— Boję się o wiele rzeczy, w tym o pracę. Na rynku przybywa trzydziestolatek, doświadczonych, wykształconych, pewnych siebie, znacznie bardziej niż ja — mówi 43-letnia Iwona.
– Znajomi się śmieją, że mój mąż przeżywa kryzys wieku średniego. W wakacje skończył kurs kitesurfingu, w maju wybiera się na kitesafari z młodszymi o połowę kolegami; nosi dresy, z których kiedyś się śmiał. On robi rzeczy, które zauważa każdy, a nikt nie zwraca uwagi na mnie — mówi Małgorzata (41 l.).
I wymienia problemy, z którymi zaczęła borykać się po 40. — Przez siedzenie godzinami przy biurku mam zdiagnozowane poważne zmiany zwyrodnieniowe stawów. Często bolą mnie lędźwie i biodra. Córka, która w tym roku zdaje maturę, ignoruje mnie. Dobry kontakt ma tylko z tatą, z którym pływa na kajcie. Czuję coraz większą pustkę.
Materiał archiwalny
Foto: Newsweek
Dodaje, że czuje się „przezroczysta”. — W każdym sensie. Kiedyś byłam dumna, że skończyłam germanistykę, dziś uważam, że powinnam być stomatologiem. Na zmiany zawodu za późno — stwierdza.
Kryzys tożsamości
Psycholożka, terapeutka i seksuolożka Daria Świderek, która prowadzi poradnię „Open Mind”, nie jest zdziwiona tematem kryzysów dotykających czterdziestolatki. Przyznaje, że to ostatnio zjawisko powszechne.
– Rzeczywiście, spotykam w moim gabinecie liczne kobiety w wieku ok. 40 lat, które doświadczają różnych kryzysów życiowych, takich jak: wypalenie zawodowe, rozstania, problemy z nastoletnimi dziećmi czy już nawet z syndromem „pustego gniazda” – opowiada Daria Świderek.
– Wiele z nich również odczuwa niepokój związany ze zmianami w wyglądzie, z pierwszymi oznakami starzenia się organizmu, a także z obawami o przyszłość. Często towarzyszy im poczucie przezroczystości, wynikające z wieloletniego stawiania potrzeb innych ponad swoje własne, co prowadzi do narastającego poczucia niewidzialności i zagubienia.
Poza tym, jak wynika z obserwacji terapeutki, dla wielu kobiet jest to też przełomowy moment uświadomienia sobie, że już nie zostaną mamami (nawet jeżeli mają dzieci). – A to, przy krzywdzących przekazach społecznych, nierozerwalnie wiążących kobiecość z płodnością i macierzyństwem, powoduje niemal kryzys tożsamości – kwituje.
— Problemy w związku czy z dziećmi, rozwody, trudności w pracy, mogą dotknąć każdego z nas na każdym etapie życia — mówi psycholog i terapeuta Marcin Walicki z Poradni Psychologiczno—Seksuologicznej „Harmonia”. Ale dodaje: — Natomiast po czterdziestce niektórzy mogą mocniej to odczuć, gdyż w tym wieku większość osób raczej poszukuje stabilizacji. Część osób zapada się w sobie w trakcie trudności: izoluje się, daje się pochłonąć poczuciu pustki, natomiast inni postanawiają pracować nad swoim cierpieniem. Wtedy też szukają pomocy u specjalistów i próbują przeorganizować dotychczasowe życie – zauważa psycholog.
„Zawsze miałam powodzenie”
– Niby nic się nie zmieniło, ale… Kiedy wchodzę do sklepu czy baru, prawie nie łapię męskich spojrzeń. Albo bardzo sporadycznie. Od zawsze miałam powodzenie, dlatego tak bardzo mnie to uderza — mówi Iwona (43 l.). Przybyło jej zmarszczek na szyi i czole. Kiedy patrzy w lustro, coraz częściej, zamiast siebie, widzi w nim odbicie swojej matki.
Zuzanna Butryn, psycholożka, terapeutka kierująca SENSE. Centrum Psychoterapii w Warszawie, która kiedyś była modelką, potwierdza, że to doświadczenie wielu kobiet po 40. roku życia. — Niestety, wygląd kobiety bywa często w naszej kulturze pewną „walutą”. Brzmi to fatalnie, ale wciąż żyjemy w świecie, w którym bardzo skupiamy się na wyglądzie zewnętrznym — mówi Butryn. To też wiek, kiedy wiele kobiet czuje, że opieranie wartości i samoakceptacji tylko na tym jest zgubne. — Twarz się zmienia, ciało jest w ciągłym procesie, bywa, że chorujemy. Nie ma innej rady, niż to zaakceptować — mówi Zuzanna Butryn.
