Jak wstydzi się kobieta, a jak mężczyzna? „Zachowują się agresywnie, wulgarnie lub są przesadnie pewni siebie”

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”

Zastanówmy się. Kobiecy wstyd często przejawia się tam, gdzie nikt go nie zaprasza: w przymierzalni, w kuchni przy niedosolonej zupie, a czasem nawet na Instagramie, gdzie idealne życie innych ludzi krzyczy: „Dlaczego twoje życie nie wygląda tak samo?”. Męski wstyd natomiast zwykle czai się w warsztacie, przy niewymienionej żarówce, albo — co gorsza — gdy na grillu zamiast idealnie przypieczonego steku wychodzi coś przypominającego podeszwy butów.

A co z sytuacjami wspólnymi? Na przykład wesele. Kobiecy wstyd: sukienka, która wyglądała idealnie w lustrze w domu, nagle zaczyna dziwnie się marszczyć i podjeżdżać. Męski wstyd: w połowie pierwszego tańca ktoś szepcze „Chyba nadepnąłeś jej na sukienkę”. Wstyd męski i kobiecy mogą się różnić, ale jedno mają wspólne — wybierają najmniej odpowiednie momenty, by dać o sobie znać.

I choć mogłoby się wydawać, że wstyd powinien być neutralny, jak deszcz czy podatki, to jednak przy naszych społecznych oczekiwaniach sprawia, że dzieli nas równie skutecznie jak podział na „damskie” i „męskie” toalety. Ale może właśnie dlatego warto się nad nim chwilę pochylić — nie po to, by go osądzać, lecz by lepiej go zrozumieć. Kto wie, może znajdziemy w tym wszystkim coś, co połączy nas bardziej, niż nam się wydaje? Na przykład wspólną zdolność do robienia sobie z niego żartów.

A co na temat „płciowości” wstydu sądzi jego badaczka, dr Angelika Kleszczewska-Albińska?

Czy kobiety i mężczyźni wstydzą się tak samo?

– Nie można jednoznacznie powiedzieć, że któraś z płci odczuwa wstyd bardziej. Dotychczasowe badania wskazują raczej, że kobiety i mężczyźni wstydzą się inaczej. Potrzeba jednak dalszych badań, aby dokładniej zrozumieć, dlaczego różnice te występują.

Jak kobiety przeżywają wstyd?

– Kobiety często dążą do perfekcji w wyglądzie i zachowaniu. Mają skłonność do porównywania się z innymi kobietami, co paradoksalnie wzmacnia ich własne poczucie wadliwości. Przekonanie, że inni ludzie mogą odkryć ich niedostatki, prowadzi do stawiania sobie nierealistycznych oczekiwań. Kobiety starają się spełniać potrzeby innych, często kosztem własnych. W ten sposób próbują zamaskować swoje poczucie niskiej wartości.

Czy perfekcjonizm zawsze towarzyszy kobiecemu wstydowi?

– Tak, perfekcjonizm jest częstym mechanizmem obronnym. Kobiety starają się robić wszystko idealnie, by nikt nie mógł ich skrytykować lub odkryć ich słabości.

A jak wstyd przeżywają mężczyźni?

– W przypadku mężczyzn wstyd często ma charakter globalnej porażki. Mężczyzna, który się wstydzi, postrzega siebie jako „totalnego przegrywa” i przenosi to przekonanie na wszystkie aspekty swojego życia.

Jakie sytuacje szczególnie wywołują wstyd u mężczyzn?

– Mężczyźni odczuwają wstyd głównie w związku z popełnianiem błędów, których bardzo się obawiają. Krytyka lub wyśmiewanie mogą być dla nich szczególnie bolesne, ponieważ uderzają w ich poczucie męskości.

Jakie zachowania mogą być reakcją na męski wstyd?

– Mężczyźni narażeni na silny wstyd często unikają bliskich relacji — zarówno przyjacielskich, jak i romantycznych. Obawiają się, że zostaną „zdemaskowani” jako słabi i niemęscy. Aby to zamaskować, mogą podejmować zachowania agresywne, wulgarne lub przesadnie pewne siebie.

