Papież Franciszek staje się coraz większym obciążeniem dla konserwatywnej frakcji Kościoła katolickiego. Czy hierarchowie zmuszą go do abdykacji?
W ciągu swojej 11-letniej kadencji, Franciszek, jako głowa Kościoła, wielokrotnie zadziwił hierarchów kościelnych swoim światopoglądem. Sugerował m.in., że nawet ateiści mogą pójść do nieba, aborcja nie jest jednoznacznie zła, a rozwodnicy mogą przyjmować komunię świętą.
Najbardziej kontrowersyjna okazała się jednak grudniowa publikacja papieskiego dokumentu, w którym rozważano „możliwość błogosławienia par w nieregularnych związkach i par tej samej płci”.
Chociaż w dokumencie podkreślono, że nie zmienia to stanowiska Kościoła w sprawie homoseksualności, to jednak katoliccy duchowni uznali go za skandaliczny i przygotowali list otwarty, w którym nawołują, by ignorować papieskie stanowisko w tej sprawie.
„Obiektywnie grzeszne związki”
Eksperci, którzy rozmawiali z „Newsweekiem”, określili te napięcia jako ideologiczne starcie w Kościele między liberałami a konserwatystami. Część hierarchów chce bowiem reformować jego przesłanie, a część stoi na straży tradycji.
Eksperci stwierdzili, że Franciszek próbuje dotrzeć do wiernych o nieco bardziej liberalnym światopoglądzie.
— Papież Franciszek już na początku swojego pontyfikatu odróżnił się od swoich poprzedników: Benedykta I czy Jana Pawła II — powiedziała „Newsweekowi” Michele Dillon, socjolog i dziekan University of New Hampshire’s College of Liberal Arts, która specjalizuje się tematyce Kościoła katolickiego.
Odpowiedzią na papieski dokument był list otwarty biskupów, którzy sprzeciwiają się błogosławieniu związków osób tej samej płci. Ponad stu katolickich przywódców myśli wezwało Franciszka do „pilnego wycofania tego niefortunnego dokumentu, który jest sprzeczny zarówno z Pismem Świętym, jak i powszechną i nieprzerwaną tradycją Kościoła”. Argumentowali, że byłoby to równoznaczne z przyzwoleniem na „obiektywnie grzeszne” związki.
Papież sprowokował również krytykę za sugerowanie, że Ukraina powinna być skłonna negocjować porozumienie pokojowe z Rosją. Michele Dillon w rozmowie z „Newsweekiem” komentuje, że była to raczej kontrowersja polityczna niż religijna.
Zinterpretowała nastroje Franciszka w sprawie inwazji jako wynikające z „jego zaangażowania w świętość życia”. Jej zdaniem wypowiedź ta wynikała ze zrozumienia „jak bardzo Ukraińcy cierpieli i nadal cierpią”.
Inne kontrowersje wokół Franciszka dotyczą przede wszystkim nauk Kościoła i mogą być postrzegane jako próba utrzymania jego znaczenia w zmieniającym się świecie.
Sprzeciw tradycyjnych katolików
W sierpniu ubiegłego roku papież określił wypowiedzi niektórych katolickich konserwatystów w Stanach Zjednoczonych jako „zacofane”, argumentując, że zastąpili oni wiarę ideologią polityczną.
Jego przeciwnicy wydają się oskarżać go o to samo. Biskup Joseph Strickland z Tyler w Teksasie, który często sprzeciwiał się temu, co określił jako „obudzone” wartości i był krytyczny wobec papieża, był jednym z najgłośniejszych głosów sprzeciwu wobec idei błogosławieństw dla związków osób tej samej płci.
Wcześniej powiedział, że „musimy być chrześcijanami pierwszego wieku w XXI wieku” i że „korupcja” ma „niszczycielski wpływ” na Kościół.
Strickland został usunięty ze swojej diecezji w listopadzie po dochodzeniu przeprowadzonym na początku roku. Watykan nie ujawnił, dlaczego zdecydował się go usunąć. Strickland powiedział, że „zagroził niektórym władzom prawdą ewangelii”.
Darrell Bock, starszy profesor badań nad Nowym Testamentem w Seminarium Teologicznym w Dallas, powiedział „Newsweekowi”, że Franciszek „reprezentuje ten odłam Kościoła katolickiego, który jest bardziej liberalny i mniej tradycyjny, a więc część sprzeciwu pochodzi od bardziej tradycyjnie zorientowanych katolików”.
Dillon powiedziała, że papież chciał „znaleźć drogę, która może być włączająca, a nie potępiająca”.
Istnieje jednak „niewielka, choć silna grupa konserwatywnych katolików, m.in. w USA, którzy domagają się innego podejścia, mimo że rozwój doktryny jest czymś tak istotnym dla Kościoła katolickiego — powiedziała.
Doktryna bez zmian
Dillon opisała doktrynę katolicką jako „żywą tradycję” i powiedziała, że Franciszek szukał dyskusji na temat tego, jak interpretować nauki religii „w świetle realiów czasu”. Inni twierdzą jednak, że Franciszek wykazał się brakiem tolerancji dla odmiennego zdania.
