– Zacząłbym od tego, żeby najpierw zamiast klimatyzacji propagować proste, tanie, znane od stuleci metody ograniczania nagrzewania naszych mieszkań – mówi prof. Szymon Malinowski, fizyk atmosfery z Uniwersytetu Warszawskiego. I opowiada o sposobach na upały i o tym, jak unikać przegrzewania mieszkań.
Klimatyzacja w mieszkaniach i domach staje się coraz powszechniejsza. A ci, którzy dotąd klimatyzacji nie mają, coraz bardziej odczuwają jej brak. Z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego wynika, że w 2023 r. aż 23 proc. polskich rodzin nie było w stanie schłodzić mieszkania w gorące dni do optymalnej temperatury. „Ponadto 33 proc. gospodarstw w Polsce, doświadczających tego typu ubóstwa energetycznego, stwierdziło, że odczuło szkodliwe skutki dla zdrowia” – czytamy w raporcie Polskiego Instytutu Ekonomicznego.
Klimatyzacja zużywa olbrzymie ilości energii
Problem w tym, że chłodzenie pomieszczeń jest niezwykle energochłonne i kosztowne – jeden klimatyzator potrzebuje tyle samo energii co cztery lodówki. Według „MIT Technology Review” chłodzenie pomieszczeń będzie odpowiadało za prawie 40 proc. wzrostu zapotrzebowania na energię na świecie do roku 2050. Już w 2018 r. używanie klimatyzatorów pochłonęło blisko 2000 terawatogodzin energii. To połowa tego, co produkuje przez rok cała amerykańska sieć energetyczna.
Do 2050 r. liczba klimatyzatorów na świecie może trzykrotnie wzrosnąć – do około 6 mld – a zużycie przez nie energii sięgać ponad 6000 TWh. Już dziś wiele państw ogranicza korzystanie z klimatyzacji w budynkach użyteczności publicznej. We Włoszech klimatyzacja nie powinna być ustawiona poniżej 25°C, z tolerancją 2°C. Za pozostawienie na postoju samochodu z pracującym silnikiem tylko po to, aby działała w nim klimatyzacja, grozi tam mandat nawet w wysokości 435 euro. W Japonii w ramach inicjatywy „Cool Biz” rząd zachęca do ustawiania klimatyzacji nie niżej niż 28°C w biurach i budynkach rządowych w okresie letnim.
Może warto tymi ograniczeniami objąć również prywatne domy czy mieszkania? – Trudno mi sobie wyobrazić wprowadzanie ograniczeń na posiadanie czy używanie klimatyzacji w prywatnych domach – mówi prof. Szymon Malinowski, fizyk atmosfery z Uniwersytetu Warszawskiego. – Zacząłbym od tego, żeby najpierw zamiast klimatyzacji propagować proste, tanie, znane od stuleci metody ograniczania nagrzewania naszych mieszkań. Pamiętajmy, że klimatyzacja to zużycie energii, która dodatkowo podgrzewa powietrze na zewnątrz, powiększając miejskie wyspy ciepła. Jednocześnie czynniki chłodzące w systemach klimatyzacji to kolejne silne lub niezwykle silne gazy cieplarniane, których w atmosferze przybywa coraz szybciej – dodaje.
Klimatyzacja
Foto: iStock
Zaleca, by myślenie o życiu bez klimatyzacji w ocieplającym się świecie zacząć na etapie budowy domu jednorodzinnego czy bloku mieszkalnego. Zadbać o dobrą termoizolację, która zatrzymuje w środku budynku ciepło w zimie, a w lecie nie pozwala na zbytnie nagrzanie się wnętrz.
Co zamiast klimatyzacji? Te pomysły mogą dać ulgę w upały
– Warto też skorzystać z przykładu mieszkańców krajów południowej Europy i instalować zewnętrzne żaluzje czy okiennice, ograniczające dopływ światła słonecznego do domu. Sam zacieniam takimi drewnianymi, łatwo podciąganymi w górę żaluzjami balkon i duży pokój, okresowo zakładam takie żaluzje latem w newralgicznych oknach mojego mieszkania w bloku. Działa to znakomicie! – mówi prof. Malinowski.
