Alergia na jajka. Jak rozpoznać i sobie z nią poradzić?

Średnio waży 50 dekagramów i w 75 proc. składa się z wody. Jednak te pozostałe 25 proc. kryje bogactwo składników odżywczych, witamin i minerałów. Jajko kurze to przede wszystkim źródło pełnowartościowych protein zawierających wszystkie aminokwasy potrzebne do budowy ludzkiego organizmu. Jedno jajko ma aż 7 gramów protein – przy czym ich większość jest w żółtku, a nie w białku. Do tego witaminy A, E, D, K oraz żelazo, wapń, fosfor, magnez, miedź i selen, zatopione w zdrowych tłuszczach.

Jajko jest więc bardzo zdrowym produktem, głównie w diecie dzieci, których organizmy szybko rozwijają się i potrzebują dużych ilości aminokwasów. Jednocześnie jajko jest jednym z najbardziej uczulających pokarmów, zwłaszcza wśród najmłodszych. – Nadwrażliwość na jajo kurze dotyczy niemal 9 proc. dzieci na całym świecie. Jest jedną z najczęściej występujących alergii pokarmowych wśród dzieci – mówi dr Emilia Majsiak. W przypadku tego uczulenia niezwykle ważna jest prawidłowa diagnostyka oparta na najnowocześniejszych metodach. Tylko ona może jednoznacznie określić, czy dziecko jest skazane na życie bez jajka, czy może jest szansa na skorzystanie z jego odżywczych właściwości.

Nie tylko w dzieciństwie

Przez długi czas alergia na jajko była powszechnie uważana za chorobę wieku dziecięcego. Jej objawy mogą pojawić się już wieku niemowlęcym. – Badanie kohortowe The HealthNut wykazało, że częstość występowania alergii na jaja do 1. roku życia jest na poziomie 9,5 proc. w porównaniu z innymi głównymi alergiami pokarmowymi, takimi jak orzeszki ziemne (3,1 proc.) i mleko krowie (1,5 proc.) – mówi dr Emilia Majsiak.

– Tutaj dobrą informacją jest fakt, że aż u 60-70 proc. dzieci następuje spontaniczne ustąpienie i tolerancja alergii na jaja przed osiągnięciem wieku nastoletniego – dodaje dr Majsiak. Jednak nie wszystkie dzieci wyrastają z nadwrażliwości na ten produkt i reagują objawami alergicznymi również w dorosłym życiu.

Osoby uczulone na jajo kurze od niemowlęctwa borykają się z wieloma problemami zdrowotnymi, a kontakt z jajem może być dla nich bardzo groźny i skończyć się nawet zagrażającym życiu wstrząsem anafilaktycznym. – Najczęstsze objawy nadwrażliwości na jaja zazwyczaj dotyczą skóry: na której pojawia się pokrzywka czy atopowe zapalenie skóry; układu pokarmowego: z wymiotami, bólem brzucha czy biegunką; rzadko, ale również układu oddechowego: co objawiać się może nieżytem nosa czy astmą – wylicza dr Majsiak. Objawy alergii mogą nawet wystąpić po pierwszym w życiu zjedzeniu jaja, np. u niemowląt karmionych mlekiem matki, reagujących na śladowe ilości jaja kurzego. – Białka te mogą być obecne w mleku matek karmiących, które jedzą jajka, i tą drogą być dostarczane do organizmu dziecka karmionego piersią. U uczulonego dziecka wtedy też mogą wywołać niepożądane objawy – dodaje dr Majsiak.

Akcja eliminacja

Jedyną metodą leczenia alergii na jajka jest dieta eliminacyjna, w czasie której trzeba odstawić nie tylko jaja, ale również wszystkie produkty, w których mogą się one znajdować. – Zastosowanie się do tych wytycznych jest bardzo trudne ze względu na stosowanie jaj w szerokiej gamie przetworzonej żywności – mówi dr Majsiak. Doświadczeni rodzice dzieci z tą alergią wiedzą, że na jaja lub ich przetwory można natknąć się w takich produktach jak pasztety, makarony, często budyń, lody, marcepan, chleb tostowy i wiele innych produktów.

Szczególną ostrożność muszą zachować osoby uczulone na białko jaja Gal d 4, inaczej nazywane lizozymem. Wykorzystuje się je powszechnie ze względu na jego działanie przeciwbakteryjne i konserwujące. Lizozym pozyskiwany z białek kurzych służy między innymi jako dodatek do serów żółtych czy wędlin. – W niektórych krajach nawet powleka się nim świeże ryby, krewetki czy egzotyczne owoce. Niestety, nie zawsze na etykiecie używane jest słowo lizozym, jest on często oznaczany symbolem E1105 – wyjaśnia dr Majsiak. Osoby silnie uczulone na jajo kurze powinny też zwracać uwagę, czy na etykiecie nie znajduje się przypadkiem oznaczenie E322 – jest to bowiem lecytyna pozyskiwana z jaj, w której mogą znajdować się śladowe ilości białek jaja kurzego.

Oprócz żywności pochodne jaj znajdują się również w lekach i szczepionkach. – Nie trzeba jednak bać się szczepionki. Nawet u osób uczulonych reakcje po szczepieniu zdarzają się bardzo rzadko – dodaje dr Majsiak. – Jeżeli dziecko nie miało silnych reakcji anafilaktycznych, wstrząsu po kontakcie z jajkiem, to nie ma przeciwwskazań do szczepienia.

