Nie spotkacie tu tłumów turystów, restauracyjnych naganiaczy ani kolejek nawet do najważniejszych muzeów. Ale powodów, dla których warto odkryć najważniejsze miasta Półwyspu Bałkańskiego, jest znacznie więcej.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Belgrad
Już po kilku pierwszych chwilach w tym mieście czujemy, że mamy do czynienia ze stolicą niegdyś ważnego europejskiego kraju. Szerokie aleje i masywne kamienice przeplatające się co rusz z brutalistycznymi gmachami, pamiętającymi czasy największej świetności titowskiej Jugosławii, to typowy widok dla współczesnego Belgradu.
Metropolia, która powstała u ujścia Sawy do Dunaju, jest dzisiaj miastem nadal w dużej mierze nieodkrytym przez masową turystykę, a oferującym naprawdę masę różnorodnych atrakcji. Począwszy od listy „must see”, czyli reprezentacyjnej ulicy Księcia Michała (serb. Kneza Mihaila) i twierdzy Kalemegdan, przez zabytkowe cerkwie i niezłe muzea, aż po miejsca, w których można poczuć autentycznego bałkańskiego ducha. Można go odnaleźć chociażby na klimatycznej, brukowanej uliczce Skadarskiej pełnej tętniącej życiem do późnych godzin nocnych restauracji serwujących znakomitą pljeskavicę z obowiązkową rakiją i w akompaniamencie zespołów przygrywających serbskie klasyki.
Jak ktoś marzy o większej dawce muzyki, w Belgradzie na pewno nie będzie się nudzić. W mieście roi się od klubów, a najciekawsze adresy znajdziecie wzdłuż koryta Sawy. W samym centrum, niemalże naprzeciwko najstarszej części miasta, stoi zacumowana barka, w której od lat funkcjonuje słynny klub Zappa — niezobowiązujące miejsce dla starych i młodych fanów turbofolku. Jeśli szukacie czegoś nowocześniejszego, to na innej barce, kilka kilometrów na południe od centrum, mieści się równie popularny klub Lasta. Można do niego dotrzeć także spacerem, zahaczając po drodze o najnowocześniejszą część Belgradu — rozlokowany wzdłuż nowoczesnego bulwaru kompleks wieżowców, restauracji i hoteli kryjący się pod nazwą Belgrade Waterfront.
Sarajewo
Stolica Bośni i Hercegowiny urzeka już samym swoim położeniem — Sarajewo rozsiadło się wzdłuż koryta rzeki Miljacki, która leniwie wije się przez kotlinę otoczoną mającymi nawet 2 tys. m n.p.m. szczytami Alp Dynarskich. Dzięki temu miasto, niczym Lizbona, pnie się kaskadowo coraz wyżej, oferując co krok niesamowite widoki. Ale to wyjątkowe położenie w trakcie wojny po rozpadzie Jugosławii stało się dla niego przekleństwem. Mieszkańcy Sarajewa przez niemal cztery lata oblężenia padali ofiarami serbskich żołnierzy ostrzeliwujących stolicę Bośni i Hercegowiny z okolicznych wzgórz. Ślady tych tragicznych wydarzeń można zobaczyć tu do dzisiaj — w mieście nadal roi się od podziurawionych kulami frontów kamienic, plomb w blokach z wielkiej płyty czy wreszcie słynnych sarajewskich róż, czyli zaznaczonych kleksami czerwonej farby miejsc, w których zginęły ofiary snajperów.
Sarajewo na szczęście przetrwało i nadal uchodzi za najbardziej multikulturową metropolię Półwyspu Bałkańskiego. Nawet jego zabytkowe centrum wygląda jak dwa zupełnie różne miasta sztucznie splecione w jeden organizm. Mamy tu przypominającą stambulski Sultanahmet Baščaršiję z zabytkowymi meczetami, medresami i małymi kafejkami serwującymi kawę po turecku i baklawę. A tuż obok pnie się wysokimi kamienicami Ferhadija — reprezentacyjna ulica wzniesiona za czasów austro-węgierskich na modłę innych miast habsburskiej monarchii. Znajdziemy tu szeroki deptak, secesyjne kawiarnie, a zamiast meczetów — kościoły katolickie i synagogi.
