Wielkanoc to nie tylko czas odpoczynku i rodzinnych spacerów, ale też dobry moment na ważne rozmowy. Świąteczne spotkania sprzyjają refleksji nad sprawami, które często odkładamy „na później” — w tym również nad kwestiami dziedziczenia i sprawami spadkowymi. Warto poruszyć te tematy, zwłaszcza gdy dotyczą one małoletnich członków rodziny. Jasne ustalenia i świadomość prawna mogą zapobiec wielu nieporozumieniom w przyszłości. Rozmowa w spokojnej, świątecznej atmosferze może być pierwszym krokiem do uporządkowania spraw, które z czasem mogą mieć ogromne znaczenie. Warto też przyjrzeć się sprawom spadkowym od strony prawnej — zwłaszcza gdy w grę wchodzą dzieci lub możliwy dług.
O tym, co warto wiedzieć na temat dziedziczenia zadłużonego spadku i jakie podjąć kroki, aby nie obciążać nim małoletnich członków rodziny, wyjaśnia w rozmowie z „Wprost” dr Kamil Wielgus, radca prawny w` kancelarii Rödl & Partner.
Co warto wiedzieć o dziedziczeniu zadłużonego spadku?
Ekspert tłumaczy, że spadkobiercy dziedziczą po zmarłym na podstawie testamentu lub ustawy (nie mogą być podstawą umowy dziedziczenia). Spadek dziedziczy się z prawami łącznie oraz obowiązkami.
– Jeżeli zmarły był istotnie zadłużony, to nabywamy te wszystkie składniki (w tym zadłużenie) z chwilą śmierci spadkodawcy – nawet wbrew naszej woli. Spadkobiercy mogą jednak spadek odrzucić w terminie 6 miesięcy liczonych od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o swoim tytule dziedziczenia (liczy się wiedza z „pewnego źródła” np. wezwanie z sądu) – wyjaśnia dr Kamil Wielgus.
Jak podkreśla, spadku nie można odrzucić tylko w zakresie długów, ale w całości składników majątkowych.
– Skutkiem odrzucenia jest uznanie, że nigdy nie dziedziczyliśmy po zmarłej osobie i nie przejęliśmy jego długów. Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się przed notariuszem albo przed sądem (termin jest zachowany z chwilą złożenia do sądu wniosku o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku). Możliwe jest również złożenie takiego oświadczenia przed polskim konsulem. Treść oświadczenia reguluje art. 641 kodeksu postępowania cywilnego – tłumaczy prawnik.
Odrzucenie spadku przez małoletniego
Jak zaznacza ekspert, powyższe zasady znajdują zastosowanie do dziedziczenia przez małoletniego (do 18 roku życia).
– Dziecko poczęte, ale nienarodzone, również dziedziczy o ile urodzi się żywe. Spadek w imieniu małoletniego odrzucają jego przedstawiciele ustawowi –rodzice (czy w zależności od danej sytuacji – opiekun ustanowiony przez sąd). Oświadczenie takie może być złożone samodzielnie przez każdego z rodziców. W zakresie dziedziczenia po 15.11.2023 r. weszły ważne zmiany – mówi dr Kamil Wielgus.
Jaki jest termin na odrzucenie spadku przez małoletniego?
Kwestia terminu, jest w tym przypadku szalenie istotna.
– W stosunku do małoletniego biegnie termin 6 miesięcy na odrzucenie spadku, który liczy się od chwili, w której rodzic dowiedział się o powołaniu do spadku przez małoletniego. Termin ten nie biegnie względem dzieci nienarodzonych – zauważa dr Wielgus.
Ekspert wskazuje, że uzyskanie zezwolenia sądu może trwać długo (nawet do kilku miesięcy w większych miastach), ale przez czas trwania postępowania o wydanie zezwolenia bieg terminu sześciomiesięcznego ulega zawieszeniu.
– Jeżeli jednak toczy się sądowe postępowanie spadkowe, zezwolenie jest wydawane przez sąd spadku i termin jest zachowany z chwilą złożenia do sądu wniosku o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku – tłumaczy prawnik.
Odrzucenie spadku a wymóg uzyskania zezwolenia sądu
Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego wymaga uprzedniego zezwolenia sądu.
– Nie może być ono wydane „następczo”. Bez takiego zezwolenia odrzucenie spadku jest nieważne. Samo zezwolenie sądu nie zastępuje oświadczenia o odrzuceniu spadku. Istotnym ułatwieniem wobec dziedziczenia przez małoletniego po 15.11.2023 r. jest, że zezwolenie jest wydawane przez sąd w postępowaniu spadkowym (a nie przez sąd opiekuńczy w odrębnym postępowaniu) – wyjaśnia prawnik.
Podkreśla, że bez takiego zezwolenia nie jest jednak możliwe odrzucenie spadku przed notariuszem, który będzie wymagał przedstawienia zezwolenia – i uwaga – sądu opiekuńczego wydanego w odrębnym postępowaniu (a nie sądu spadku).
Kiedy uprzednie zezwolenie sądu nie jest wymagane?
Ekspert zwraca uwagę, że do dziedziczenia po 15.11.2023 r. wprowadzono wyjątek, według którego odrzucenie spadku w imieniu małoletniego nie wymaga uprzedniego zezwolenia sądu (np. przed notariuszem).
– Tryb ten dotyczy tylko odrzucenia spadku, nie dotyczy przyjęcia spadku wprost – podkreśla dr Wielgus.
Prawnik wskazuje na sytuacje, w których ten tryb dotyczy i w których łącznie są spełnione następujące okoliczności:
- dziecko dziedziczy wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica (rodzic nie może być współspadkobiercą lub gdy skutkiem odrzucenia spadku byłoby powołanie do spadku drugiego z rodziców; dziecku nie może być też zapisany na wyłączność cały spadek),
- spadek odrzucają również inni zstępni rodziców dziecka (np. rodzeństwo),
- odrzucenie spadku dokonywane jest za zgodą drugiego rodzica (nie może to być zgoda następcza) lub wspólnie przez rodziców (możliwe jest udzielenie pełnomocnictwa),
- obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska w zakresie odrzucenia spadku w imieniu dziecka (nie jest możliwe, gdy władza rodzicielska przysługuje jednemu z rodziców lub władza w zakresie odrzucenia spadku została jednemu z rodziców ograniczona – jest to jednak dyskusyjne).
– W praktyce na tej podstawie zrodziły się liczne wątpliwości interpretacyjne. Na przykład, czy mimo spełnienia powyższych przesłanek, możliwe jest wystąpienie do sądu opiekuńczego z wnioskiem o zezwolenie na odrzucenie spadku. W doktrynie powyższy tryb uznaje się za fakultatywny, ale podejście sądów jest różne. Mimo to elastyczność podejścia należy ocenić pozytywnie, choć tak bardzo szczegółowa instytucja może podważać jej użyteczność – podsumowuje prawnik.