Czy mężczyźni radzą sobie ze wstydem inaczej niż kobiety?

– Tak. Mężczyźni często regulują napięcie wynikające ze wstydu poprzez zachowania kompensacyjne, takie jak uzależnienie od pornografii czy nadmiarową masturbację. Te działania mają na celu ukrycie ich poczucia wadliwości i obniżenie napięcia.

Czy istnieje uniwersalny sposób radzenia sobie ze wstydem?

– Nie, ponieważ wstyd jest emocją głęboko osobistą i zależy od wielu czynników, takich jak normy społeczne, osobiste doświadczenia i wewnętrzne przekonania. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni radzą sobie ze wstydem w sposób charakterystyczny dla siebie, choć mechanizmy te mają pewne wspólne cechy, takie jak unikanie krytyki czy próby ukrycia swoich niedoskonałości.

Czy wstyd związany z seksualnością jest bardziej intensywny u kobiet niż u mężczyzn?

– Powiedziałabym raczej, że wstyd dotyczący relacji intymnych i seksualności jest obecny zarówno w życiu kobiet, jak i mężczyzn, ale różni się charakterem. Nie zaryzykowałabym stwierdzenia, że jest bardziej intensywny u jednej płci. Co więcej, zarówno kobiety, jak i mężczyźni mówią o nim w odmienny sposób.

Zastanawiam się, jakie były historyczne uwarunkowania wstydu seksualnego u kobiet.

– Przez lata seksualność kobiet była ignorowana, piętnowana lub celowo pomijana — zarówno w języku potocznym, jak i w akademickich dyskusjach. Było to związane z silnymi przekonaniami w społeczeństwach zachodnich, które nakazywały kobietom zachowywać skromność i bierność w sferze seksualnej. Z kolei od mężczyzn oczekiwano odwrotności: dużej aktywności i ekspansywności. W rezultacie utrwaliło się przekonanie, że to mężczyźni częściej myślą o seksie i doświadczają silnego pożądania, a kobiety z kolei mają odczuwać wstyd w tym obszarze.

Czy współczesne badania potwierdzają te stereotypy?

– Współczesne badania pokazują, że różnice między kobietami i mężczyznami w zakresie seksualności oraz wstydu z nią związanego są znikome. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni odczuwają wstyd związany z seksualnością w podobnym stopniu, choć może on przybierać różne formy.

Czy zmiany społeczne wpłynęły na postrzeganie wstydu seksualnego?

– Tak, zdecydowanie. Różnorodne kampanie społeczne oraz coraz większa dostępność rzetelnych informacji o seksualności człowieka przyczyniły się do stopniowego odtabuizowania tego tematu. Proces ten ułatwia normalizację seksualności i zwiększa gotowość do podejmowania dyskusji na temat potrzeb i trudności partnerów w relacjach intymnych.

Dlaczego mimo zmian wciąż trudno mówić o seksualności?

– Choć rozmawianie o seksie staje się łatwiejsze, wciąż jest wiele do zrobienia, zwłaszcza w zakresie edukacji seksualnej młodzieży. Ludzie często wciąż unikają tego tematu, używając eufemistycznych określeń, takich jak „ten temat”, co wskazuje na niepełny komfort w mówieniu o seksualności.

Jak zmiany norm społecznych wpłynęły na wstyd w sferze intymnej?

– Zmiana norm i oczekiwań społecznych dotyczących seksualności obu płci wpłynęła również na zjawisko zawstydzania w relacjach intymnych. W miarę jak seksualność staje się bardziej otwarta i akceptowana, zmniejsza się związany z nią wstyd. Jednak droga do pełnej akceptacji i otwartości w tym obszarze wciąż trwa.

Fragment książki „Kobiety, które wstydzą się za bardzo” Beaty Biały wydanej przez Wydawnictwo Rebis. Tytuł, lead i skróty od redakcji „Newsweeka”. Książkę można kupić tutaj.