Przez wysoką inflację kupujemy mniej jedzenia. Oszczędności szukamy w sklepie, zamiast zacząć od własnej lodówki. W gospodarstwach domowych w Polsce wyrzuca się ponad 3 mln ton jedzenia rocznie. Często wciąż dobrego do spożycia.
W Polsce do śmieci trafia ponad 5 mln ton jedzenia rocznie (w całej Europie to 88 mln ton). Dużą cegiełkę do tej liczby dokładają gospodarstwa domowe. Blisko 60 procent zmarnowanej żywności pochodzi z naszych kuchni.
Zmiana, która może przysłużyć się portfelowi (i planecie), to uczenie się, jak nie marnować i korzystać w pełni ze wszystkiego, co wkładamy do koszyka na zakupach. A żeby nauczyć się, jak nie marnować, trzeba najpierw zmienić perspektywę.
Pojednanie z „brzydkim jedzeniem”
— Warto podchodzić z większym szacunkiem nie tylko do jedzenia, ale i do siebie. W końcu marnując jedzenie, wyrzucamy do kosza swoją pracę, którą wykonujemy, by na żywność zarobić — mówi Sylwia Majcher, ekspertka w zakresie ekologicznego podejścia do żywności, autorka m.in. książek „Gotuję, nie marnuję” czy „Wykorzystuję, nie marnuję”.
I dodaje: — Dobrze też przestać idealizować jedzenie. To oczywiście niełatwe. Przez lata uczyliśmy się, że dobre jedzenie musi dobrze wyglądać. Wydaje nam się, że tylko wtedy ma pełną wartość. A to nieprawda.
Ekspertka opowiada, że Brytyjczycy prowadzą kampanię informacyjną nt. „brzydkiego jedzenia” po tegorocznych suszach. Rolnicy mają obfite, ale też i mniej „atrakcyjne” zbiory. Kampania ma zachęcić Brytyjczyków do kupowania tych warzyw i owoców. — To wciąż produkty, z których można zrobić wartościowe posiłki – podkreśla ekspertka.
To, że mamy wyidealizowany obraz jedzenia, wpływa też na decyzje zakupowe. Z badań Banków Żywności wynika, że ponad 60 proc. konsumentów nie kupuje gorzej wyglądających, małych czy niekształtnych warzyw lub owoców.
Zakupy we własnej lodówce
Najwięcej marnuje się jednak nie w samych sklepach. Spośród ponad 5 mln ton wyrzucanej żywności, blisko 3 mln pochodzi z gospodarstw domowych. W związku z tym Majcher lubi powtarzać, żeby pierwsze zakupy robić we własnej lodówce.
Jesteśmy w czołówce europejskiej, jeśli chodzi o marnowanie jedzenia. Jednym z najczęściej wyrzucanych produktów jest pieczywo. Według Majcher po prostu brakuje nam pomysłu, co zrobić z twardym chlebem czy bułką.
Krem z pomidorów z chlebem z przepisu Sylwii Majcher
Foto: Dorota Krysińska / materiały prasowe/Wydawnictwo Buchmann
— Kupowane w marketach pieczywo często po jednym dniu jest twarde jak skała. Stwierdzamy więc, że do niczego już się nie nadaje. A możemy przecież zrobić z niego grzanki, ususzyć i użyć do zagęszczania zup. Można też np. zrobić pyszny krem z pomidorów na suchym chlebie – wyjaśnia.
Majcher podkreśla, że można też zrobić rzecz najprostszą, a więc bułkę tartą albo japońskie panko, które nadaje chrupkości potrawom. Wystarczy pokroić chleb w kostkę, wysuszyć w piekarniku i pokruszyć.
By pomidor nie stracił smaku
— Pomysłów, jak nie marnować, jest wiele. Dużo warzyw możemy jeść spokojnie w całości. Korzystać chociażby z liści rzodkiewek, które swoją drogą mają więcej witaminy C niż cytryna – mówi ekspertka.
To, co wydaje nam się „resztkami” czy „pozostałościami po gotowaniu”, to składniki, z których można tworzyć smaczne, sycące i pełne składników odżywczych posiłki. Żeby jednak korzystać z dobrodziejstw kupionych do domu produktów, trzeba wiedzieć, jak je przechowywać. Tak, by można je było wykorzystać jak najdłużej.
