Koalicja rządowa nie ma innego wyjścia niż zarzucić Karola Nawrockiego ustawami, które trudno będzie mu odrzucić. Problem w tym, że przyszły prezydent może zrobić to samo.
Wszystko wskazuje na to, że współpraca rządowej większości z Karolem Nawrockim będzie układać się o wiele gorzej niż z prezydentem Andrzejem Dudą. Ten blokował kluczowe ustawowe zmiany, konieczne dla przywrócenia w Polsce praworządności – uporowi prezydenta zawdzięczamy to, że protesty wyborcze będzie rozstrzygać izba Sądu Najwyższego o wątpliwym statusie prawnym – czy niektóre nominacje ambasadorskie, w tym w tak kluczowych placówkach, jak Waszyngton, ale jednocześnie na co dzień nie utrudniał pracy rządowi. Jakby nie patrzeć, podpisał zdecydowaną większość ustaw, które trafiły na jego biurko. Nawrocki całą swoją energię w pierwszych miesiącach po zaprzysiężeniu może skupić na maksymalnym utrudnianiu życia rządowi. Konstytucja daje mu sporo narzędzi, np. weto.
Co więc rządowa większość może zrobić w takiej sytuacji? Jedyny możliwy ruch to zarzucenie Nawrockiego popularnymi ustawami, które prezydent albo będzie musiał podpisać, albo poniesienie istotne polityczne straty w przypadku weta.
Pytanie, czy podzielona, często reprezentująca odmienne wartości, wrażliwości i interesy koalicja rządowa będzie się w stanie porozumieć się i przegłosować takie ustawy. Dotychczasowa sejmowa praktyka nie nastraja optymistycznie.
Zachowawczy plan PSL
„Rzeczpospolita” twierdzi, że PSL ma propozycję porozumienia dot. takiej strategii w tzw. sprawach światopoglądowych. To dość zaskakujące, biorąc pod uwagę, że to właśnie upór PSL sprawił, że na biurko Andrzeja Dudy nie trafiły ustawy o związkach partnerskich czy liberalizacji aborcji. Gdyby prezydent je zawetował, to mogłoby zmobilizować progresywny elektorat do głosowania na kandydata reprezentującego obecną rządową większość. Co więcej, jak donosi Wirtualna Polska, kontrolowany przez ludowców MON ma blokować nawet – w imię ochrony rodziny – ustawowe zmiany ułatwiające procedurę rozwodu małżeństwom bez małoletnich dzieci.
Problem z pomysłem PSL polega jednak nie tylko na tym, że jest spóźniony, ale również na tym, że jest zbyt konserwatywny, by przynieść realne polityczne zyski koalicji rządzącej. Ludowcy proponują bowiem, by na biurko Karola Nawrockiego trafiła ustawa przywracająca tzw. kompromis aborcyjny z 1993 r. oraz ustawa o statusie osoby najbliższej, która zezwala parom jednopłciowym na jakąś formę sformalizowania ich relacji, choć bez nazywania tego nawet związkiem partnerskim. PSL ma liczyć, że jeśli Nawrocki podpisze te ustawy, to zrazi do siebie i do PiS część najbardziej kościelnego elektoratu, a jeśli je zawetuje, to zmobilizuje bardziej umiarkowanych wyborców do głosowania przeciw PiS i Konfederacji w następnych wyborach.
Kompromis aborcyjny – rozwiązanie wyjątkowo restrykcyjne na tle norm panujących w praktycznie całej Unii Europejskiej – umarł jednak politycznie wraz z wyrokiem Trybunału Przyłębskiej w 2020 r. Wielkie protesty kobiet uruchomiły polityczną dynamikę, w wyniku której powrót do kompromisu przestał być wystarczający, przynajmniej dla bardziej progresywnej części Polski. Koalicja Obywatelska i Lewica obiecywały kobietom w kampanii w 2023 r. znacznie więcej niż kompromis, a mianowicie bezpieczną, legalną aborcję, jak w większości państw Unii. Jeśli teraz PSL i Nawrocki przywrócą kompromis z 1993 r., to duża część ich wyborczyń uzna to za zdradę obietnic składanych wielokrotnie od końca 2020 r.
