Mołdawianie wybrali w niedzielę proeuropejską Partię Akcji i Solidarności (PAS), której liderką jest prezydent Maia Sandu. Ugrupowanie zdobyło ponad połowę głosów w wyborach parlamentarnych, zapewniając sobie samodzielną większość w mołdawskim parlamencie.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że czytasz „Newsweeka”
Foto: Newsweek
Oznacza to, że nie powiodła się wielka hybrydowa operacja Rosji, zmierzająca do ponownego wciągnięcia Mołdawii do rosyjskiej strefy wpływów, a mimo wszystkich problemów w kraju Mołdawianie zdecydowali się utrzymać zachodni kurs.
Stawka nie tylko mołdawska
To doskonała wiadomość nie tylko dla Mołdawii, ale też dla Ukrainy i Unii Europejskiej. Choć Mołdawia liczy zaledwie 2,5 miliona mieszkańców, a jej gospodarka jest mniejsza niż najbiedniejszego w Polsce województwa lubelskiego, to cała Unia Europejska bardzo uważnie przyglądała się temu, co w niedzielę działo się w Rumunii. Kraj stał się bowiem kolejnym frontem starcia europejskich demokracji z agresywną polityką Rosji.
Rosja, zwłaszcza w ostatnich latach, stara się zawrócić Mołdawię — dawną republikę radziecką — z zachodniego kursu i wciągnąć ją w obręb „ruskiego miru”. Służą temu szeroko zakrojone kampanie dezinformacyjne, wsparcie udzielane prorosyjskim partiom czy wręcz kupowanie im głosów, podsycanie wewnętrznych mołdawskich konfliktów. Tych w Mołdawii nie brakuje od samego początku niepodległości, gdy od kraju jednostronnie odłączyło się terytorium Naddniestrza. Ten graniczący z Ukrainą pas ziemi na lewym brzegu Dniestru o długości około 200 km i szerokość do 15 km funkcjonuje jako faktycznie niepodległe państwo, jedna z wielu poradzieckich „republik separatystycznych” wspieranych przez Kreml i stanowiących bazę dla rosyjskich działań w regionie.
Jak oceniają władze Mołdawii, w wyborach prezydenckich w zeszłym roku, gdy Sandu zapewniła sobie reelekcję, pokonując wspieranego przez prorosyjskie siły Alexandra Stoianoglo, 130 tys. obywateli miało otrzymać rosyjskie pieniądze w zamian za głosowanie. Biorąc pod uwagę, że drugiej turze w wyborach padło 1,68 miliona głosów, te 130 tysięcy głosów mogło być decydujące.
Także w tym roku mołdawskie władze oskarżały Rosję o interwencję w proces wyborczy. — Kreml przeznacza setki milionów euro, by kupować głosy na obu brzegach Dniestru i zagranicą. Ludzie są odurzeni codziennymi kłamstwami. Opłaca się setki prowokatorów, siejących chaos i strach — mówiła w ubiegły poniedziałek Sandu.
Analitycy, także z Polskiego Ośrodka Studiów Wschodnich, mówili o potężnej wspieranej z Rosji kampanii dezinformacyjnej mającej podważyć zaufanie do procesu demokratycznego i zdemobilizować elektorat. Szacuje się, że poza granicami kraju żyje ponad milion obywateli Mołdawii. To właśnie głosy diaspory — mieszkającej w Unii Europejskiej, bardziej proeuropejskiej niż populacja mieszkająca w kraju — zadecydowały w zeszłym roku o reelekcji Sandu i wyniku referendum na temat wpisania członkostwa w Unii do mołdawskiej konstytucji.
Unia Europejska pomagała rządowi w Kiszyniowie budować odporność przed hybrydowymi atakami koordynowanymi z Moskwy. Główny nurt europejskiej polityki udzielił też wyraźnego wsparcia partii Sandu. Miesiąc temu do Kiszyniowa przylecieli liderzy państw Trójkąta Weimarskiego: prezydent Emmanuel Macron, niemiecki kanclerz Friedrich Merz oraz premier Donald Tusk. Formalnie okazją do ich wizyty była rocznica niepodległości Mołdawii. Tusk odczytał swoje przemówienie w Kiszyniowie po rumuńsku (w tym języku mówi większość obywateli kraju), w którym wzywał Mołdawian: „nie pozwólcie Rosji cofnąć was do sowieckiej przyszłości!”. Było oczywiste, że słowa te odnosiły się do wrześniowych wyborów.