O ile mieszkańcy budynków wielorodzinnych mają niewielkie pole manewru odnośnie do projektu i budowy bloku, o tyle stawiający swój dom mogą naprawdę zrobić wiele, aby oszczędzić sobie w przyszłości konieczności instalowania klimatyzacji. – To przede wszystkim zachowanie drzew na działce. Często widzę, że ludzie kupują działki pod budowę domu i pierwsze, co robią, to wycinają wszystkie drzewa, dopiero po budowie domu sadzą nowe – mówi prof. Malinowski. – To wielki błąd, bo drzewo kilku- czy kilkunastoletnie nigdy nie da tyle cienia co 50- czy 100-letnie – mówi prof. Malinowski.
Kolejnym sposobem na ochłodzenie domów, zwłaszcza w miastach, jest pomalowanie dachu na biało albo skorzystanie z gotowej, białej blachy – o wiele skuteczniej odbijają promieniowanie słoneczne, sprawiając, że wnętrza nie nagrzewają się tak bardzo. Według badań przeprowadzonych przez Lawrence Berkeley National Laboratory, białe dachy mogą zmniejszyć zużycie energii na chłodzenie budynków o 10-40 proc.
– Znakomitą klimatyzacją miast i osiedli jest woda. Jeśli powiążemy ją z miejscową retencją wody opadowej, uzyskamy na osiedlach znakomity system poprawiający mikroklimat – tłumaczy prof. Malinowski.
Czym ochłodzić się bez klimatyzacji? Jeśli trudno jest wytrzymać w czasie fal upałów, w skrajnych sytuacjach prowizorycznie i skutecznie możemy ratować się, naklejając na zewnątrz okien folię NRC – pamiętajmy, żeby robić to srebrną stroną na zewnątrz. Można też zasłaniać okna z zewnątrz zwilżonymi prześcieradłami. Podobną funkcję spełnia nawilżanie powietrza za pomocą nawilżacza lub rozpylanie wody w pomieszczeniach.
Jeśli klimatyzacja, to jaka? Tak można się ochłodzić w upały
Czasami jednak trzeba wspomóc się urządzeniem chłodzącym. Najgorszym ze środowiskowego punktu widzenia wyborem, choć bardzo wygodnym dla użytkownika, jest przenośny klimatyzator z rurą wyprowadzaną na zewnątrz pomieszczenia przez okno. Nie zajmuje on dużo miejsca, nie wymaga specjalnej instalacji i jest zdecydowanie tańszy od klimatyzacji montowanej na stałe. Jednak to właśnie przenośny klimatyzator zużywa najwięcej energii ze wszystkich urządzeń chłodzących, więcej nawet niż zainstalowana na stałe klimatyzacja typu split (z urządzeniem wewnętrznym i zewnętrznym) lub klimatyzacja okienna (mały klimatyzator zamontowany w ramie okna, wtłaczający do pomieszczenia zimne powietrze, a wysysający gorące). Klimatyzator przenośny zużywa do 4000 watów energii na godzinę, klimatyzacja split – do 3500, a okienna do 1440.
Z punktu widzenia energooszczędności zdecydowanie lepszym wyborem będzie wentylator, najlepiej sufitowy, który zużywa do 100 watów energii na godzinę. Tzw. wiatraki zainstalowane na suficie są bardzo efektywne w cyrkulacji powietrza w całym pomieszczeniu. Dzięki dużym łopatkom mogą poruszać znaczne ilości powietrza, tworząc przyjemny efekt chłodzenia w lecie. Wentylatory sufitowe są również stosunkowo ciche w działaniu, co czyni je idealnymi do sypialni czy pokojów dziennych.
Urządzeniem pośrednim między klimatyzatorem a wentylatorem jest tzw. klimator. Daje on uczucie chłodu nie tylko dzięki obiegowi powietrza, ale także wkładom nasączonym wodą. Wentylator zasysa ciepłe powietrze z otoczenia i przepuszcza je przez wilgotne filtry, gdzie następuje odparowanie wody. Proces ten pochłania ciepło, dzięki czemu powietrze wydmuchiwane przez klimator jest chłodniejsze i bardziej nawilżone. W przeciwieństwie do klimatyzatora klimator nie wykorzystuje gazów chłodniczych ani sprężarek, co czyni go bardziej ekologicznym wyborem. Jednak jego moc chłodząca jest zdecydowanie niższa.
– Czasami jednak z rozgrzanego domu najłatwiej po prostu wyjść. Warto wiedzieć, gdzie mamy najbliższy park, i w przypadku dużego wzrostu temperatury w pomieszczeniach udać się w cień drzew. To naturalna klimatyzacja – mówi prof. Malinowski.