Wtargnięcie ukraińskich oddziałów na teren Rosji wzięło rosyjskie dowództwo z zaskoczenia. Czy atak na Kursk może przyśpieszyć zakończenie wojny? Początkową reakcją Kremla było uznanie wydarzeń za „prowokację”, „atak terrorystyczny”. Dziś trudno nadal tak twierdzić.
Po raz pierwszy od II wojny światowej obce siły dokonały inwazji na terytorium Rosji. Putin został upokorzony i zawstydzony. „To upokorzenie dla Władimira Putina, a ludzie oczywiście nie są zadowoleni. Są dziesiątki tysięcy uchodźców z tych regionów… Jasne jest, że rosyjska armia nie jest w stanie poradzić sobie z sytuacją” – powiedział politolog Sergiej Markow, który wcześniej doradzał Kremlowi.
„To policzek dla prezydenta. Nie byliśmy w stanie odepchnąć wroga” – mówił z kolei anonimowo przedstawiciel rosyjskich władz.
Mieszkańcy terenów przejętych przez Ukrainę są wściekli na władze. „Gdzie jest nasz rząd? Gdzie jest lokalna administracja?” – powiedziała jedna z kobiet. „Nie rozumiemy, dlaczego nie mówią nam prawdy. Wróg wkroczył na nasze terytorium, a w telewizji wciąż mówią: »To sytuacja nadzwyczajna«. Co to za sytuacja nadzwyczajna, kiedy na naszej ziemi stoją obce czołgi!”. Rosyjskich urzędników odpowiedzialnych za obronę nazwała „skorumpowanymi” i „szalonymi”.
W Moskwie panowały świetne nastroje. Wmawiano sobie że wojna jest do wygrania w ciągu paru dni. I nagle sytuacja się zmieniła.
Rosja traci kontrolę
Wtargnięcie ukraińskich oddziałów na teren Rosji wzięło rosyjskie dowództwo z zaskoczenia. Choć już od dłuższego czasu pojawiały się sygnały, że coś podobnego może się zdarzyć. „Wróg gromadził siły przez dwa miesiące” – stwierdził wpływowy rosyjski bloger Rybar na Telegramie, który ma świetne kontakty z armią. „I przez dwa miesiące dokładne informacje były przesyłane do bezużytecznego dowództwa. Było wystarczająco dużo czasu na podjęcie odpowiedniej decyzji” – napisał.
Andrij Zahorodniuk, były ukraiński minister obrony, powiedział, że inwazja już ujawniła „ogromne luki” w rosyjskim planowaniu wojskowym.
„Rosjanie mieli wrażenie, że mogą robić, co chcą, ponieważ mogą oszczędzić dowolną liczbę ludzi” – powiedział Zahorodniuk. „I na tej podstawie zakładali kontrolę nad sytuacją. Teraz jest jasne, że nie kontrolują sytuacji. Nie kontrolują nawet własnego terytorium” – dodał.
Ukraińska operacja zaskoczyła też zachodnich sojuszników Kijowa. Ukraińcy utrzymywali swe plany w tajemnicy. Na początku myślano, że to tylko krótkotrwała akcja o wymiarze głównie PR-owym. Po kilku dniach stało się jasne, że tak nie jest: Ukraina kontroluje 1000 km kw. rosyjskiego terytorium. Ponad 120 tys. Rosjan zostało ewakuowanych wśród scen chaosu i zniszczenia – przypominających, to co działo w Ukrainie od początku tej wojny.
Pojawiły się też doniesienia, że siły ukraińskie przejęły kontrolę nad liczącym 6 tys. mieszkańców miasteczkiem Sudża, przez które Rosja pompuje gaz z Syberii Zachodniej na Słowację, Czechy, Węgry i Austrię (około połowa rosyjskiego eksportu gazu ziemnego do Europy przechodziła w ubiegłym roku przez Sudżę). Nie jest jednak jasne, jak Ukraińcy mogliby wykorzystać kontrolę nad miasteczkiem – zakłócenie dostaw rosyjskiego gazu spowodowałoby wzrost cen na europejskim rynku energii.
Wszystko wskazuje na to, że Kijów traktuje sprawę na serio. Rosyjskie media – próbując bagatelizować ukraińską inwazję – twierdziły, że przez granicę przedarło się około tysiąca żołnierzy wroga. W rzeczywistości jest to około 10 tys., z najbardziej doświadczonych jednostek – 22. i 88. brygad zmechanizowanej oraz 80. brygady desantowo-szturmowej.