Złoczyńcy z białka

Rodzice dzieci z alergią na jaja często zastanawiają się, co właściwie uczula w jaju? – Działanie uczulające mają białka budujące zarówno żółtko, jak i białko jaja. Częściej jednak uczulają białka znajdujące się w białku jaja kurzego, a białka żółtka jaja są mniej uczulające – tłumaczy dr Majsiak. – Z obserwacji wynika, że reakcja alergiczna na białko jaja kurzego dotyka częściej małych dzieci, podczas gdy dorośli mają najczęściej alergię na żółtka jaja – mówi dr Majsiak.

Na szczęście nawet dzieci czy osoby dorosłe, które doświadczają objawów alergii po zjedzeniu jaj, nie są skazane na unikanie ich wszelkich postaci do końca życia. Może się okazać, że reakcja alergiczna pojawia się tylko na jedno konkretne białko znajdujące się w jaju, które na różne sposoby można zneutralizować. Co więcej, dzięki najnowszym metodom diagnostyki molekularnej rodzice uczulonego dziecka mogą dowiedzieć się, jaka jest szansa, że dziecko z alergii wyrośnie. Aby to ustalić, pod lupę trzeba wziąć głównie białka znajdujące się białku, głównych winowajców alergii na jajko kurze u dzieci. – W białku jaja jest wiele alergizujących białek, ale główne z nich to owomukoid (Gal d 1), owoalbumina (Gal d 2), owotransferyna (Gal d 3) i lizozym (Gal d 4). Najwięcej, bo aż 54 proc., w białku jaja kurzego jest białka Gal d 2, jednak to Gal d 1 jest najczęstszym białkiem alergizującym u pacjentów z alergią na jajo kurze – tłumaczy dr Majsiak.

Gal d 1 jest białkiem odpornym na działanie temperatury, dlatego nawet ugotowanie, usmażenie czy upieczenie jajka nie zmniejsza jego potencjału alergizującego. Dla pacjentów i lekarza niezwykle ważną informacją jest to, że alergia na to konkretne białko z białka jajka kurzego jest związana z większym ryzykiem ogólnoustrojowych ciężkich reakcji – mówi dr Majsiak. Co więcej, stwierdzenie występowania przeciwciał wobec Gal d 1 wiąże się ze znacznym ryzykiem wystąpienia alergii przetrwałej, czyli takiej, która nie kończy się wraz z upłynięciem dzieciństwa.

Pozostałe białka w białku jaja kurzego nie są aż tak alergizujące, a co więcej, osoby na nie uczulone mogą łatwo uniknąć objawów. – Białka nietrwałe termicznie, czyli rozpadające się pod wpływem ogrzewania, jak Gal d 2, Gal d 3 i Gal d 4, są zwykle związane z niższym ryzykiem wystąpienia poważnych objawów alergicznych – wyjaśnia dr Majsiak. Jeżeli więc pacjent ma stwierdzone przeciwciała przeciwko któremuś z tych białek, najczęściej wystarczy podać mu jajo ugotowane bądź usmażone, a będzie ono dla chorego bezpieczne.

Żółtko i ptaki

Naukowcom udało się też zidentyfikować dwa białka, które są odpowiedzialne za rzadsze i mniej nasilone uczulenie na żółtko jaja kurzego. – Pierwszą zidentyfikowaną w żółtku molekułą była alfa-liwetyna, oznaczana skrótem Gal d 5 – jest to albumina surowicy kurzej, a kolejną glikoproteina żółtka YGP42 oznaczana skrótem Gal d 6 – mówi dr Majsiak. Do niedawna uważano, że alergia na żółtko jaja nie może wystąpić bez alergii na białko jaja. – Obecnie wiemy, że alergia na żółtko jaja może wystąpić w wyniku uczulenia na ptaki i być przyczyną występowania tzw. zespołu ptak-jajo – dodaje ekspertka. Zazwyczaj zespół ten występuje u osób mających częsty kontakt z ptakami, a odpowiedzialne za niego białko Gal d 5 występuje w naskórku ptaków, ich odchodach, piórach i surowicy krwi ptasiej. – Te osoby będą reagowały alergią na żółtko jaja, w którym znajduje się Gal d 5, ale też na przykład na kontakt z pierzem w kołdrze puchowej czy w zimowej kurtce – tłumaczy dr Majsiak.

Mimo tak wysokiego ryzyka wywołania alergii jajko wciąż pozostaje bardzo cennym składnikiem ludzkiej diety. – Ograniczenia związane z odstawieniem jaj bardzo zubożają naszą dietę, dlatego warto upewnić się, czy jest to naprawdę konieczne – radzi dr Majsiak. Nie trzeba też profilaktycznie odwlekać momentu wprowadzenia jaj do diety zdrowego dziecka. – Jeżeli dziecko nie ma objawów alergii, trzeba podawać jajko zgodnie z kalendarzem wprowadzania pokarmów do diety. Udowodniono, że wczesny kontakt z pokarmem wzbudza tolerancję i desensytyzację wobec tego pokarmu – mówi dr Majsiak. Im wcześniej dziecko zacznie jeść jajka, tym większa szansa, że nie rozwinie się u niego alergia. A nawet jeżeli objawy uczulenia pojawią się, to nie koniec świata. Dzięki nowym metodom diagnostycznym być może wcale nie trzeba będzie żegnać się z jajami całkowicie.

Konsultacja: dr n. med. Emilia Majsiak — członek Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii oraz Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, wykładowca UKSW na Wydziale Medycznym w Warszawie.