Zabójstwo wpływowego konserwatywnego komentatora Charliego Kirka na kampusie Utah Valley University wywołało w USA falę niepokoju i gniewu. A to tylko z ostatnie z serii zabójstw, które wstrząsnęły ostatnio Ameryką. dołączając do serii ostatnich aktów przemocy publicznej, które sygnalizują niebezpieczny wzrost napięć politycznych i ideologicznych w Ameryce.
Kirk, 31-letni charyzmatyczny założyciel prawicowej organizacji młodzieżowej Turning Point USA i długoletni sojusznik prezydenta Donalda Trumpa, wygłaszał przemówienie pod namiotem na terenie kampusu w Orem w stanie Utah, gdy pojedynczy pocisk trafił go w szyję. Upadł, został przewieziony do lokalnego szpitala i później stwierdzono jego zgon.
Obława na sprawcę wciąż trwa. Choć zatrzymano dwie osoby, to po przesłuchaniu zostały one zwolnione. Dyrektor FBI Kash Patel wcześniej określił jedną z tych osób jako „podejrzaną” w sprawie strzelaniny, jednak nie postawiono jej żadnych zarzutów.
Kirk, który stał się niemal równie wpływowy w otoczeniu prezydenta, co wśród młodych konserwatystów na kampusach, ostrzegał na początku tego roku przed tym, co nazwał „kulturą zabójstw politycznych” rozwijającą się na lewicy. W kwietniu powoływał się na sondaż Network Contagion Research Institute (NCRI), który wykazał, że znaczny odsetek osób identyfikujących się jako liberałowie uznaje przemoc wobec postaci publicznych, takich jak Donald Trump i Elon Musk, za przynajmniej „częściowo uzasadnioną”.
„Lewica polityczna normalizuje przemoc — a nawet zabójstwa polityczne — jako legalny środek osiągania swoich celów” — napisał Kirk na platformie X. Oskarżył przywódców Demokratów o milczenie, podczas gdy podsycająca nienawiść retoryka nasila się w mediach społecznościowych i na kampusach, gdzie często przyjeżdżał debatować idee i polityki z młodymi ludźmi o różnych poglądach.
Zabójstwo Charliego Kirka. Na prawicy wybuchła fala gniewu
W rozmowie z „Newsweekiem” krótko po jego zabójstwie, Alex Goldenberg — starszy doradca NCRI, który niedawno rozmawiał z tym magazynem o rosnącym zagrożeniu przemocą polityczną ze strony lewicy — powiedział, że śmierć Kirka odzwierciedla dokładnie te symptomy, przed którymi ostrzegały badania organizacji.
„Chociaż nie wiemy jeszcze, jaki był motyw, internetowe celebracje, które widzimy, są zgodne z naszymi badaniami nad rozwijającą się kulturą zabójstw i rosnącym apetytem na przemoc polityczną” — powiedział Goldenberg, odnosząc się do wiralowych postów użytkowników platformy BlueSky świętujących śmierć Kirka, ojca dwójki małych dzieci.
Te obawy są teraz ponownie rozpatrywane po jego zabójstwie, które spotkało się z powszechnym potępieniem ze wszystkich stron sceny politycznej. Jednocześnie komentatorzy i osobistości związane z prawicą wysuwają ostre oskarżenia. W morderstwie jednego ze swoich najbardziej wpływowych młodych liderów widzą moment przełomowy w długiej historii amerykańskiej przemocy politycznej.
Charlie Kirk był na amerykańskiej prawicy postacią bardzo wpływową
Foto: CRISTOBAL HERRERA-ULASHKEVICH / PAP/ EPA
Przywódcy polityczni z obu stron sceny politycznej jednomyślnie potępili zabójstwo. Od Trumpa i spikera Izby Reprezentantów Mike’a Johnsona po byłą wiceprezydent Kamalę Harris i gubernatora Kalifornii Gavina Newsoma — najważniejsi politycy zarówno prawicy, jak i lewicy wydali szybkie oświadczenia potępiające atak i wzywające do deeskalacji.
Jednak pomimo wezwań do spokoju, na prawicy wybuchła fala gniewu.
Elon Musk napisał na X: „Lewica to partia morderstwa”, co było masowo udostępniane w ciągu kilku godzin i wywołało falę krytyki ze strony użytkowników i mediów związanych z Demokratami.
Analityk danych politycznych Lakshya Jain nazwał strzelaninę „absolutnie przerażającą” i skrytykował tych, którzy ją bagatelizują. „Jeśli ktoś może zostać zastrzelony za prawicowe poglądy, może też zostać zastrzelony za lewicowe. Normalizowanie przemocy nie pomaga absolutnie nikomu” — napisał Jain.
Zwrócił też uwagę na systemowe luki wykraczające poza ideologię: „Zbyt łatwo pozwalamy osobom chorym psychicznie w tym kraju zdobywać i używać broni” — powiedział, wzywając do pilnej reformy systemu ochrony zdrowia psychicznego i dostępu do broni.
Wciąż nie wiadomo, kim był sprawca, jaki był motyw ataku, jaki był stan psychiczny sprawcy ani gdzie i jak zdobył broń.
