Wiadomo było, że bractwo Donalda Trumpa w końcu go zdradzi, bo każdy jego członek przystąpił z tego samego powodu — by bronić swojego kraju. A każdy kraj w końcu domaga się ochrony. Nawet przed przyjaciółmi. I nawet jeśli ten przyjaciel nazywa się Donald Trump. Podczas szczytu NATO w Ankarze liczyć się będą nawet małe gesty.
Rodzinne zdjęcia często bywają niezręczne. To, które zostanie zrobione podczas dwudniowego szczytu NATO w Ankarze (7—8 lipca), będzie podwójnie niezręczne, jeśli Donald Trump i Giorgia Meloni staną obok siebie.
Ich nieustające sprzeczki — o to, czy Meloni „błagała” Trumpa o wspólne zdjęcie podczas czerwcowego szczytu G7 we Francji, jak twierdzi on (ona zdecydowanie zaprzecza) — odżyły za sprawą nowego wpisu na Truth Social, w którym prezydent USA kpi z Meloni.
Na obrazku włoska premierka z rozmarzonym spojrzeniem wpatruje się w Trumpa, pod spodem słowa: „Potrzebny jest zakaz zbliżania się”.
Oto dwójka przywódców — politycznych sojuszników, których łączy nacjonalizm — uwikłanych w dziecinną wojnę o dumę i wiarygodność. Ich konflikt ujawnia głębszą wadę w „bractwie nacjonalistów” Trumpa.
Europejskie bractwo Trumpa
Trump dążył do scalania luźnej orbity przywódców, partii, konferencji i mediów w większy patriotyczny, suwerenistyczny ruch — wrogi wobec liberalnego internacjonalizmu i instytucji wielostronnych, a zdolny do zdobywania władzy.
Jego własna Strategia Bezpieczeństwa Narodowego zachęcała europejskich sojuszników politycznych Ameryki do „bezkompromisowego fetowania” narodowej tożsamości, z zadowoleniem przyjęła rosnące znaczenie „patriotycznych partii europejskich” i wezwała Europę do funkcjonowania jako grupa „zjednoczonych suwerennych państw”.
Meloni, premierka Włoch i liderka partii Bracia Włosi, jest jedną z bardziej umiarkowanych członkiń tej grupy. Jednak w tym trumpistowskim bractwie jest znacznie więcej osób, i to nie tylko w Europie.
Karol Nawrocki z Polski. Viktor Orban z Węgier. Javier Milei z Argentyny. Santiago Abascal z Hiszpanii. Alice Weidel z Niemiec. Marine Le Pen z Francji. Abelardo de la Espriella z Kolumbii. Geert Wilders z Holandii. Niektórzy rządzą, inni walczą o władzę, a jeszcze inni odgrywają rolę opozycji.
To jest „trumpowski internacjonalizm” — jego siła polega na tym, że każda wewnętrzna walka wygląda na część światowego ruchu, który stawia narody ponad interesami zglobalizowanej elity.
Ale politycznie jest to konstrukcja krucha, bo każdy z członków musi obiecać swoim wyborcom to samo: nikt z zagranicy nie będzie mówił nam, co mamy robić. Pokój rozpada się, gdy zderzają się dwaj nacjonaliści.
Meloni wydawała się idealna
Język, w którym Trump uprawia politykę zagraniczną, sprzyja wręcz tego rodzaju konfliktom z jego sojusznikami.
Strategia bezpieczeństwa jego administracji zakłada, że USA powinny pomóc Europie „skorygować obecny kurs”, wspierać ruchy oporu wewnątrz krajów europejskich oraz rozwijać Europę Środkową, Wschodnią i Południową poprzez więzi handlowe, sprzedaż broni i współpracę polityczną.
Ta strategia przypisuje sojusznikom Trumpa zaszczytną rolę. W jej ujęciu to oni są „prawdziwą Europą” czekającą na ratunek przed tyranią Brukseli, migracją i technokracją. Meloni jeszcze niedawno wydawała się idealnym partnerem tego projektu. Twarda, szczera, fotogeniczna, skuteczna. Spełniała wiele oczekiwań jako siostra stojąca na czele braci.
Biały Dom i Rzym określiły kwietniowe spotkanie Trumpa z Meloni w 2025 r. jako potwierdzenie strategicznego sojuszu USA-Włochy w zakresie bezpieczeństwa, gospodarki i technologii.
W tym samym oświadczeniu podkreślono, że USA i Włochy będą dążyć do uczciwego i wzajemnie korzystnego handlu USA z Europą, co było ukłonem w stronę priorytetów Trumpa i dowodem, że Meloni chce ich wysłuchać.
Słowa, które obrażają Włochy
W teorii to relacja, na jakiej zależy Trumpowi: konserwatywna, skupiona na granicach, głęboko sceptyczna wobec centralizacji w Europie i przyjazna Waszyngtonowi.
