W kraju, w którym w ciągu 80 lat rządziło aż 68 różnych gabinetów, Giorgia Meloni zatrzymała polityczną karuzelę Włoch, zostając najdłużej urzędującą premierką po II wojnie światowej. Jej kadencja upływa jednak pod znakiem zarówno współpracy, jak i napięć z prezydentem USA Donaldem Trumpem.
Obejmując władzę, Giorgia Meloni podzielała z Trumpem poglądy na temat migracji, tożsamości narodowej i krytyki tzw. woke culture. Jednak w rozmowie z „The New York Times” przyznała, że choć zbliżenie z ruchem MAGA przyniosło jej pewne korzyści, „sprawy potoczyły się inaczej”. Dodała też, że od kilku tygodni nie rozmawiała z prezydentem USA po serii publicznych spięć. Jak mówi „Newsweekowi” Lisa Musiol, szefowa ds. UE w International Crisis Group, Meloni dostrzegła, iż włoska opinia publiczna zmierza w innym kierunku i wykorzystała to jako okazję do zdystansowania się od Trumpa.
— Sprzeczności między hasłem „Make America Great Again” a ideą uczynienia Europy ponownie wielką są coraz trudniejsze do pogodzenia — ocenia Musiol.
Partia Meloni Bracia Włosi wykorzystała piątkowy wiec przedwyborczy w południowym Bari, by uczcić jej przewodzenie administracji przez 1413 dni. Tym samym pobiła rekord, który dotychczas należał do zmarłego Silvia Berlusconiego — pełnił on urząd premiera czterokrotnie.
Relacje Meloni z Trumpem
Giorgia Meloni i Donald Trump podczas spotkania w Białym Domu, 17 kwietnia 2025 r.
Foto: Evelyn Hockstein / Reuters
Stojąc na czele partii wyrosłej z ruchu postfaszystowskiego, Meloni zyskała akceptację głównego nurtu politycznego dzięki pragmatycznemu konserwatyzmowi. Od początku swojej kadencji postrzegana była jako liderka prawicy umiejąca budować mosty między Europą a Trumpem.
— W ubiegłym roku widzieliśmy, że naprawdę próbowała być kimś w rodzaju „szeptaczki Trumpa” i wykorzystać bliską relację z nim do strategicznych celów oraz zbudowania pozycji w Europie jako osoby mającej bezpośrednią linię do prezydenta USA — zauważa Musiol.
Jednak w tym roku ich relacje się ochłodziły, po tym, jak w kwietniu Meloni odpowiedziała na krytykę Trumpa pod adresem papieża Leona XIV, który również jest Amerykaninem. Trump zarzucił papieżowi, że „jest słaby wobec przestępczości i fatalny w polityce zagranicznej” po tym, jak duchowny skrytykował wojnę w Iranie. Opozycja we Włoszech domagała się reakcji Meloni, która ostatecznie broniła papieża, podkreślając, że „to normalne i słuszne, by wzywał do pokoju i potępiał każdą formę wojny”, a wypowiedzi Trumpa określiła jako „nie do przyjęcia”.
— To ona jest nie do przyjęcia. Myślałem, że jest odważna, ale się myliłem — odpowiedział prezydent USA.
Ten spór zjednoczył wokół Meloni polityków różnych opcji, którzy stanęli w jej obronie. — To był moment zjednoczenia się wokół flagi — zwraca uwagę Musiol.
Atmosfera między przywódcami pogorszyła się jeszcze bardziej podczas czerwcowego szczytu G7 we francuskim Evian, gdy Trump stwierdził, że Meloni „błagała go” o wspólne zdjęcie. Włoska premier odpowiedziała wtedy:
— Ani Włochy, ani ja nie błagamy.
Jej stanowcza riposta w obronie siebie i swojego kraju została we Włoszech przyjęta z uznaniem.
— Jestem przekonana, że Meloni sądziła, iż może wykorzystać prezydenta Trumpa jako atut, opierając się na ich bliskich relacjach, zarówno ideologicznych, jak i gospodarczych — mówi „Newsweekowi” Teresa Coratella, ekspertka z European Council on Foreign Relations.
Jej zdaniem Meloni została zmuszona do działania przez skutki gospodarcze wojny w Iranie, które zaczęły być odczuwalne we Włoszech: — To właśnie wtedy uznała, że konieczne jest „zamrożenie” stosunków i zdystansowanie się od Trumpa.