Radykalizacja w USA postępuje. Zabójstwo Charliego Kirka to sygnał
Zabójstwo Kirka jest jak dotąd najbardziej nagłośnionym przykładem tego, co badacze ekstremizmu z NCRI postrzegają jako coraz bardziej niebezpieczną normalizację przemocy politycznej — często maskowanej jako satyra, bunt lub czarny humor w internecie.
NCRI wskazuje na przypadek Luigiego Mangione, 26-latka oskarżonego o zabójstwo dyrektora firmy ubezpieczeniowej na ulicy w Nowym Jorku w grudniu ubiegłego roku, który został od tego czasu przekształcony w kręgach radykalnych aktywistów w bohatera lub samozwańczego mściciela. W memach jego wizerunek jest przedstawiany jako mściciel z gier wideo walczący z systemową niesprawiedliwością.
„Wygląda to jak żart” — powiedział doradca NCRI Max Horder. — „Ale to nie żart. To metoda radykalizacji opakowana w humor”.
Według NCRI, cyfrowe subkultury budują to, co nazywają „strukturami przyzwolenia” na przemoc — przestrzeniami, w których zabójstwo polityczne nie jest już tematem tabu, lecz jest sugerowane, memowane, a nawet jawnie oklaskiwane.
„Nie chodzi tylko o tego, kto pociąga za spust” — powiedział współzałożyciel NCRI dr Joel Finkelstein. — „Chodzi o tych, którzy udostępniają mema, którzy się śmieją, którzy milczą. Tak właśnie buduje się korytarz prowadzący do przemocy.”
Analiza zachowań online przeprowadzona przez grupę wykazała coraz częstsze celebrowanie przemocy wobec postaci politycznych przedstawianej jako akty oporu. Nawet zanim środowa debata kampusowa zakończyła się rozlewem krwi, te obawy już wcześniej urzeczywistniały się w realnym świecie. W lipcu 2024 r. Trump cudem przeżył próbę zamachu przez snajpera na dachu podczas wiecu w Pensylwanii w niemal identycznym układzie zdarzeń. Dwa miesiące później inny mężczyzna został aresztowany po tym, jak rzekomo czatował z zamiarem zabicia Trumpa w jego klubie golfowym na Florydzie.
Zabójstwo Kirka, jak powiedzieli przedstawiciele NCRI „Newsweekowi”, już wywołało celebracyjne reakcje w niektórych przestrzeniach online — co ich zdaniem jest dowodem na niebezpieczną zmianę w sposobie normalizowania przemocy politycznej.
Amerykańska rzeź. Seria zabójstw w USA
Zabójstwo Kirka nastąpiło tuż pod dwóch innych publicznych aktach przemocy, które pogłębiły podziały partyjne dotyczące przestępczości i ideologii.
W Charlotte w Karolinie Północnej 23-letnia Iryna Zarutska, ukraińska uchodźczyni, została zadźgana na śmierć w pociągu. Atak, uchwycony na nagraniu, pokazał napastnika, zidentyfikowanego przez policję jako Decarlos Brown, który wielokrotnie dźgał ją w szyję. Kobieta wykrwawiła się na śmierć w wagonie. Brown został warunkowo zwolniony kilka tygodni wcześniej. Był oskarżony o wykroczenie niezwiązane z użycie przemocy. Wcześniej aresztowano go za różne wykroczenia przynajmniej 14 razy.
Morderstwo pozostawało lokalną sprawą, dopóki przerażające nagranie z monitoringu nie zaczęło krążyć w mediach społecznościowych w ostatni weekend. Do czasu zabójstwa Kirka, historia Zarutskiej przerodziła się w ogólnokrajową debatą na temat związków między przestępczością, rasą, zdrowiem psychicznym, a nawet uprzedzeniami medialnymi.
Republikanie, a także niektórzy Demokraci, obwiniali za zabójstwo liberalne reformy wymiaru sprawiedliwości. Trump napisał na Truth Social: „Karolina Północna, i każdy stan, potrzebuje PRAWA I PORZĄDKU.” Demokratyczna burmistrz Charlotte Vi Lyles początkowo podkreślała kwestie zdrowie psychiczne podejrzanego bardziej niż straszny los jego ofiary, co wywołało gwałtowną krytykę. Później wezwała do dwupartyjnych rozwiązań w sprawie recydywistów, broniąc jednocześnie inwestycji w usługi społeczne.
W tym samym tygodniu w Minneapolis 23-letni Robin Westman otworzył ogień podczas mszy w katolickiej szkole, zabijając dwoje dzieci i raniąc 18 innych osób. Okazało się Westman, który identyfikował się jako osoba transpłciowa i popełnił samobójstwo na miejscu, radykalizował się od jakiegoś czasu.
Władze znalazły broń z zamazanymi obelgami i antyizraelskimi graffiti. W jego notatniku znajdowała się naklejka z tęczą obok rysunku karabinu szturmowego. Motyw działania Westmana pozostaje niejasny, ale doradca Trumpa Alex Bruesewitz oddał uczucia wielu osób z prawej strony, nazywając napastnika „kolejnym szalonym transterrorystą”.
Zarówno po strzelaninie w Minneapolis, jak i bezpośrednio po zabójstwie Kirka, wielu Demokratów wezwało do zaostrzenia kontroli nad bronią palną i poprawy dostępu do usług w zakresie zdrowia psychicznego.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.