Zmiany w zwolnieniach chorobowych. Nowe przepisy od 13 kwietnia

Nowe przepisy mają dwa cele. Pierwszy to usprawnienie kontroli zwolnień lekarskich, natomiast drugi to skrócenie czasu oczekiwania na wydawane decyzje. Do tej pory oba te pojęcia nie miały definicji ustawowej, co oznacza, że ich interpretacją zajmowały się sądy. Przepisy są bardzo ogólne i nie zawsze jasne, dlatego nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która zacznie obowiązywać 13 kwietnia 2026 roku, wprowadzi istotne zmiany.

Po pierwsze, praca zarobkowa została określona w noweli jako każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od formy zatrudnienia.

Nowe zasady oznaczają, że od 13 kwietnia pracownik straci prawo do zasiłku chorobowego tylko wtedy, gdy w czasie zwolnienia wykonuje pracę zarobkową lub podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia. W praktyce oznacza to, że pracownicy nie muszą obawiać się kontroli ZUS podczas wyjścia do sklepu w czasie L4.

Aktualnie obowiązujące przepisy są tak skonstruowane, że ZUS może zakwestionować praktycznie każdy wyjazd na L4 i odebrać zasiłek. Pojęcie pracy zarobkowej zostanie w końcu doprecyzowane. Oprócz wyjścia do sklepu również odebranie telefonu służbowego czy wysłanie krótkiego maila nie będzie podstawą do odebrania zasiłku.

Podobnie zresztą jak zagraniczne wyjazdy na L4, które do tej pory po ujawnieniu przez ZUS kończyły się odebraniem zasiłku. Teraz będą wymagały wykazania, że faktycznie utrudniają powrót do zdrowia.

Ogromna liczba zwolnień lekarskich obejmuje poniedziałki lub piątki. Analiza jednodniowych L4 pokazuje, że w 2025 roku aż 23,6 proc. zwolnień dotyczyła piątków, a 20,5 proc. poniedziałków.

Łącznie więc te dwa dni odpowiadają za ponad 44 proc. takich zwolnień, co wskazuje na trend wykorzystywania L4 do wydłużania sobie weekendów.

Dlatego też od 13 kwietnia pracownicy ZUS-u będą wykorzystywać analizę danych i schematów zachowań, aby typować osoby do kontroli. Szczególną uwagę zwrócą na krótkie L4 przypadające na początek i koniec tygodnia. Jeśli tylko system wykryje schemat, to osoby, które często biorą L4 w poniedziałki i piątki mogą spodziewać się większych kontroli.

Co ważne, kontrola może nastąpić po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego. To nie wszystko, bo kontrolerzy uzyskają uprawnienia do legitymowania w celu ustalenia tożsamości.

Będą mogli też wejść do miejsca przeprowadzania kontroli oraz odebrać informację od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek oraz od leczącego lekarza. Dotyczy to także zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny.

Rewolucja w zwolnieniach lekarskich obejmie nie tylko pracowników. W niektórych sprawach decyzję o L4 będą mogły podejmować także inne osoby niż lekarze, np. pielęgniarki, pielęgniarze i fizjoterapeuci posiadający tytuł specjalisty.

Ma to skrócić czas wydania zwolnienia lekarskiego. Co jednak istotne, pielęgniarki będą mogły orzekać tylko w sprawach dotyczących niezdolności do samodzielnej egzystencji, a fizjoterapeuci w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej.

Kolejne zmiany w L4, które pojawiają się na horyzoncie to możliwość pracy na L4. Ta rewolucja będzie jednak obowiązywać dopiero od stycznia 2027 roku. Nowe przepisy zakładają, że jeśli dana osoba ma więcej niż jeden tytuł do ubezpieczenia, to będzie mogła korzystać ze zwolnienia tylko w jednym miejscu pracy. Z kolei w innym będzie można kontynuować obowiązki zawodowe. To oczywiście pod warunkiem, że pozwala na to stan zdrowia.

Na przykład lekarz, który nie może wykonywać zabiegów, może prowadzić zajęcia dydaktyczne. Obecnie na przykład L4 z powodu złamanej ręki wyklucza możliwość pracy umysłowej na uczelni. Nowelizacja ustawy wykluczy takie sytuacje.