Przede wszystkim, jak podkreśla Majcher, warto wyjmować jedzenie z foliówek i plastiku, w których przynosimy je z zakupów. W folii szybko zawilgotnieją, co grozi pleśnią. A ta rzeczywiście wyklucza już spożycie. Lepiej włożyć jedzenie do miski lub do szuflady chłodniczej.
Ważne też, by nie wkładać wszystkiego do lodówki. — Pomidory, bakłażany czy importowane owoce, jak cytrusy lub banany, szybko marnieją w lodówce. Wiele z nich traci smak, czasem, jak w przypadku pomidorów, nieodwracalnie – mówi Majcher.
Dodaje, że często spotyka się też z wkładaniem kawy do lodówki. Jeśli ktoś chce, by wyciągnęła mu nieprzyjemne zapach, to ma sens. — Wystarczy jednak kilka ziaren. A nie całą paczkę, bo skoro kawa wyciąga zapachy, to też nimi nasiąka, absorbując wszystko, co leży z nią w tejże lodówce.
Smażone rzodkiewki, propozycja z książki „Gotuję, nie marnuję”
Foto: Dorota Krysińska / materiały prasowe/Wydawnictwo Buchmann
Zaniżone terminy ważności
Kolejną przeszkodą na drodze do niemarnowania żywności jest mylenie pojęć. „Należy spożyć do” i „najlepiej spożyć przed” traktujemy tak samo. Tymczasem to drugie, to tylko sugestia producenta.
— Poza tym samo określenie „termin ważności” wprowadzono dopiero w 1979 r. na wniosek producentów żywności, którzy niestety czasem zaniżają daty przydatności – mówi Majcher.
W przypadku wielu produktów terminy te mogłyby być dużo dłuższe. — Sama jadłam rzeczy teoretycznie „nieważne”, które były dobre. Próbowałam chociażby jogurtu naturalnego. Dla takiego produktu jest nawet lepiej, jak dłużej postoi. Przechowywany w dobrych warunkach jest dobry nawet miesiące po terminie z opakowania – mówi.
Komisja Europejska pracuje nad zmianami w sposobie oznaczania terminów na produktach. W projektowanych przepisach proponuje się oznaczenia kolorystyczne – tak, by wiadomo było, jaką żywność należy zjeść relatywnie szybko, a jaka może „poleżeć”.
— Znam ludzi, którzy potrafią wyrzucić nieotwierany ryż, dzień do dacie na opakowaniu. Sztywne terminy się nie sprawdzają, jeśli chcemy rzeczywiście oszczędzać żywność – mówi Majcher.
Spontanicznie kupujemy, dużo wyrzucamy
To temat nabierający szczególnej wagi teraz, w dobie wysokie inflacji. Ekspertka zauważa, że tematem niemarnowania zaczyna się interesować coraz więcej osób. W tym sezonie prowadzi też wyjątkowo dużo szkoleń w korporacjach, na których uczy podstaw ekologicznego (i ekonomicznego) obchodzenia się z jedzeniem.
Inflacja już zmusza Polaków do tego, by kupować mniej. Z badań aplikacji Moja Gazetka wykonanych dla „Rzeczpospolitej” wynika, że Polacy zaczęli ograniczać zakupy żywności. 67,7 proc. ankietowanych przyznało, że rzadziej kupuje napoje gazowane, 52,7 proc. – warzywa i owoce sezonowe, 44,6 proc. – mięso, 38 proc. – warzywa i owoce całoroczne. Aż trzy na cztery badane osoby rezygnują z zakupu produktów, które dawniej kupowały często. Według 57,3 proc. badanych planowanie zakupów jest pierwszym rozwiązaniem, z którego korzystają.
Jednocześnie, jak wynika z danych Instytutu Ochrony Środowiska, zaledwie 40 proc. konsumentów zagląda do lodówki przed wyjściem na zakupy, a 50 proc. dokonuje spontanicznych zakupów spoza wcześniej ustalonej listy.
W efekcie do kosza trafiają: gotowe posiłki (70 proc. wyrzucających jedzenie wskazało tę kategorię), pieczywo (63 proc.) i przejrzałe owoce (57 proc.). Wiele z tych produktów można byłoby wykorzystać.
