Wicca, czyli neopogaństwo, to jedna z najdynamiczniej rozwijających się religii w USA. Liczba wiedźm i wiedźminów przekroczyła 1,5 miliona.
Nowojorscy druidzi, wiedźmy, czarownice, wiccanie zebrali się 19 marca w parku Tompkinsa na sabacie z okazji wiosennej równonocy. Słońce zniknęło za horyzontem o 19.08, przecinając punkt Barana i wskazując dokładnie kierunek zachodni. A bogini Ostara rozerwała lodowe łańcuchy zimy i wyłoniła się z podziemnych czeluści, by nieść światu nowe życie.
Tłumów nie było. Zamiast ognisk perfumowane świeczki, rytualne pieśni zagłuszał ryk syren – najbardziej charakterystyczny element manhattańskiego tła dźwiękowego. Znacznie bardziej okazały Festiwal Pogańskiej Dumy odbywa się w Syracuse odległym od Nowego Jorku o 314 km. Tam pali się sobótki, ucztuje, tańczy, na głowach kwietne nosi wianki, a na policzkach wymalowane trójkąty symbolizujące trzy aspekty Bogini – Dziewicę, Matkę oraz Staruchę.
Duchowość proaktywna
Angielska nazwa Wielkanocy – Easter – pochodzi od imienia wspomnianej germańskiej bogini, przez Celtów zamieszkujących Wyspy Brytyjskie zwanej Eastrą. Ona też nosiła wianek, a przed nią bieżał króliczek, który przeskoczył później do obrzędowości chrześcijańskiej. Podobnie jak jajka – odwieczny symbol życia, płodności, narodzin – obecny niemal we wszystkich starożytnych kulturach.
Wyznawcy wicca umieszczają na pisankach pentagramy, zaadaptowane przez współczesnych satanistów i głównie z nimi kojarzone, lecz dla pogan odzwierciedlające pięć żywiołów: ziemię, wodę, powietrze, ogień, światło. W kontekście żywnościowym znak ów wykorzystywali już Babilończycy. Rysowali pentagramy na pojemnikach z jedzeniem, by nie gniło, chronione mocą Isztar.
Poza wiccanami i Polakami nikt w Ameryce jajek nie maluje ani nie święci. Tradycję święconki opisał kiedyś jako sensacyjne odkrycie antropologiczne dokonane na Greenpoincie „New York Times”, zadziwiając tubylców, którzy ruszyli obserwować dziwny obyczaj. Za to wszyscy szukają jajek z czekolady. W Wielką Niedzielę dzieci przeczesują parki, podwórka, boiska, nawet trawnik przed Białym Domem, gdzie czekoladowe jajka chowają dobrzy wujaszkowie z Secret Service.
Czarownice poza równonocą wiosenną świętują jesienną (Mabon), przesilenie letnie (Midsommar, czyli Noc Kupały) i zimowe (Jul), Imbolc (początek celtyckiej wiosny, 1 lutego), Beltane (festiwal ognia, początek celtyckiego lata, 1 maja), Lughnasadh (żniwa, 1 sierpnia) oraz Samhain (dożynki, początek celtyckiej zimy, 1 listopada).
Przy rogu Alei B i 9. Wschodniej znajdziemy najstarszy w metropolii, działający od 1982 r. sklep dla wiccan. Właścicielka, rudowłosa Stacy Rapp, wywiesza tabliczkę: „Wiedźma przyjmuje” dopiero o 13.30, zamyka przybytek siedem godzin później. Sprzedaje wonne żywice, lecznicze dekokty, talizmany, karty do tarota, księgi poświęcone czarostwu.
Wszyscy chcą kierować własnym losem, zamiast być trzciną zdaną na łaskę kosmicznych wichrów – mówi mi wiedźma, która przyjmuje na rogu Alei B i 9. Wschodniej
Specjalność zakładu to świece, na których Rapp bądź któraś z asystentek ryje zaklęcia przynoszące szczęście w miłości, pieniądze, sukcesy zawodowe, spokój ducha. Pracownice samodzielnie zaklęć nie rzucają. Nie mogą również ryć formułek szkodliwych dla osób trzecich. „Przychodzą lekarze, prawnicy, barmani, poganie praktykujący od dwudziestu lat i zupełni nowicjusze – tłumaczy wiedźma. – Myślę, że wszyscy chcą tego samego: kierować własnym losem, zamiast być trzciną zdaną na łaskę kosmicznych wichrów. Magia to duchowość proaktywna”.