Iwona jest już pięć lat po rozwodzie, ale nie może znaleźć nowego, stałego partnera. — Spotykam niedojrzałych albo playboyów. Mój były mąż, dla odmiany, związał się z piętnaście lat młodszą kobietą — mówi Iwona.
Jej lęki dopadają ją głównie w nocy, coraz częściej cierpi na bezsenność. — Boję się o wiele rzeczy, w tym o pracę. Na rynku przybywa trzydziestolatek, doświadczonych, wykształconych, pewnych siebie, znacznie bardziej niż ja. Boję się o to, że nie zdołam dłużej pomagać finansowo rodzicom, którzy mają marne emerytury. Jestem ich jedynym dzieckiem — zwierza się.
Za późno
Dorota (44 l.): – Nigdy nie kłóciłam się tyle z mężem (o czternaście lat starszym), co ostatnio. Jesteśmy ze sobą prawie dwie dekady. On robił karierę, zapewniał nam komfortowe życie; ja jeździłam po Europie na kursy jogi, medytacji, świadomego oddychania. Kilka razy do roku latamy do Azji: mąż prowadzi biznesy, a potem odpoczywamy na egzotycznej plaży. Moje koleżanki mówią, że mam bajkowe życie.
Mieszkają w domu przy lesie, mają panią do sprzątania. Ale Dorota od jakiegoś czasu czuje, że nie osiągnęła w życiu nic.
– Komu to wszystko zostawimy? Nawet matką nie zostałam, bo nie chcieliśmy mieć dzieci. Teraz żałuję; z zazdrością patrzę na koleżanki, które narzekają na problemy z buntującymi się nastolatkami. Albo przerywają rozmowę ze mną, bo muszą odebrać syna z tenisa. Ostatnio w czasie jednej z kłótni, jak zwykle o bzdury, mąż powiedział, żebym się zastanowiła, o co tak naprawdę mam do niego żal. Bo przecież nie o pozostawione na podłodze ubrania czy zapalone na noc światło. Ma rację. Podświadomie mam pretensje, że nie zostaliśmy rodzicami, a ja zmarnowałam talent i nie rozwinęłam się zawodowo. Czuję, że na wiele rzeczy jest w moim życiu już za późno — mówi Dorota.
Kryzys wieku średniego?
Kiedy wpisuje się w wyszukiwarkę hasło „czterdziestka”, poza amatorskimi filmikami z celebracji okrągłych urodzin, wyskakują różne ciekawostki. Na przykład popularne w PRL-u określenie: „rycząca czterdziestka”.
Według definicji Wielkiego Słownika Języka Polskiego potocznie jest to „kobieta w wieku około czterdziestu lat, która jeszcze jest atrakcyjna, ale czując, że się starzeje, stara się wykorzystać pozostały jej czas i zachowuje się nachalnie wobec mężczyzn”. Na blogach i portalach zaś pojawiają się sformułowania, że „czterdziestka to nowa trzydziestka”, a „pięćdziesiątka to nowa czterdziestka”. W założeniu zapewne mające pocieszać i motywować, ale w rzeczywistości są dołujące. Płynie z nich bowiem dość jasny przekaz, że czterdziestka nie jest powodem do dumy. Lepiej ją ukryć albo zmodyfikować, albo udawać o dekadę młodszą.
Czytanie takich treści nie pomaga, szczególnie tej części kobiet w wieku lat 40, które przeżywają trudne momenty. Wiele z nich po raz pierwszy zdaje sobie sprawę z przemijania: rodzice chorują, odchodzą. Pojawiają się schorzenia własne, do tej pory „zarezerwowane” niejako dla starszych pokoleń, jak nadciśnienie czy bóle kręgosłupa, brak sprawności i witalności. Sporo kobiet deklaruje, także na forach, że czują się przegrane, niedoceniane (ani w domu, ani w pracy, ani w towarzystwie), niedostrzegane. I zagubione.
Zagubienie jest stanem coraz powszechniejszym; nie pomogła trwająca długo i nawracająca pandemia, która, jak mówi prof. Tomasz Sobierajski, przewartościowała wiele postaw życiowych. Szczególnie w kontekście relacji. Nie pomaga też wysoki poziom społecznego lęku, który jest wzmagany przez inflację oraz toczącą się od ponad roku wojnę za wschodnią granicą.