— Jak dotąd żadna doktryna nie została zmieniona — powiedziała. — Nie mówi o podstawowych zasadach wiary katolickiej. Nie mówi o niczym, co ma związek z narodzinami, śmiercią i zmartwychwstaniem Jezusa.
Dillon argumentowała, że gdyby papież Jan Paweł II — uważany za bardziej konserwatywnego— został poddany podobnej formie publicznego sprzeciwu ze strony liberalnych biskupów, „byłoby to postrzegane jako heretyckie przez tych samych biskupów, którzy teraz wydają się wzywać papieża Franciszka i wyolbrzymiać to, co robi”.
Podczas gdy Bock uważa, że złagodzenie przez Franciszka retoryki Kościoła w kluczowych kwestiach jest próbą utrzymania aktualności, Dillon twierdzi, że jest to bardziej apel do katolików, którzy mogli zostać pominięci przez Kościół w przeszłości.
— To, co widzimy, to próba bycia bardziej nowoczesnym, bardziej wrażliwym na pozycję Kościoła, który został zmarginalizowany we współczesnym świecie. Myślę, że to jest główna rzecz, którą widzimy — powiedział Bock. — Jest mniej związany z tradycją, jaką historycznie był Kościół katolicki, i jest skłonny myśleć o rozwiązywaniu spraw w inny sposób niż dotychczas, i myślę, że to jest część tego, co obserwujemy.
Dillon dodaje, że wiele prac socjologicznych w latach 90. dotyczyło tego, dlaczego osoby homoseksualne chciały pozostać katolikami pomimo napiętnowania przez Kościół i odkryły, że postrzegały jego teologię i rytuały jako „bardzo ważną część ich tożsamości”.
— Pomimo wyzwań, przed jakimi stoi wiele osób żyjących zgodnie z literą nauczania Kościoła w odniesieniu do niektórych z tych kwestii, nadal istnieje głód duchowości i teologii (…), które Kościół katolicki im oferuje — powiedziała Dillon. — Myślę, że wyzwaniem dla przywódców kościelnych jest próba okiełznania tęsknoty ludzi.
Abdykacja Franciszka?
Ale jeśli niezgoda na przywództwo Franciszka będzie nadal rosła, konserwatywna grupa może zacząć domagać się jego abdykacji.
— Nie jestem pewien, jak duża jest siła, aby spróbować rzucić wyzwanie papieżowi w ramach struktury Kościoła katolickiego — powiedział Bock. — Myślę, że presja, która nadejdzie, będzie wynikać z wewnętrznych debat wśród przywódców Kościoła katolickiego.
Dillon powiedziała, że usunięcie papieża zostało ostatecznie wykluczone z powodów teologicznych. — Katolicy wierzą w Ducha Świętego — powiedziała. — Z tej perspektywy istnieje powód, dla którego został wybrany na papieża. Mimo że wybór papieża podyktowany jest polityką wewnętrzną, konklawe kardynałów powinno kierować się w swojej decyzji „boskim natchnieniem”. — Nie mają władzy, by unieważnić to, co może być postrzegane jako dzieło boskie — powiedziała Dillon.
Rozłam w Kościele?
Ale jeśli sprzeciw stanie się wystarczająco wyraźny, stanowisko Franciszka może być postrzegane jako nie do utrzymania. Pojawiły się już pytania o jego zdrowie i możliwość abdykacji z tego samego powodu jak w przypadku jego poprzednika Benedykta XVI.
W niedawno opublikowanych fragmentach swojej autobiografii papież powiedział, że nie widzi „żadnych powodów do wyrzeczenia się pontyfikatu”. Bock powiedział, że Franciszek prawdopodobnie postrzegałby ustąpienie „jako porzucenie tego, co próbuje osiągnąć”.
Wydaje się, że znaczna część konserwatywnego sprzeciwu wobec decyzji papieża pochodzi z USA. Wielu z tych, którzy podpisali list otwarty, było Amerykanami. Chociaż od setek lat nie było znaczącego rozłamu w Kościele katolickim, to czy może dojść do kolejnego?
— Kościół katolicki nie jest kościołem schizmatyckim — powiedziała Dillon, dodając, że zawsze cechowała go różnorodność. — Dla mnie mówienie o schizmach przyciąga uwagę opinii publicznej, ale moim zdaniem jest to niezgodne z duchem katolickiej wiary.
Bock zgodził się, mówiąc: — Kościół katolicki jest zorganizowany w bardzo tradycyjny i historyczny sposób i po prostu nie obserwuję, aby doszedł do punktu rozłamu. To, co otrzymamy, to tylko dźwięk protestujących głosów w wewnętrznym dialogu w Kościele. To trwa już od dłuższego czasu.
Tekst opublikowany w amerykańskiej edycji „Newsweeka”. Tytuł, lead i skróty od redakcji „Newsweek Polska”.
