– Czesi nie chcą wracać do Rosji, nie mają zamiaru skończyć tak jak Słowacja pod rządami Ficy – mówi o wynikach wyborów w Czechach politolożka Eva Klusova. I przewiduje, że zwycięska partia Ano Andreja Babiša stworzy mniejszościowy rząd, który będą wspierać skrajne partie.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Newsweek: Partia Ano wygrała wybory do Izby Poselskiej, więc premierem Czech będzie znów Andrej Babiš. Jakie nastroje panują wśród liberalnych wyborców?
Eva Klusova:Wszyscy z mojego środowiska mówią, że mogło być znacznie gorzej…
To znaczy?
— Nie jest idealnie, ale gdyby skrajnie prawicowa Wolność i Demokracja Bezpośrednia (SPD) i Zmotoryzowani (Motoristy sobě) uzyskali lepszy wynik, to mielibyśmy naprawdę prze******. Babiš mógłby wtedy zbudować stabilną koalicję z tymi dwoma antysystemowymi partiami, ale wszystko wskazuje na to, że uda mu się co najwyżej kierować gabinetem mniejszościowym z poparciem tych partyjek. Bardzo dobrze się stało, że do parlamentu nie wejdą komuniści, którzy startowali w lewicowej koalicji (Stačilo! — pol. Wystarczy!). Przed wyborami do czeskich mediów wyciekły bowiem informacje, że Kateřina Konečná z Komunistycznej Partii Czech i Moraw (KSČM) spotkała się w irańskiej ambasadzie z Petrem Macinką, liderem Zmotoryzowanych. Mieli umówić się w sprawie współpracy z Rosją. W zamian za wyprowadzenie Czech z NATO, obiecano im pieniądze ze sprzedaży ukraińskiego zboża.
Skąd wzięli się ci Zmotoryzowani?
— To pogrobowcy Václava Klausa [były eurosceptyczny prezydent Czech — przyp. red.]. Zmotoryzowani spotykają się w Instytucie Václava Klausa. O byłym prezydencie mówi się coraz głośniej, że może być agentem Rosji. Choć cały czas gra prawicowca, to wcale nie kryguje się z poparciem dla Moskwy. Zmotoryzowani kreują się na prawicowy ruch w stylu amerykańskiego MAGA. Tacy czescy trumpiści.
Na Trumpa stylizował się też Babiš. Występował w tej czerwonej czapeczce z napisem Silné Česko. To już chyba trzecie jego wcielenia, bo tworząc Ano był antysystemowym socjoliberałem, potem stał się populistą …
— Babiš to oportunista, którego siłą są bardzo dobrzy spece od marketingu politycznego. Tajemnicą poliszynela jest, że na kampanię wyborczą przeznaczył dużo więcej środków, niż można było wydać na ten cel. Jak wiadomo jest miliarderem, stać go na opłacenie najlepszych agencji PR w Czechach. Cała jego kampania wyborcza opierała się o analizy badań opinii publicznej. Pamiętajmy, że gra nie tylko o władzę, bo grozi mu więzienie za manipulacje z dotacjami z Unii [przed wyborami okazało się, ze Babiš, oraz europosłanka Jana Nagyová ponownie staną przed sądem w związku z zarzutami o oszustwo dotyczące dotacji unijnej, bo Sąd Apelacyjny w Pradze uchylił wcześniejsze uniewinnienie obojga polityków — przyp. red.]. Jako premier zrobi więc wszystko, by Izba Poselska nie uchylił mu immunitetu. Jeśli chodzi o poglądy polityczne, to Babiš ich nie ma, dostosowuje się do obecnych trendów.
Nas interesuje głównie to, czy zbliży się do prorosyjskich Fica i Orbana? Pamiętam, że w czasie wyborów prezydenckich nie chciał potwierdzić wprost czy będąc szefem rządu, stanąłby po stronie Polski w razie ataku ze strony Rosji. Teraz mówi, że „jeżeli, broń Boże, coś się wydarzy, staniemy po stronie Polski …”
— O Babišu można powiedzieć wiele złego — że nie ma poglądów i sumienia, ale nie to, że stoi po stronie Rosji. Jako premier bez mrugnięcia podpisał dokument w sprawie wydalenia 18 rosyjskich dyplomatów, którzy zostali zidentyfikowani jako szpiedzy. Było to konsekwencją śledztwa czeskich służb, które wykazało udział rosyjskiego wywiadu w wysadzeniu składów amunicji w 2014 r. To była największa akcja wydalenia rosyjskich agentów w historii Czech. Babiš nie jest więc prorosyjski, a w kwestii zagrożeń ze Wschodu zawsze współpracował z czeskim wywiadem. Poza tym jego koncern Agrofert ma interesy na Zachodzie.