Problem w tym, że przywódca wybrany, aby bronić narodowego statusu, nie może sobie pozwolić, by wyglądać na sterowanego przez prezydenta innego kraju. Ani stawiać jego priorytetów na równi ze swoimi tylko dla kompromisu.
A gdy lider staje się synonimem narodowej dumy, to sposób, w jaki jest traktowany za granicą, staje się iskrą dyplomatyczną. Urazy Trumpa wobec Meloni, a przez to także Włoch, były tą iskrą.
Trump powiedział włoskiej telewizji La7, że Meloni „błagała” go o wspólne zdjęcie podczas G7, czemu ona stanowczo zaprzeczyła, zarzucając mu kłamstwo.
Włoski minister spraw zagranicznych Antonio Tajani odwołał planowaną wizytę w USA, stwierdzając, że słowa Trumpa obrażają Włochy.
Tak właśnie rodzi się dyplomacja nacjonalistyczna. Spory o politykę można rozwiązywać po cichu, z kolei publiczne upokorzenie wymaga publicznej odpowiedzi. A małe pożary stają się pożogą, gdy obie strony nie przestają dolewać oliwy do ognia.
Bo Meloni nigdy nie błaga. Włochy też
Bracia Włosi — partia Meloni — w europejskim manifeście deklarują, że chcą bronić tożsamości narodów Europy, budując Europę konfederacyjną, Europę suwerennych państw, a nie scentralizowanego „superpaństwa europejskiego”. Jak przekonują, rząd Meloni udowodnił, że Włochy mogą „liczyć się” bardziej w Europie właśnie dzięki sprzeciwianiu się przepisom sprzecznym z interesem narodowym.
Takie deklaracje z pewnością znajdą uznanie w obecnym Białym Domu. Jednak pod powierzchnią kryje się dysonans. Meloni może współpracować z Trumpem w kwestii migracji, wydatków na obronność i Unii Europejskiej. Nie może jednak zaakceptować wizerunku relacji klientalnej z Waszyngtonem lub przełknąć osobistej zniewagi, która przekłada się na narodową.
Według sondażu YouGov z kwietnia, tylko 7 proc. Włochów pozytywnie oceniało Trumpa, z kolei aż 86 proc. miało o nim złe zdanie. Euronews podał w czerwcu, że mimo pogarszających się relacji z Trumpem po sporach o Iran, Sycylię i papieża Leona XIV partia Meloni nadal prowadziła w sondażach.
A i tak Trump zaatakował włoską premierkę, sugerując, że traci poparcie. „Radzi sobie kiepsko we Włoszech pod względem popularności, być może dlatego, że odrzuciła Stany Zjednoczone Ameryki, kraj, który naprawdę kocha i chroni Włochy, odmawiając wsparcia w kwestii powstrzymania Iranu przed zdobyciem lub rozwinięciem broni jądrowej (Zresztą NATO też się temu sprzeciwiło!)” — napisał Trump 20 czerwca na Truth Social.
I dalej: „Nie pozwoliła nam nawet użyć włoskich lotnisk czy pasów startowych, co było dużą niedogodnością logistyczną, mimo że USA przeznaczają co roku setki miliardów dolarów na obronę Włoch i innych tak zwanych sojuszników z NATO. Teraz, po tym jak Stany Zjednoczone pokonały Iran militarnie, próbuje znów zostać moją przyjaciółką, żeby poprawić swoje »notowania«. Nie, dziękuję!!!”.
Ostra odpowiedź Meloni była zgodna z jej politycznym wizerunkiem. „Prezydencie Trump, te nieustające, bezpodstawne ataki są bez sensu” — napisała Meloni w mediach społecznościowych. — „Jeśli chodzi o moją popularność, to przyjaźń z panem na pewno jej nie pomogła, ani nie zależy ona od moich relacji z panem. Moja popularność zależy od tego, jak skutecznie bronię interesu narodowego Włoch, i właśnie to zawsze robiłam. Włochy pozostają suwerennym państwem. W każdym razie moja popularność to nie pański problem. Proponuję skupić się na swojej”.
Dzień wcześniej, odpowiadając na zarzut Trumpa, że „błagała” o zdjęcie, Meloni powiedziała: — Ani ja, ani Włochy nigdy nie błagamy.
To słowa wymierzone w Trumpa, chociaż ich prawdziwym odbiorcą byli Włosi. Lider narodowy musi pokazać rodakom, że przyjaźń z Waszyngtonem kończy się tam, gdzie zaczyna się godność narodowa. Włochy zaczynają się od „ja”.
Trump i Meloni — kompromis czy posłuszeństwo
Największą siłą Trumpa jest fakt, że sojusznicy zbyt mocno polegali na amerykańskiej sile — i często nadal to robią. Najlepszym tego przykładem jest NATO.