W Sarajewie należy też oczywiście zobaczyć most Łaciński, na którym zamordowano arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, wstrząsające Muzeum Dzieciństwa Czasu Wojny, a także intrygujące miejsca oddalone od centrum — np. położony obok lotniska tunel, którym zaopatrywano oblężone Sarajewo (dzisiaj znajduje się tu muzeum), czy niszczejące obiekty olimpijskie z okresu igrzysk zimowych w 1984 r.
Tirana
Powiedzieć, że w ostatnich 20 latach Tirana przeszła ogromną metamorfozę, to właściwie nic nie powiedzieć. Z miasta, które jeszcze na początku XXI w. straszyło pustymi ulicami, zaczepiającymi nielicznych obcokrajowców nastolatkami i brakiem jakiejkolwiek turystycznej infrastruktury, wyrosła metropolia, jakiej nie powstydziłoby się wiele europejskich krajów.
Współczesna Tirana żyje intensywnie dniem i nocą, kusi świetnymi (i nadal tanimi!) knajpami oraz kilkoma wręcz podręcznikowo zrewitalizowanymi miejscami. Przykładem może być chociażby wyznaczający serce albańskiej stolicy plac Skanderbega. Mieści się tu ratusz, pięknie podświetlony wieczorem meczet Ethema Beja czy wreszcie potężny gmach Narodowego Muzeum Historycznego ze słynną, socrealistyczną mozaiką na elewacji. Równie ciekawie jest w podziemiach skweru. W dawnym schronie, należącym do miejscowego ministerstwa spraw wewnętrznych, powstało interaktywne muzeum poświęcone represjom i działaniom tajnej policji w okresie dyktatorskich rządów Envera Hodży, który stał na czele albańskiego państwa przez ponad 40 lat.
Symbolem nowych czasów w Tiranie jest także nowoczesna i równocześnie najdłuższa na całych Bałkanach kolejka gondolowa. Wjeżdża ona niemalże na szczyt góry Dajti (ponad 1600 m n.p.m.), skąd rozpościera się piękny widok na całe miasto i okoliczne wzgórza. Warto zostać tu na zachód słońca i kolację, a nawet jeśli nie zdążycie przez to na ostatni kurs wagoników, nic strasznego — na miejscu działa też nowoczesny hotel.
Nowy Sad
Drugie największe miasto Serbii znajduje się stosunkowo blisko Belgradu. Wystarczy na nowoczesnym, oddanym kilka lat temu do użytku, stołecznym dworcu centralnym wsiąść w szybki pociąg „Soko” (pol. „sokół”) i po zaledwie około 30 minutach znaleźć się w sercu Nowego Sadu. Miasta, które nie tak dawno trafiło na czołówki ogólnoświatowych gazet po tym, jak na tutejszym dworcu kolejowym jesienią 2024 r. doszło do tragicznej katastrofy budowlanej, która stała się zarzewiem trwających do dzisiaj w całej Serbii antyrządowych protestów.
Na co dzień jednak Nowy Sad uchodzi za bardzo spokojne miasto, dające wytchnienie od bardziej kosmopolitycznego oraz zatłoczonego Belgradu. Czas płynie tu wolniej, a kompaktowa starówka zachęca do spacerów. Warto wybrać się chociażby w stronę szerokiego koryta Dunaju, które odcina centrum stolicy Wojwodiny od majestatycznie górującej nad miastem twierdzy Petrovaradin nieprzypadkowo nazywanej „Gibraltarem Dunaju”. Choć „wspinaczka” do samej warowni może być męcząca, na górze czeka nagroda — kawiarnia z fantastycznym widokiem na Nowy Sad i okalające go zielone wzgórza.
W samym mieście koniecznie należy odwiedzić plac Wolności (serb. Trg Slobode) z imponującym gmachem ratusza oraz katolickim kościołem NMP zaprojektowanym — jak wiele innych budowli w Nowym Sadzie — przez jednego z węgierskich architektów. To nic zaskakującego, biorąc pod uwagę również dzisiejszą mozaikę społeczną miasta — obok Serbów żyją tu także Węgrzy i Rusini, a w mieście funkcjonują świątynie różnych wyznań — cerkwie, kościoły greckokatolickie, katolickie, protestanckie, a także synagoga.