O partii ANO mówi się w Czechach ironicznie ANO-fert…
— To prawda, ale nie sądzę, aby chciał iść drogą Roberta Fica, bo premierowi Słowacji zupełnie się nie wiedzie. Pod jego rządami słowacka gospodarka traci rozpęd, zaś Babiš jest biznesmenem, dla niego kwestie gospodarcze są bardzo ważne.
Czyli nie musi wcale pchnąć Czech w stronę Słowacji i Węgier?
— Zobaczymy, co zrobi. Na razie wraz ze swymi marketingowcami analizuje wyniki wyborów i szerzej — nastroje społeczne w Czechach po głosowaniu. Myślę, że trochę boi się tego, na co musiał pójść Fico, czyli otwartej współpracy z polityczną ekstremą. Niestety bardzo często zmienia zdanie i retorykę nawet w tych najważniejszych sprawach, więc musimy poczekać. W kampanii unikał ekstremy, zostawił to pole Tomio Okamurze z SPD. Sam starał się prezentować łagodny wizerunek.
Kampanię oparł na krótkich filmikach na TikToku, w których prezentował się jako celebryta, a nie mąż stanu.
— Jak najbardziej i to się okazało skuteczne. Żeby wygrać wybory, tańczył na TokToku, podobnie zresztą jak Alena Schillerová [b. minister finansów z czasów jego poprzedniego rządu — przyp. red.]. Oni wszyscy bardzo polubili media społecznościowe. Babiš kreował się na nich jako osoba sigma …
Dlaczego?
— Sigma w slangu oznacza osobę odnoszącą sukcesy, pewną siebie, ale jednocześnie niezależną, niezależną i wierną swoim zasadom. To modne słowo, modna postawa. Babiš nie chciał być uznany za „alfa”, więc nosił koszulkę z napisem sigma, żeby był atrakcyjnym przyszłym premierem dla osób ok. 18 roku życia (śmiech). Oczywiście poradzili mu to PR-owcy. Powtarzam, wydał mnóstwo kasy na polityczny marketing. Mówi się, że opłacił nawet farmy trolli, które robiły brudną kampanię na zlecenie ANO.
Żeby oczerniali premiera Petra Fialę?
— Na przykład, ale głównie po to, by w każdy możliwy sposób wspierać ANO. Wiem coś na ten temat, także z własnego doświadczenia. Kiedy Babiš przyjechał do Trzyńca, na lokalnym forum facebookowym pojawiło się sporo opinii o tym, jakim to był wspaniałym premierem. Kiedy jedna z osób, którą znam, zapytała na tym forum ich autorów, dlaczego tak uważają, pojawiały się automatyczne odpowiedzi.
Jako osoba walcząca z rosyjską dezinformacją śledziłaś zapewne pod tym kontem kampanię wyborczą. Jakie masz wnioski?
— Mieliśmy totalne uderzenie rosyjskiej propagandy. To była g****burza na sterydach (śmiech). Chodziło o obrzydzenie rządzącej do tej pory koalicji Spolu i wsparcie partii antysystemowych, czyli SPD, ale też komunistów ze Stačilo. Zmotoryzowani sami bardzo dobrze radzą sobie w mediach społecznościowych, mają swoją telewizję internetową i są bardzo aktywni online.
W Czechach ironizujecie, że neStačilo, czyli nie wystarczyło, bo „komuchy” poza Izbą Poselską…
— Na szczęście, to głównie zasługa mediów głównego nurtu, ale przede wszystkim zwyczajnych obywateli, aktywistów, którzy sami z siebie wyłapywali rosyjskie wpływy w sieci i je demaskowali. Myślę, że sporo zrobiło straszenie komunistami i Słowacją, czyli prorosyjskim zwrotem rządu w Bratysławie. Czesi nie chcą wracać do Rosji, nie mają zamiaru skończyć tak jak Słowacja pod rządami Ficy. Kilka dni przed wyborami w mediach wystąpił Eduard Heger, Byłey premier Słowacji [w latach 2021-2023 — przyp. red.] przestrzegał Czechów przed tym, co spotkało jego ojczyznę, z której odpływają teraz zagraniczny kapitał.
Podsumowując, dramatu nie ma…
— Pożyjemy, zobaczymy. Już w nocy z soboty na niedzielę Babiš prowadził jakieś rozmowy SDP i Zmotoryzowanymi. Myślę, że skończy się to rządem mniejszościowym ANO, wspieranym przez „biznesowych nazistów” — jak nazywamy w Czechach SPD — i pogrobowcami Klausa. Przywódca SPD, Tomio Okamura, kreuje się jako polityk probiznesowy, ale za kasę zrobi wszystko. Utrzymanie się przy władzy będzie więc Babiša dosyć drogie, ale stać go na to. Poza tym, jak już mówiłam, zrobi wszystko, co w jego mocy, by nie stanąć przed sądem. Zmotoryzowani od początku grali na to, że znajdą się w koalicji z ANO i tak też sprofilowali swoją kampanię w sieci. Przedstawiali się jako ugrupowanie, które będzie pilnować Babiša…