Po 10 dniach od rozpoczęcia operacji jej ostateczne cele są niejasne. Nie wiadomo jak długo Ukraińcy zamierzają pozostać na rosyjskim terytorium? Czy to wyjątkowa inicjatywa? Czy też nowa taktyka i niebawem Kijów uderzy znowu na terytorium Rosji. Co stanie się w najbliższych dniach? „Jest mało prawdopodobne, by ofensywa w rejonie Kurska dotarła daleko. Chociaż ukraińskie kolumny przejechały 30 kilometrów wzdłuż dróg, perspektywy dalszego postępu w kierunku takich celów jak miasto Kursk lub elektrownia jądrowa Kursk (odpowiednio około 75 i 60 kilometrów dalej) wydają się mało prawdopodobne” – podkreśla wybitny znawca Rosji Mark Galeotti.
Koniec wojny jest bliski?
Wtargnięcie Ukrainy na terytorium Rosji dramatycznie zmieniło postrzeganie tej wojny. Kijów nie miał podobnych sukcesów od zwycięskiej ofensywy w regionie Chersonia i Charkowa jesienią 2022 r. Ostatnie miesiące były przygnębiające. Coraz więcej Ukraińców chciało zakończenia wojny za cenę znaczących ustępstw terytorialnych. Ta operacja nie pozwoli wygrać wojny – Rosja zajmuje 18 proc. terytorium Ukrainy z 1991 r., Ukraina jedynie jedną czterdziestą obwodu kurskiego. Ale znacząco wpłynęła na morale. „Ostatnio było źle, czytałam codziennie o tym, ilu naszych żołnierzy ginie na linii frontu, o dzieciach zabijanych w atakach rakietowych na szpitale. Nie wiem, czy będzie to miało jakikolwiek realny wpływ na wojnę. Ale przynajmniej daje nam coś, dzięki czemu możemy czuć się lepiej” – mówiła pewna młoda Ukrainka. Po wielu miesiącach niepowodzeń Ukraina ma wreszcie co świętować.
Jest to też sygnał dla zachodnich sojuszników Ukrainy: „odnieśliśmy sukces. Zwycięstwo jest nadal możliwe”. To nie koniec: od samego początku wojny w stolicach Zachodu toczyła się debata na temat tego, jakie są „czerwone linie Kremla” które mogą doprowadzić do nuklearnej eskalacji. Jedną z nich miał stanowić atak na rosyjskie terytorium za pomocą zachodniej broni. Miało to miejsce podczas tej operacji. I nic się nie stało – pomijając rytualne groźby Putina. Argument „czerwonej linii” po raz kolejny okazał się jałowy.
Jest inne ryzyko
Kijów miał nadzieję, że operacja na terenie wroga zmusi Kreml do przesunięcia części rosyjskich wojsk z okolic Doniecka – gdzie Rosja czyni powolne lecz stałe postępy – w rejon Kurska. Jak na razie ruchy po rosyjskiej stronie są niezbyt znaczące. Nie ma żadnych oznak, że ofensywa w Doniecku zelżała. Analitycy wojskowi mają też wątpliwości czy operacja jest warta ryzyka, biorąc pod uwagę, że siły ukraińskie są już rozciągnięte. Jest też inne ryzyko. Na razie Ukraina ma do czynienia z rozproszonymi i niezbyt licznymi rosyjskimi siłami. To się może niebawem zmienić. Jeśli Rosja znacznie wzmocni siły w regionie Kurska, ukraińskie oddziały mogą znaleźć się w Rosji w potrzasku. „Niebezpieczeństwo polega na tym, że wpadniemy w pułapkę, a Rosja zmiażdży nas swymi zębami” – ostrzega źródło w ukraińskiej armii.
Wszyscy wyczekują zakończenia tej wojny. Czy niezwykle śmiała operacja Kijowa może ten koniec przyspieszyć? Wybitny teoretyk wojskowy Michael Clarke odpowiada w ten sposób: „Sukces polityczny będzie zależeć od tego, jak wpłynie to na psychikę na Kremlu: czy wywoła w kręgu Putina prawdziwe wątpliwości, czy wojna naprawdę jest warta coraz większych kosztów? Początkową reakcją Kremla było uznanie tego ataku za »prowokację«, »atak terrorystyczny«. Ale teraz nawet dla kontrolowanych przez państwo rosyjskich mediów wygląda to na zwykłą wojnę”.