Ustawa o statusie osoby najbliższej zmieniłaby na lepszą sytuację par nieheteronormatywnych. Jednocześnie mogłaby na długie lata zamknąć drogę do związków partnerskich, nie mówiąc o równości małżeńskiej. Przyjęcie tak zachowawczej ustawy, po to by Nawrocki miał co zawetować, niekoniecznie musi więc zatrzymać demobilizację i rozczarowanie bardziej progresywnego elektoratu rządzącej koalicji.
Nie tylko sprawy światopoglądowe
Ludowcy mają rację w jednym. Jeśli obecna większość ma przetrwać kohabitację z Nawrockim, to musi mu wysyłać ustawy ważne społecznie, stawiające prezydenta przed poważnym dylematem: podpis czy weto. Większe pole do odważnych posunięć obecna większość mogłaby znaleźć w takich obszarach jak ochrona zdrowia czy budownictwo. Jak pokazała kampania prezydencka, oba tematy budzą potężne społeczne emocje, a duża część społeczeństwa jest przekonana, że potrzebna jest tu znacząca polityczna zmiana. Biorąc pod uwagę społeczną nośność tematu tanich mieszkań, Nawrockiemu ciężko byłoby skorzystać z prawa weta wobec ustawy uruchamiającej znaczące środki na budownictwo społeczne, tylko po to, by utrudnić życie rządowej większości.
Wybór Nawrockiego blokuje uzdrowienie państwa w takich obszarach jak sądownictwo, prokuratura czy media publiczne, ale polityczną odpowiedzią na tę sytuację z całą pewnością nie powinna być bierność obecnej większości. Wręcz przeciwnie, powinna ona szybko przygotować dobre ustawy rozwiązujące sytuację neo-KRS i mianowanych przez nią sędziów, oddzielające urząd prokuratora generalnego i ministra sprawiedliwości czy tworzące nowy ład w mediach publicznych. Rząd powinien zbudować wokół każdej z takich ustawa poparcie szerokich, ponadpartyjnych środowisk społecznych. Tak by niemal pewne prezydenckie weto koalicja mogła rozegrać w ten sposób, by za chaos w sądach czy stan „TVP w likwidacji” opinia publiczna winiła prezydenta i jego obóz.
Nawrocki ma inicjatywę ustawodawczą
Problem w tym, że Karol Nawrocki też może tak zagrać. Oprócz prawa weta konstytucja przyznaje prezydentowi inicjatywę ustawodawczą. Prezydenci na ogół nie korzystali z tej prerogatywy. W polskim konstytucjonalizmie formułowana jest nawet teza, że konstytucja zakłada, że prezydent będzie dość ostrożnie korzystał z tego uprawnienia, ograniczając się do obszarów związanych z jego kompetencjami.
Trudno jednak przypuszczać, by Nawrockiego hamowała ustrojowa tradycja bądź opinie prawników. Nie można wykluczyć, że to prezydent zarzuci rządową większość projektami ustaw, które trudno jej będzie odrzucić, a jednocześnie — choćby z przyczyn budżetowych — nie będzie można ich przyjąć. Najlepszym przykładem może być ustawa podwyższająca kwotę wolną od podatku do 60 tys. zł. Była to najbardziej nieodpowiedzialna i populistyczna obietnica złożoną przez KO w kampanii w 2023 r. i teraz ten populizm może się boleśnie zemścić na całej rządowej większości.
Z całą pewnością koalicja nie może, tak jak przez ostatnie półtora roku, liczyć na to, że przeczeka obecnego prezydenta i dotrwa do wyborów, unikając poważnych konfrontacji. Konflikt z nowym prezydentem wydaje się nieunikniony i sejmowa większość musi pokazać, że ma sprawczość mimo wrogiego prezydenta. A to można osiągnąć jedynie poprzez podsuwanie Nawrockiemu ustaw nie do odrzucenia. Koalicja za wszelką musi przekonać opinię publiczną, że to prezydent ponosi winę za paraliż państwa. Inaczej w przyszłych wyborach parlamentarnych wyborcy jej podziękują.