Pod względem przekonań neopoganie stanowią grono dość eklektyczne, ale większość utożsamia się z szeroko pojętym wiccanizmem. Źródłosłowem tego pojęcia jest indoeuropejskie „weik”, czyli magia. Starogermańskie „widden” znaczyło przepowiadać bądź przewidywać. Staroangielski rzeczownik „wicce” określał kobietę lub mężczyznę o zdolnościach nadprzyrodzonych. W Stanach wiccanizm jest oficjalnie zarejestrowaną religią dorównującą popularnością islamowi, buddyzmowi, hinduizmowi. Działa ok. 5 tys. kowenów, czyli zgromadzeń. 70 proc. wiernych stanowią kobiety.
Praktyki religijne polegają na oddawaniu czci Bogini i Rogatemu Bogu – śpiewem, tańcem, medytacją, paleniem świec, ziół, kadzidełek. I czarami. Magii wolno używać tylko dla osiągnięcia celów pozytywnych, zgodnie z doktryną: „Czyń, co chcesz, lecz nie czyń nikomu krzywdy”.
Polowanie czarownic
Pogaństwo w dużej mierze zawdzięcza renesans Margaret Murray, która w roku 1921 wydała książkę „The Witch Cult in Western Europe” („Kult czarownic w Europie Zachodniej”). Dowodziła, że procesy czarownic nie były jedynie efektem wynaturzenia przesiąkniętych zabobonem instytucji kościelnych oraz powierzenia pieczy nad czystością wiary grupie sadystów, którzy nienawidzili kobiet. Stanowiły również wynik konfliktu między chrześcijaństwem a zorganizowaną kontrreligią zakorzenioną w prastarych tradycjach.
Matriarchalna „religia czarownic” nazwana przez doktor Murray kultem Diany rozwijała się ponoć od czasów neolitu, a głosiła wszechmoc Wielkiej Płodnej Matki oraz Boskiego Króla rytualnie uśmiercanych dla zapewnienia wyznawcom dobrobytu i obfitych plonów. Do XVII w. kult Diany zachował własną hierarchię, uroczystości, święte miejsca i strukturę – czarownice przydzielano do 13-osobowych, podstawowych komórek organizacyjnych zwanych kowenami.
Współczesny ruch wicca, choć niejednolity, akceptuje podstawy doktrynalne zawarte w manifeście Amerykańskiego Zjazdu Czarownic z 1974 r. Wiedźmy poświęciły dużo miejsca samodoskonaleniu, życiu zgodnemu z cyklami oraz prawami natury, przestrzeganiu zasad higieny fizycznej i psychicznej. Mniej sprawom nadprzyrodzonym i kunsztowi (craft), czyli magii stosowanej. Zdecydowanie odcinają się od satanizmu. Nie wierzą w istnienie absolutnego zła, uznając diabła za wynalazek chrześcijaństwa, bzdurny jak cała reszta katechizmu.
Amerykański wiccanizm przeżywa okres rozkwitu. Większość czarownic nie skończyła 40 lat, jedna czwarta – 25. Stawiają tarotowe pasjanse podczas przerwy obiadowej w jadłodajniach szybkiej obsługi. Koleżankom z pracy ślą zaproszenia na sabaty. Pod hasztagiem #witchesofinstagram zamieściły 10 mln postów. Na marszach kobiet przeciw Trumpowi nosiły transparenty: „Przeklinamy patriarchat”, „Nas nie spalisz” tudzież „Polowanie czarownic” („polowanie na czarownice”, którego ofiarą czuł się nieustannie republikanin à rebours).
Potencjał mają ogromny. Według sondażu „New York Timesa” 60 proc. Amerykanów wierzy w jeden lub więcej elementów wiccanistycznej doktryny: jasnowidzenie, astrologię, energię duchową przedmiotów, reinkarnację. Wiedźmy wystawiły nawet kandydatkę do Białego Domu. Demokratka Marianne Williamson zdobyła w New Hampshire 4 proc. prawyborczych głosów, w Karolinie Południowej – 2 proc., w Michigan – 3 proc. Niby mało, ale więcej niż którykolwiek z rywali poza Joe Bidenem. Na co dzień Williamson jest liderką Kościoła Jedności w Warren (Michigan) oraz duchową doradczynią celebrytów, m.in. Oprah Winfrey. Startowała już w 2020 r. poległa i udzieliła oficjalnego poparcia Berniemu Sandersowi.
Socjolożka Helen Berger uważa, że grono wiedźm będzie rosło. „Negatywne skutki globalizacji i polaryzacji ideologicznej sprawiły, że młodzi ludzie szukają duchowej pociechy, a wiccanizm oferuje im pełną autonomię”. Innymi słowy: nie muszą podporządkować się sztywnym nakazom i zakazom zinstytucjonalizowanych religii. „Tradycyjne Kościoły tracą wyznawców od końca lat 60. – podkreśla profesor teologii David Reed. – To trwała tendencja, niepokojąca hierarchię. Młodzież szuka odmiennych sposobów zaspokajania duchowych potrzeb, nowych wartości, które wypełniłyby spirytualną pustkę stechnicyzowanej, odhumanizowanej cywilizacji. W przeciwieństwie do sekt wicca jest stosunkowo niegroźnym ruchem religijnym opartym na bliskiej łączności z naturą”.