Psycholożka Daria Świderek zgadza się z tym, że kryzys kobiet powyżej 40. roku życia może być postrzegany jako kryzys wieku średniego. – Choć unikałabym określania go jako wyłącznie negatywnego – zastrzega. – To przecież może być niezwykle ważny moment, który wiąże się z przewartościowaniem celów życiowych, refleksją nad tożsamością i dokonaniami, a także zmaganiem się z odczuciem przemijania. Może objawiać się poczuciem rozczarowania, że nie wszystko jest możliwe, a czas na realizację marzeń i celów nie jest już tak hojny, jak kiedyś.
W rezultacie, jak zauważa Daria Świderek, kobiety te mogą doświadczać głębokiego poczucia rozczarowania oraz frustracji, ale mogą też skupić się na tym, czego tu i teraz chcą dla siebie, a co być może było do tej pory niemożliwe. Obecnie, z większą świadomością siebie i swoich potrzeb, mogą odkryć wreszcie, co im sprawia przyjemność, niezależnie od innych osób.
Dla wielu kobiet wiek 40 lat jawi się jako granica młodości. Jedną z nich jest Ewa: – Odliczam, chyba obsesyjnie, dni do moich 40. urodzin. Zostało ich 67. Ta rocznica wydaje mi się przełomowa, ale negatywnie. Zaczynam ten etap w życiu, w którym będę mogła mniej niż wcześniej. Tak wielu rzeczy już mi „nie wypada”. Nie mogę się upić, podejmować pochopnych decyzji, zmieniać często pracy albo iść na wagary – wylicza.
Kilka dni temu Ewa poszła do okulisty, bo nagle pogorszył jej się wzrok. Od wczoraj ma pierwsze w życiu okulary korekcyjne. Dla niej to niemal symbol dojrzałości, żeby nie powiedzieć: starości.
– Mam teraz dużo przemyśleń, często zawieszam się i nie słyszę, co mówią do mnie pracownicy. Oni się śmieją, że ja się zakochałam, a to ostatnia rzecz, o jakiej myślę. Zakochany jest za to po raz pierwszy w życiu mój 14-letni syn, Kuba. Cierpi, bo ta dziewczyna go odrzuciła. A ja oczywiście nie mogę mu pomóc, co też mnie frustruje i wkurza.
By poprawić sobie nastrój, Ewa zapisała się na botoks, choć sama wie, że bardziej przydałaby się jej terapia. Tak samo jak zmarszczek, chciałaby pozbyć się w końcu poczucia frustracji i niemocy.
Równowaga i upór
– Radzenie sobie z tego typu kryzysem może obejmować różne strategie – komentuje Daria Świderek, terapeutka. – Ważne jest, aby kobiety szukały wsparcia. Czy to w rodzinie, czy w przyjaciołach, czy u specjalistów, np. psychologów. Zwłaszcza ci ostatni, poznający nas z nowej, neutralnej perspektywy, mogą być bardzo pomocni w odkrywaniu własnych zasobów, potrzeb i pragnień oraz nowych możliwości.
Terapeutka podkreśla, że zainwestowanie czasu w rozwój osobisty, eksplorowanie nowych zainteresowań oraz dążenie do znalezienia równowagi między życiem zawodowym a prywatnym może również przyczynić się do polepszenia samopoczucia. Doradza, by zadbać o zdrowy styl życia, w tym aktywność fizyczną i odżywianie. Zwraca uwagę na doświadczanie własnej seksualności, która w tym wieku absolutnie nie powinna zanikać, a rozkwitać.
– Ważne, aby osoby dotknięte kryzysem zaczęły wreszcie stawiać siebie na pierwszym miejscu – radzi psycholożka.
I dodaje: – Zmiana przekonania, które brzmi: „wszyscy dookoła mnie są ważniejsi”, może być kluczowa w procesie odzyskiwania poczucia wartości i zrozumienia, że własne potrzeby również są istotne. Praca nad wzmacnianiem poczucia własnej wartości oraz granic osobistych powinna pomóc kobiecie w kryzysie stać się bardziej świadomą siebie i swoich potrzeb, co w efekcie może przyczynić się do polepszenia jakości życia, w tym seksualnego – podsumowuje Daria Świderek.
A psycholog Marcin Walicki dodaje: – Znam przypadki, gdzie dopiero w tym wieku zaczyna się u niektórych osób nowe, pełne wyzwań życie. Pod wpływem impulsu, np. wywołanego szarością życia, decydują się na przekwalifikowanie zawodowe, pójście w kierunku dawno skrywanej pasji. A czy im wychodzi? Często tak!
