Grzegorz Braun wywołuje panikę na całej prawicy, podbierając wyborców nie tylko PiS, ale też Konfederacji. Co sprawia, że obu partiom ciężko jest powiedzieć, że pewne poglądy Brauna mieszczą się poza granicą cywilizowanego demokratycznego sporu i trzeba im postawić tamę.
Newsweek w pakiecie Onet Premium
Dziękuję, że nas czytasz
Foto: Newsweek
„Polska dla Polaków, inne nacje mają swoje państwa, mają je Żydzi” – te słowa padły pod koniec zeszłego tygodnia z ust Grzegorza Brauna na konferencji prasowej zorganizowanej w pobliżu bramy obozu Auschwitz. Konferencję w tym akurat miejscu Braun i jego stronnictwo, Konfederacja Korony Polskiej, zorganizowali, by zaznaczyć swój przeciw wobec planów przyjęcia przez Polskę nowej uchwały w sprawie przeciwdziałania antysemityzmowi.
Jak zwykle w przypadku tej partii padały oburzające słowa, nie tylko pod adresem Żydów, ale też polskich policjantów, których Braun – dlatego, że funkcjonariusze nie pozwolili mu podejść bliżej do obozu – miał według relacji Wojciecha Czuchnowskiego porównywać do „policji gettowej trzaskającej kopytami przed żydowskimi nadludźmi” i oskarżać o „prześladowanie rodaków na gwizdnięcie Żydów”. Lider KKP zapowiadał też, że jeśli zdobędzie kiedyś władzę w Polsce, to „na cztery wiatry rozpędzi międzynarodową Radę Oświęcimską”. Zdaniem Brauna obóz w Oświęcimiu jest dziś bowiem „strefą de facto eksterytorialną”, na terenie której Polacy nie są „suwerenni i wolni”.
Podobne poglądy od zawsze funkcjonowały na dalekich obrzeżach polskiej polityki. Dziś jednak głosi je nie lider mikropartii, której wszyscy członkowie mieszczą się w jednej piwnicy, ale europoseł budujący formację regularnie przekraczającą próg w sondażach. Po następnych wyborach, jeśli jej głosów zabraknie do większości blokowi prawicy, Korona może nawet stać się częścią koalicji rządowej.
Front gaśnicowy
Antysemickie treści, przez lata odrzucane przez kluczowych aktorów naszej prawicy albo gdzieś wstydliwie ukrywane w prawicowym przekazie, coraz wyraźniej staje się częścią polskiego krajobrazu politycznego. Braun jest z całą pewnością tego najbardziej wyrazistym przykładem. Lider Korony treści o charakterze antysemicko-spiskowym głosił od samych początków swojej obecności w polityce, gdy w 2015 r. zebrał 100 tys. podpisów i wystartował w wyborach prezydenckich. Już wtedy mówił o Polsce jako „rosyjsko-niemieckim kondominium pod żydowskim zarządem powierniczym”.
W 2015 roku Braun zdobył niecałe 125 tysięcy głosów. Dziesięć lat później już 1,24 miliona – prawie dziesięciokrotnie więcej – co dało mu czwarte miejsce. W międzyczasie został dwukrotnie wybrany do Sejmu i raz do europarlamentu. Antysemickie hasła w niczym mu w tym nie przeszkadzały, a wręcz pomagały. Prawdziwego przyspieszenia kariera Brauna nabrała po tym, gdy w grudniu 2023 roku zgasił w Sejmie gaśnicą świece chanukowe. Był to akt antysemickiej przemocy, Braun w ten sposób wysłał sygnał: w Polsce o jaką walczę nie ma miejsca dla obecności Żydów w przestrzeni publicznej, tradycja żydowska nie jest częścią historii Polski.
Gaśnica stała się jednym z symboli kampanii Brauna. Polityk wprost mówi, że buduje „front gaśnicowy”. W swoich przekazach sięga po antysemicki język rodem z lat 30., dodając do niego współczesne teorie spiskowe. Choć dziś ten motyw pojawia się rzadziej w jego wypowiedziach, to kiedyś przekonywał, że Żydzi planują w Polsce budowę wielkiego bunkra, zapasowego centrum dowodzenia własnymi interesami na wypadek upadku Izraela. Bunkier ten miałby być zlokalizowany zdaniem Brauna pod budowanym z udziałem kapitału izraelskiego aquaparkiem pod Mszczonowem, a w kolejnej wersji pod CPK.
Obok paranoicznego science-fiction europoseł gustuje też w antysemickiej archeologii. Wskrzesza więc starą publikację „Talmud o gojach” ks. Stanisława Trzeciaka – jednego z głównych antysemickich ideologów międzywojnia, oskarżanego o kolaborację z Niemcami w okresie okupacji. Sam Braun podważa historyczną prawdę na temat ludobójstwa Żydów, do którego doszło w nazistowskich niemieckich obozach Zagłady i ciągle powtarza hasło o „Hagadzie Holocaustu”. Podkreśla przy tym, że jest tylko „judeorealistą” i zarzuca kulturze żydowskiej fundamentalnie „rasistowskie” podejście do gojów.