Nie latałam goła na miotle
20-letnia Sandra pracuje w butiku z ciuchami na East Village. Kruczoczarne włosy, kredowobiały puder, na powiekach fioletowy cień, ciężkie od tuszu rzęsy. „Rodzice są południowymi baptystami, ale nigdy nie wysłuchiwałam pogadanek typu: skazujesz się na wieczne potępienie – mówiła mi młoda wiedźma. – Z szacunkiem traktowali obrzędy, nie wchodzili do pokoju, kiedy intonowałam zaklęcia czy medytowałam. Mama kupowała kadzidełka, świece, liturgiczne obrusy. Dopóki nie latałam goła na miotle i nie składałam ofiar z kotów, wszystko było w porządku”.
Według Sandry czarostwo to nie wybór, a powołanie: „Chyba zawsze odczuwałam świat intensywniej niż inne dzieci, duży wpływ wywierały na mnie fazy Księżyca. Kunszt zaczęłam uprawiać, mając 14 lat”. Livonia Botswick nie mieszka w chatce na kurzej nóżce, ale dysponuje czarnym, żelaznym kociołkiem (cauldron) do warzenia dekoktów, różdżką i kryształową kulą. Ma też rytualne szaty, które zakłada podczas ceremonii. Pracuje jako administrator sieci komputerowej.
– Moim ołtarzem jest kuchnia – powiada. – Tu mieszam zioła, destyluję uzdrawiające olejki”. Dobrą nowinę neopogaństwa głosi, jeżdżąc metrem, spacerując z psem, współorganizując festiwal w Syracuse. Pomaga jej Deborah Kinder, technolożka żywienia oraz wysoka kapłanka pogańskiej wiary. – Nie musimy wznosić potężnych gmachów, by czuć obecność Boga, spojrzeć mu w oczy. Wystarczy pójść do lasu.
Jej różdżka to zabytkowa aptekarska tutka z miedzi wypełniona czarodziejskimi składnikami, zakorkowana kryształem ametystu, zdobiona piórami. Rytualny nóż służy do ścinania ziół warzonych następnie w przepisowym kociołku. Z dość hermetycznych wyjaśnień Deborah pojmuję, że zioła wykorzystuje do czegoś w rodzaju aromaterapii, natomiast magicznych eliksirów nie sporządza. „Mogę poprosić Boginię o łaskę…”. O ile rozumiem, rezultaty nie są gwarantowane.
Również Sandra odpowiada wymijająco na pytanie, czy potrafi rzucić urok: „Nie zgłębiłam ciemnej strony kunsztu. W książkach, które dały mi podstawy wiedzy, brakowało drugiego bieguna. Do pewnych rzeczy doszłam sama, bo magia opiera się przecież na równowadze między światłem a ciemnością”.
Paranormalnych umiejętności nie kryje natomiast Emerald Moon, właścicielka zakładu kosmetycznego w New Jersey. Została czarownicą, kiedy miała 23 lata. Do salonu przychodziła wróżka czytająca z dłoni. Powiedziała szefowej, że dotykając setek rąk podczas robienia manikiuru, wyrobiła umiejętność dostrajania się do aury psychicznej klientów i winna podjąć naukę chiromancji. Dziś kosmetyczka potrafi przepowiadać losy z linii papilarnych, gwiazd i kart tarota, komponować ziołowe mikstury, rzucać zaklęcia.
Jej kowen to czterech panów i cztery panie, lecz struktura jest płynna. Złych uroków czarownica z New Jersey nie rzuca, choć czasem wykorzystuje magię w samoobronie: „Jeśli chcesz, żeby ktoś przestał dzwonić czy za tobą łazić, włóż jego zdjęcie do zamrażalnika”. Czy czarna magia jest zakazana? „Dobre czarownice uprawiają magię białą i zieloną. Korzystanie z czarnej przyspiesza efekt, ale nic za darmo. Energia, którą poślesz innym, wróci do ciebie dziewięciokrotnie wzmocniona. To jakby karma”.
– Wyznajemy religię, a nie bawimy się w cyrkowe sztuczki – ucina pytania o nadprzyrodzone talenty Botswick. – Odprawiłam z kwitkiem wiele dziewczyn, które naoglądały się filmów o czarownicach. Traktowały wiarę jako coś, z czym będzie im do twarzy. Nie potrzebujemy rozgłosu. Od społeczeństwa chcemy tylko jednego: żeby się nie wtrącało.