Trump stał się obciążeniem we Włoszech
Jak wynika z badania Instytutu Piepoli, tylko 11 proc. Włochów popiera Donalda Trumpa. Jest to o pięć punktów procentowych mniej niż w przypadku prezydenta Rosji Władimira Putina. Niską popularność amerykańskiego lidera we Włoszech potwierdzają także inne sondaże.
Dystansując się od Trumpa, Meloni zyskała na popularności, zwłaszcza po jego deklaracjach o przejęciu Grenlandii i publicznych wypowiedziach dla Fox Business, w których stwierdził, że sojusznicy NATO nie brali udziału w walkach na pierwszej linii w Afganistanie. Tymczasem Włochy były jednym z głównych uczestników tej misji: jak wynika z danych włoskiego Ministerstwa Obrony, przez dwadzieścia lat na miejscu służyło ponad 50 tys. włoskich żołnierzy, z czego 53 zginęło, a 723 zostało rannych.
Giorgia Meloni. To koniec ciepłych relacji z Trumpem?
Foto: MAURIZIO BRAMBATTI / ANSA
— Meloni nie mogła już sobie pozwolić na publiczne eksponowanie tej szczególnej relacji — mówi Coratella. — Zaczęła więc stawiać na bliższy dialog z europejskimi partnerami, zamiast na preferencyjne kontakty z Trumpem.
Francuskie Zjednoczenie Narodowe oraz Reform UK także sprzeciwiły się groźbom Trumpa dotyczącym przejęcia Grenlandii, a jego polityka celna nadszarpnęła stosunki USA z Europą. Wojna w Iranie dodatkowo podniosła ceny ropy i gazu na Starym Kontynencie.
Michael Butler, profesor nauk politycznych z Clark University w Massachusetts, mówi „Newsweekowi”, że utrzymanie się Meloni u władzy pokazuje, iż atrakcyjność ruchów nacjonalistycznych we Włoszech i Europie wynika z lokalnych resentymentów, odmiennych od tych, które napędzały politykę Trumpa w USA. Butler twierdzi, że niektórzy członkowie administracji Trumpa próbowali budować więzi i przejąć przywództwo nad europejską prawicą, lecz robili to tak nieudolnie, że zazwyczaj przynosiło to odwrotny efekt. Meloni — będąc zręczną polityczką — potrafiła to wykorzystać.
— Poruszając się pomiędzy ruchem MAGA, skrajną prawicą w Europie i tradycyjnymi partiami konserwatywnymi, takimi jak EPP, Meloni wyraźnie zdystansowała się od Trumpa, co wzmocniło jej pozycję nie tylko we Włoszech, ale i w polityce europejskiej — dodaje Butler.
Meloni idzie do wyborów w 2027 r.
Szefowa włoskiego rządu dała do zrozumienia, że jej relacje z Trumpem są napięte. Zapytana przez „The New York Times”, czy zamierza z nim rozmawiać po letniej przerwie, odpowiedziała: — Zobaczymy.
Jednak to, czy utrzyma kontakt z Trumpem, nie zadecyduje o jej ewentualnym zwycięstwie w wyborach w 2027 r. Jeśli jej gabinet dotrwa do końca kadencji, będzie to pierwszy rząd włoskiej republiki, który przetrwa pełne pięć lat bez przerwy.
Liderzy opozycji twierdzą, że rząd Meloni nie zdołał pobudzić długoterminowego wzrostu gospodarczego, ograniczając się jedynie do kontroli zadłużenia publicznego i deficytu. Były premier Giuseppe Conte, lider antysystemowego Ruchu Pięciu Gwiazd i potencjalny rywal Meloni, krytykował ją za rosnące koszty życia, mówiąc pod parlamentem: — Rząd świętuje, ale Włosi nie mają powodów do radości.
— Chociaż publiczne sprzeczki z Trumpem przysporzyły Meloni popularności, niekoniecznie przełoży się to na sukces jej i jej partii. To właśnie o taki wynik wyborczy będzie musiała powalczyć — ocenia Musiol.
Tymczasem doniesienia o tym, że Departament Stanu USA uruchomił programy grantowe dla think tanków, grup lobbystycznych, fundacji i organizacji społeczeństwa obywatelskiego powiązanych z ruchem MAGA w Europie, budzą obawy o to, że promowanie skrajnie prawicowych sił politycznych na kontynencie nadal pozostaje priorytetem administracji Trumpa.
— Amerykańska wojna kulturowa nadal przetacza się przez Europę i nic nie wskazuje na to, by miało się to zmienić. Nawet jeśli niektóre partie odcinają się od Trumpa — podsumowuje Musiol.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.