W Ankarze europejscy sojusznicy i Kanada podkreślą, że są zaangażowani w zwiększanie wydatków na obronność i przejęcie większej odpowiedzialności za własne bezpieczeństwo. W zamian USA mają potwierdzić swoje trwałe zobowiązanie do zbiorowej obrony zgodnie z art. 5. Traktatu Północnoatlantyckiego.
Presja Trumpa sprawiła, że rządy europejskie zaczęły wydawać więcej na armię, a Meloni próbowała znaleźć się w politycznie wygodnym środku — przyjazna Trumpowi, twarda w sprawach granic, krytyczna wobec centralizacji UE, a jednocześnie wierna NATO. Sęk w tym, że nacjonalistyczny podział działa tylko wtedy, gdy każdy lider może to sprzedać w kraju jako decyzję suwerenną, podjętą w interesie narodowym.
Włochy przetestowały tę granicę w marcu, kiedy Rzym odmówił udostępnienia amerykańskim samolotom bazy Sigonella na Sycylii bez zgody parlamentu — decyzja wynikała z konstytucji i sprzeciwu opinii publicznej wobec wojny z Iranem.
Wtedy Trump zaatakował Meloni w sprawie Iranu i zasugerował, że jej pozycja polityczna jest słaba, o czym świadczy jego wpis na Truth Social.
Kiedy spór sprowadził się do pytania, czy Włochy przyjmują rozkazy od Trumpa, kompromis stał się dużo trudniejszy. Trump może chcieć, by nacjonaliści w Europie osłabili Brukselę. Ale ci sami nacjonaliści muszą udowodnić, że nie osłabiają się sami na rzecz Waszyngtonu.
Uścisk Trumpa nie uratował Orbana
Odsunięty od władzy w kwietniowych wyborach parlamentarnych na Węgrzech Viktor Orban, to dowód na to, jak duże ryzyko niesie ta gra. Partia Tisza Petera Magyara pokonała Fidesz Orbana i zdobyła dwie trzecie miejsc w parlamencie, kończąc jego 16-letnie rządy.
Trump w pełni poparł Orbana. Wiceprezydent J.D. Vance pojechał na Węgry, by mu pomagać w kampanii, Trump publicznie obiecywał wsparcie gospodarcze USA w razie zwycięstwa Fideszu, a Donald Trump Jr. nawoływał Węgrów, by poparli przyjaciela ojca.
Oczywiście, przyczyn klęski Orbana było wiele, a najważniejsze z nich były krajowe. Słaba gospodarka, niedofinansowana służba zdrowia i oświata, zarzuty korupcyjne oraz zmęczenie 16-letnimi rządami lidera ważyły dużo mocniej. Według badania ECFR mimo lat ataków Orbana na Brukselę aż 77 proc. Węgrów popierało członkostwo w UE.
Trump nie pogrążył Orbana — ten przegrał przez krajowe zmęczenie. Jednak entuzjastyczne poparcie Trumpa także nie uratowało gwiazdy bractwa — i dało przeciwnikom prosty punkt zaczepienia.
Orban był nacjonalistą, który wyglądał na lepiej zakorzenionego za granicą niż faktycznie był we własnym kraju. Meloni wydaje się rozumieć to zagrożenie. Jej odpowiedź na Trumpa była pokazem niezależności, a w polityce nacjonalistycznej taka demonstracja to połowa sukcesu.
Bractwo, które w końcu musiało zdradzić Trumpa
„Rodzinne” zdjęcie w Ankarze i tak zostanie zrobione, wszyscy się uśmiechną. Komunikaty NATO zostaną podpisane, jak zawsze, nawet w trudnych czasach.
Trump i Meloni mogą jeszcze znaleźć wspólny język w kwestiach migracji, obronności i Unii Europejskiej, które pozwolą im wyjść poza obecne spięcia.
Jeśli szczyt przyniesie prawdziwy reset, a Rzym po cichu wznowi współpracę, której odmówił w sprawie Iranu, wewnętrzne sprzeczności bractwa będą wydawać się łatwiejsze do opanowania niż dziś.
Ale konflikt uwypuklił słabość wewnątrz koalicji międzynarodowej Trumpa. Problem w tym, że prezydent USA pragnie sojuszników, którzy mówią językiem suwerenności, po czym się zżyma, gdy oni mówią tym językiem wobec niego — nawet jeśli to on pierwszy ich obraził.
Wiadomo było, że bractwo Trumpa w końcu go zdradzi, bo każdy jego członek przystąpił z tego samego powodu. Każdy przyszedł, by bronić swojego kraju, a każdy kraj w końcu domaga się ochrony nawet przed przyjaciółmi.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.