Nie tylko Braun
Gdyby Konfederacja Korony Polskiej była jedyną partią posługującą się podobną retoryką, to mimo niepokojącego poziomu jej poparcia, sytuacja nie byłaby tak zła. Problem w tym, że granica między KKP a resztą prawicy zawsze była płynna. Braun został dwukrotnie wybrany do Sejmu z list Konfederacji, partii, która wkrótce może współrządzić krajem. Jego antysemityzm był tam latami tolerowany, nawet akcja z gaśnicą zakończyła się tylko zawieszeniem Brauna w prawach członka klubu i odebraniem mu prawa do wystąpień z mównicy sejmowej. Brauna wykluczono z Konfederacji dopiero wtedy, gdy samodzielnie zdecydował się wystartować w wyborach prezydenckich.
Także niektóre wypowiedzi jego głównego konkurenta w wyborach prezydenckich, Sławomira Mentzena, mogą być interpretowane jako próba grania antyżydowską kartą. W reakcji na wpis Instytutu Yad Vashem na portalu X, gdzie izraelska instytucja stwierdziła, że „Polska była pierwszym krajem, w którym podczas niemieckiej okupacji wprowadzono obowiązek oznaczania ludności żydowskiej”, Mentzen oskarżył Izrael o „prowadzenie konsekwentnie antypolskiej polityki historycznej, zmierzającej do obciążenia Polski odpowiedzialnością za Holocaust” oraz wezwał do zaprzestania finansowania przez Polskę… Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie.
Wpis Instytutu Yad Vashem faktycznie jest skandaliczny – sugeruje, że decyzje nakazującą Żydom noszenie opasek podjęło niezawisłe państwo polskie, a nie niemieckie władze okupacyjne. Zdecydowana reakcja z jaką spotkał się ze strony polskiego MSZ była w pełni zrozumiała. Można też się spierać, czy polityka historyczna Izraela jest czy nie jest przyjazna Polsce. Jednocześnie wyciąganie z tego wniosku, że ŻIH – polska instytucja kultury – realizuje tak naprawdę „wrogą Polsce” „żydowską politykę historyczną” i nie powinien być finansowany z pieniędzy podatników to już sięganie po antysemicką kliszę. Odcinając finansowanie ŻIH zrobilibyśmy krzywdę nie państwu Izrael, ale sobie samym. Bo historia Żydów mieszkających w Polsce jest częścią historii Polski, bez której nasza świadomość historyczna nie będzie pełna.
Braun będzie dalej przesuwał okno
Być może dla Sławomira Mentzena ta część polskiej historii nie ma prywatnie znaczenia, ale można się zastanawiać, czy polityk sięgałby po tak zdecydowany język, gdyby nie czuł konkurencji ze strony Konfederacji Korony Polskiej. Bo Braun wywołuje panikę na całej prawicy, podbierając wyborców nie tylko PiS, ale też Konfederacji.
Co sprawia, że obu partiom ciężko jest powiedzieć, że pewne poglądy Brauna mieszczą się poza granicą cywilizowanego demokratycznego sporu i trzeba im postawić tamę. Kaczyński mówił niedawno, że koalicja z Braunem jest wykluczona ze względu na to, że jego antyizraelskie poglądy skłóciłyby nas ze Stanami Zjednoczonymi – pytanie czy utrzyma taką retorykę, gdy zobaczy, że nie powstrzymuje ona odpływu elektoratu do Korony.
A w przypadku takich polityków jak Braun kluczowa jest rola aktorów bliższych centrum. Bo to nie jest tak, że nagle pojawiło się w Polsce 7-8 proc. ekstremalnie prawicowego elektoratu. Braun aktywizuje wyborców funkcjonujących wcześniej na obrzeżach takich partii jak PiS i mówi im, że teraz nie muszą się ograniczać – nie tylko w temacie żydowskim. Brak radykalnego potępienia jego ekstremalnych poglądów i metod przez główny nurt prawicy, sprawia, że kolejni wyborcy zastanawiają się, czy może jednak nie poprzeć Korony.
Lider tej partii tymczasem coraz bardziej podbija stawkę. Na ostatnim wiecu występował wspólnie z patostreamerami Wojciechem Olszańskim i Marcinem Osadowskim, „Jaszczurem” i „Ludwiczkiem”, znanymi z deklarowania sympatii do Rosji i Białorusi Łukaszenki, gróźb karalnych i takich akcji jak spalenie kopii Statutu Kaliskiego – dokumentu z XIII wieku regulującego prawa mieszkających w Polsce Żydów. Jaszczur z Ludwiczkiem to dziś ciągle bardziej memy niż poważna polityczna siła – ale 10 lat temu to samo można było powiedzieć o Braunie. Strach pomyśleć, gdzie będą za 10 lat, a gdzie Konfederacja Korony Polskiej.