Akcja ABW w domu Zbigniewa Ziobry i innych polityków Suwerennej Polski oznacza, że rozliczenia z obozem Zjednoczonej Prawicy wchodzą w nową fazę – do audytów w ministerstwach i działań w komisji śledczych dołączają działania prokuratury i całego podległego jej aparatu państwa. Co to oznacza dla tej ekipy?
Polityczny wtorek był wyjątkowo gorący. Zaczęło się rano, gdy Patryk Jaki na swoim koncie na portalu X poinformował, że „na zlecenie neoprokuratorów Tuska i Bodnara, służby włamały się do domu Zbigniewa Ziobry. Wybijali szyby i niszczyli dom”.
Później było równie sensacyjnie, ale jeszcze ciekawsze jest to, co wynika z tych przeszukań.
W ciągu kilku godzin faktycznie potwierdziło się, że Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego na zlecenie prokuratury dokonała przeszukań w 25 lokalizacjach, w tym w domach i mieszkaniach czterech polityków Suwerennej Polski – poza Ziobrą także Michała Wosia, Marcina Romanowskiego oraz Dariusza Mateckiego. Wszystko w związku z działalnością podlegającego do niedawna przez ziobrystom Funduszu Sprawiedliwości. Zatrzymano też pięć osób, w tym czterech byłych lub obecnych urzędników Ministerstwa Sprawiedliwości oraz jednego beneficjenta funduszu. Jak ustaliły media, miał to być ks. Michał Olszewski, były egzorcysta znany z wypędzania „demonów wegetarianizmu” przy pomocy wpychania do ust opętanej przez niego kobiety salcesonu. Jego fundacja Profeto otrzymała największą dotację z funduszu, opiewającą na 100 mln zł. Miała sfinansować centrum pomocy ofiarom na warszawskim Wilanowie, jak jednak ustaliły media, tak naprawdę Profeto wybudowało centrum medialne.
Wieczorem przed swoim domem pojawił się mówiący łamiącym głosem Zbigniew Ziobro, który zarzucił służbom i prokuraturze „bezprawne działania” i pozbawienie go „uprawnień wynikających z kodeksu postępowania karnego”.
Sakiewka Suwerennej Polski
Działania służb i prokuratury mają głównie prawny wymiar, ale w przypadku, gdy sprawa dotyczy wysoko postawionych polityków, cała sprawa będzie też miała polityczne konsekwencje. Akcja z wtorku oznacza, że rozliczenia z PiS wchodzą w nową fazę – do audytów w ministerstwach i działań w komisji śledczych dołączają działania prokuratury i całego podległego jej aparatu państwa. Można się spodziewać, że efektem będzie nawet postawienie zarzutów niektórym politykom Suwerennej Polski i zwrócenie się do Sejmu z wnioskiem o odebranie im immunitetu.
Sprawa funduszu Sprawiedliwości idealnie nadaje się na sztandar rozliczeń PiS. Od 2018 r. w mediach pojawiały się kolejne dobrze udokumentowane materiały pokazujące nieprawidłowości działania funduszu. Najkrócej mówiąc, z ustaleń dziennikarzy wynikało, że fundusz zmienił się w sakiewkę dla Solidarnej, a później Suwerennej Polskiej. Zamiast zgodnie ze swoim przeznaczeniem pomagać ofiarom przestępstw, finansował wydatki służące głównie kampanii wyborczej polityków tej partii oraz wspieraniu różnych powiązanych z nimi środowisk, często kościelnych.
Fundusz finansował więc wozy strażackie dla Ochotniczych Straży Pożarnych w okręgach wyborczych, gdzie startowali politycy SP oraz wspierał działające w nich Koła Gospodyń Wiejskich. Środki z FS szły też na remonty szkół wyższych czy wsparcie dla szpitali w okręgach „suwerennych”.
Wielkie środki otrzymały organizacje, które nie miały żadnego doświadczenia w pomocy ofiarom przestępstw, ale były związane z politykami Suwerennej Polski albo realizowały bliską im, radykalnie prawicową agendę ideologiczną. Tylko organizacje związane ze szczecińskim radnym, a od października posłem SP Dariuszem Mateckim miały otrzymać w sumie blisko 17 mln zł. Jedna z nich, Ośrodek Monitorowania Chrystofobii „Fidei Defensor” zajmowała się głównie walką z „prześladowaniem chrześcijan” w Polsce i składaniem zawiadomień do prokuratury o możliwości popełnienia przestępstwa przez uczestników protestów kobiet czy działaczy LGBT. Walka z „prześladowaniem chrześcijan” i „ideologią LGBT” była jedną z aktywności szczególnie promowanych przez fundusz. Aż 8 mln zł na realizację tych celów otrzymały np. różne inicjatywy naczelnego „Do Rzeczy” Pawła Lisickiego.
