„Żeby przekupić tych małych wandali”. Halloween to były straty liczone w milionach dol.

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”

Lisa Morton — autorka trzech książek na temat pochodzenia tego święta, w tym wielokrotnie nagradzanej „Trick or Treat: A History of Halloween” — zwraca uwagę, że Halloween rozpoczęło się około V w. Wtedy to chrześcijańscy misjonarze próbowali nawrócić irlandzkich Celtów, którzy pod koniec października każdego roku obchodzili swoje święto Samhain (dosłowne tłumaczenie to „koniec lata”).

Halloween świętowali już Celtowie

— Samhain był momentem granicznym między latami, między porami roku i między naszym światem a zaświatem, w którym żyły złośliwe stworzenia określane mianem „sidh”. W noc Samhain mogły przejść do naszego świata i wywołać wszelkiego rodzaju spustoszenie — mówi „Newsweekowi” Morton.

Celtowie opowiadali straszne historie o tym, co wyczyniały te stworzenia w Samhain, i prawdopodobnie stąd wzięła się makabryczna strona Halloween. Z kolei dzień później Kościół katolicki obchodzi Wszystkich Świętych, które przeniósł z 13 maja.

Halloween było celebrowane głównie przez potomków Celtów — Irlandczyków i Szkotów — przez wieki, a kiedy imigranci z tych krajów, uciekając przed głodem w swojej ojczyźnie, w latach 40. XIX w. przybyli do Ameryki, „przywieźli” ze sobą to upiorne święto.

— Aby dopasować je do nowego środowiska, w obchodach wprowadzono wiele zmian — zaznacza w rozmowie z „Newsweekiem” Gregory Darwin, wykładowca historii Irlandii i Celtów na Uniwersytecie Uppsala w Szwecji. Lampiony z rzepy stały się na przykład znaną dynią Jack O’Lantern.

Halloween, czyli cukierek albo psikus

Święto to nie zyskało jednak powszechnego rozgłosu, dopóki Amerykanie nie zaczęli organizować przyjęć o tematyce Halloween pod koniec XIX w. — Przyjęło się w Stanach Zjednoczonych, gdzie obchodzono je głównie w formie przyjęć i psikusów zwykle robionych przez dzieci. W latach 30. XX w. zwyczaj robienia psikusów dotarł do miast, powodując straty liczone w milionach dolarów, a „cukierek albo psikus” stał się sposobem na przekupienie tych małych wandali… i to zadziałało — opowiada Morton.

We wczesnym średniowieczu, kiedy Irlandczycy zaczęli spisywać swoją historię i legendy w języku ojczystym, mieli już wyobrażenie o Samhain jako o okresie przejściowym w roku. Święto to uważano za czas uczt i zgromadzeń, ale także za czas, w którym zmarli byli skłonni do niepokoju.

— Jako święto późnej jesieni był to czas delektowania się owocami ze zbiorów, takimi jak jabłka, jagody i orzechy, a także inwentaryzacji i uboju bydła. Był to również czas spotkań, ognisk, gier i wróżb. Ale miało ono również złowieszczy charakter, ponieważ wierzono, że duchy zmarłych wędrują — mówi Gregory Darwin.

Ma on inną teorię niż Morton na temat wprowadzenia zwyczaju zabawy „cukierek albo psikus”. — Ludzie zostawiali dary z jedzenia i zapalali świece lub lampiony, aby przyciągnąć duchy przyjaciół i rodzin oraz odstraszyć mniej pożądanych gości — tłumaczy. — Częścią obchodów było również przebieranie się w dziwaczne kostiumy, chodzenie od drzwi do drzwi i proszenie sąsiadów o jedzenie lub napoje, być może w zamian za błogosławieństwo lub piosenkę. Jeśli przebierańcy nie zostali dobrze przyjęci, mogli dopuścić się psot — maska ​​daje pozwolenie na odgrywanie ról i złe zachowanie.

Halloween — 10 osób, 10 różnych odpowiedzi

Lesley Bannatyne, która również szeroko pisze o Halloween, zwraca uwagę w rozmowie z „Newsweekiem”, że Halloween przyciągało szerszą publiczność z kilku powodów. Po pierwsze, wiązało się ze zjawiskami nadprzyrodzonymi, a Amerykanie byli w tym czasie zafascynowani duchami. Zainteresowanie to pobudziła ogromna liczba ofiar wojny secesyjnej, w tym samym czasie popularne stały się również seanse spirytystyczne.

Halloween było również postrzegane jako święto wiejskie i egzotyczne. Wiele gospodyń czytało o nim w czasopismach, które pojawiły się pod koniec XIX w. Przedstawiano je jako święto wiejskie, więc odżyło zainteresowanie starymi zwyczajami ludowymi.

W miarę upływu lat XX w. Halloween stało się wydarzeniem obejmującym całe miasta — z paradami, imprezami i kostiumami zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Wiktoriańscy Amerykanie uwielbiali imprezy tematyczne.

— Połowa wieku przyniosła zabawę w „cukierek albo psikus” i skupienie się na dzieciach, a pod koniec XX w. świętowali znowu dorośli — zwraca uwagę Bannatyne.

Jak podkreśla, Halloween jest wielowymiarowe: — Jeśli zapytasz 10 osób, co celebruje Halloween, możesz otrzymać różnych 10 odpowiedzi: kreatywność, wolność, słodycze, upiorność, wyobraźnię, wspólnotę, hojność. Bo kiedy indziej otwieramy drzwi nieznajomym i dajemy im jedzenie?

O której godzinie zaczyna się świętowanie? — Zrobić psikus albo wziąć cukierek idzie się zwykle 31 października tuż po zachodzie słońca, chociaż rodzice z młodszymi dziećmi często zabierają je nieco wcześniej — mówi Gregory Darwin.

Lisa Morton zwraca uwagę, że odpowiedź na to pytanie może się różnić w zależności od miejsca, bo są i takie, w których zabawa zaczyna się właśnie przed zachodem słońca. — W większości miejsc zaczyna się jednak, gdy zachodzi słońce. Nawiasem mówiąc, to również moment, w którym Celtowie rozpoczynali obchody Samhain.

Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.