Ważne symboliczne zwycięstwo Europy
Gdyby w Mołdawii w niedzielę wygrały prorosyjskie siły skupione w koalicji Blok Patriotyczny, to byłaby to prestiżowa i wizerunkowa klęska Unii Europejskiej, a symboliczny sukces Rosji. Putin po raz kolejny mógłby zanotować sukces w starciu z „kolektywnym Zachodem”, utwierdzając się w przekonaniu, że zachodnie demokracje są słabe, nie potrafią bronić swoich sojuszników, a nawet samych siebie przed rosyjskimi hybrydowymi działaniami, przed wojną informacyjną i różnymi formami dywersji.
Sympatyzujący z Rosją rząd w Kiszyniowie zmieniłby też na korzyść Rosji balans sił w kluczowym regionie sąsiadującym z broniącą się przed rosyjską agresją Ukrainą. Po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny Mołdawia przyjęła znaczącą liczbę ukraińskich uchodźców wojennych i ograniczyła swoją zależność od rosyjskiego gazu, nałożyła też nieformalne sankcje gospodarcze na Rosję. Przyjazny rząd w Kiszyniowie, stawiający na zacieśnianie gospodarczych więzi z Rosją, byłby nie tylko dowodem utrzymujących się wpływów Rosji w Europie, ale też problemem dla Ukrainy i europejskich interesów bezpieczeństwa.
Zwycięstwo sił proeuropejskich w Mołdawii jest bardzo potrzebnym Europie symbolicznym sukcesem. Europa wciśnięta została między agresywną Rosję, otwarcie grającą na podział Unii i destabilizację europejskich demokracji i coraz bardziej nieprzewidywalnego amerykańskiego sojusznika. Kontynent jest pełny wątpliwości co do swojej roli w nowej globalnej rzeczywistości tworzonej przez takich graczy jak Trump, Putin czy Xi Jinping. Poprzez wybory w Mołdawii pokazuje, że jest w stanie pomóc budować demokratyczną odporność swoim partnerom i że jej model społeczny, ekonomiczny i polityczny ciągle może stanowić obiekt aspiracji.
Problemy zostają
Zwycięstwo PAS jest większe, niż zakładały to prognozy. Rządząca dziś partia zmagała się bowiem z szeregiem problemów. Proces koniecznego odłączania mołdawskiej gospodarki od Rosji okazał się bardzo kosztowny, zwłaszcza w niestabilnych warunkach pierwszej połowy lat 20, gdy zaraz po szoku pandemicznym przyszedł ten wojenny. W latach 2020-24 mołdawska gospodarka urosła zaledwie o 1 proc. Także w tym roku wzrost ma być dość anemiczny. Więcej Mołdawian pracuje poza granicami kraju, w wielu miejscowościach dziadkowie wychowują wnuki, których rodzice pracują w państwach Unii Europejskiej.
Kraj jest politycznie spolaryzowany. Siły prorosyjskie pozostaną znaczącą opozycją (wspomaganą rosyjskimi pieniędzmi) i będą wpływały na politykę kraju.
Załamanie się ukraińskiej obrony i sukces Rosji w wojnie miałby potencjalnie bardzo niebezpieczne konsekwencje dla Mołdawii. Gdyby Rosji udało się uzyskać kontrolę nad ukraińskimi terytoriami graniczącymi z Naddniestrzem, to Mołdawia mogłaby się znaleźć w bezpośrednim ryzyku wojskowych działań ze strony Rosji.
Partie europejskiego centrum, wspierające europejskie aspiracje Mołdawii i gotowe płacić za kosztowną akcesję kraju do europejskich struktur, same walczą na swoim podwórku z populistycznymi, eurosceptycznymi siłami. Niedzielne wybory potwierdzają europejską orientację Mołdawii, ale dużo czasu upłynie — i po drodze wiele rzeczy może pójść nie tak — zanim realnie będzie można uznać je za spełnione.