Pieniądze płynęły też do bliskich prawicy duchownych. Poza 100 mln dla Fundacji Profeto, 14 mln trafiło do różnych inicjatyw ojca Rydzyka. Miliony popłynęły też do Fundacji dla Przyszłości Teologii, Towarzystwa Salezjańskiego, Fundacji św. Benedykta.
Nieprawidłowości działania Funduszu Sprawiedliwości potwierdziła Najwyższa Izba Kontroli. Raport z 2021 r. stwierdza, że działania kierującego nim ministerstwa „skutkowały niegospodarnym i niecelowym wydatkowaniem środków publicznych, a także sprzyjały mechanizmom korupcjogennym”, a na rzeczywiste wsparcie ofiar przestępstw płynęły procentowo niewielkie sumy.
Nowa władza ogłasza koniec bezkarności
Trudno nie postrzegać tego wszystkiego jako szczególnie gorszącego i bezczelnego – nawet jak na standardy lat 2015-23 – przypadku prywatyzacji państwowych zasobów przez partię polityczną i podczepione pod nie środowiska, w tym medialne i kościelne. Przez ostatnie osiem lat oburzeniu na działanie FS mogło jednak towarzyszyć wyłącznie poczucie bezradności. Ta sama partia, która kontrolowała fundusz, sprawowała też pieczę nad prokuraturą, co sprawiało wrażenie, że co by się nie działo, nikt nie poniesie za to odpowiedzialności.
Działania prokuratury z wtorku, zwłaszcza jeśli doprowadzą do postawienia zarzutów politykom SP, mogą przełamać to poczucie bezradności. Wielu wyborców koalicji z października obserwując wtorkowe wydarzenia, poczuło, że prokuratura znów działa, nie oglądając się na święte krowy. Na celowniku służb znalazły się polityczne nazwiska z pierwszej ligi, łącznie ze Zbigniewem Ziobrą, który do października 2023 r. był jednym z najbardziej wpływowych polityków w Polsce. Gdyby faktycznie doszło do postawienia zarzutów, byłaby to rzecz bez precedensu, pokazująca, że standardy rozliczalności polityków z tego, co robią, sprawując funkcje publiczne, znacząco się zwiększają.
Gdyby faktycznie postawiono zarzuty ks. Olszewskiemu albo innym powiązanych z nim duchownym, byłby to z kolei wymowny znak, że po zmianie władzy Kościół katolicki nie jest już dłużej organizacją stojącą ponad prawem, co też doceniłaby grupa wyborców rządzącej koalicji.
Nie spalić tematu
Ważne jest więc, by nie „spalić” tematu – zarówno politycznie, jak i prawnie. W tym pierwszym wymiarze efekty są przewidywalne: działania wobec ziobrystów chwilowo doprowadziły do zwarcia szeregów skłóconej Zjednoczonej Prawicy, uruchomiły też ponownie znaną z czasów aresztowania Mariusza Kamińskiego i Macieja Wąsika narrację o „reżimie Tuska i Bodnara, zmieniającym Polskę w Białoruś”. Działania Funduszu Sprawiedliwości były jednak na tyle dobrze opisane i ostentacyjnie sprzeczne ze społecznym poczuciem przyzwoitości, że ta narracja może trafić w próżnię. Choć schorowany Ziobro mówiący o naruszeniu swoich praw, może poruszyć emocje także środowisk dalekich od Suwerennej Polski.
PiS i jego media od wtorku rano próbują też przedstawić działania służb jako bezprawne. Pojawił się m.in. co najmniej wątpliwy prawnie argument, że nie można przeszukać domu posła ze względu na immunitet, podnoszono też zarzuty, że naruszono prawa Ziobry przy przeszukaniu.
Prokuratura powinna konsekwentnie przedstawiać dowody na transparentność i legalność swoich działań, aby odkłamywać narrację oskarżanych polityków.
Działania wspierające bliskie Suwerennej Polsce środowiska realizowane były na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, rozszerzającego cele funduszu. Można się więc spodziewać, że przynajmniej część z nich mogła nie naruszać prawa. Jeśli akcja z wtorku nie ma się odwrócić przeciwko obecnemu rządowi, prokuratura musi mieć mocne przesłanki, że w funduszu doszło nie tylko do naruszenia zasad przyzwoitości, ale też konkretnych paragrafów.
