Gdy rozpoczęła się inwazja na Ukrainę, rosyjskie elity poczuły się zdradzone przez Putina. Wojna była dla nich całkowitym zaskoczeniem. Zapanowało przerażenie, że dotychczasowe – bardzo wygodne życie— zostało utracone na zawsze.
„Rosja, którą tak kochamy, wpadła w ręce idiotów. To skończy się katastrofą” — mówił były szef największej firmy stoczniowej innemu biznesmenowi w rozmowie, która wyciekła. W innej rozmowie bardzo znany producent muzyczny nazwał prezydenta Rosji Władimira Putina i jego rząd „pieprzonymi przestępcami”.
Wojna wzmacnia elity
A potem elity nauczyły się żyć dobrze z wojną. Zwykli Rosjanie — jak tłumaczył wybitny socjolog Andriej Kolesnikow — doszli do wniosku, że nic takiego się nie dzieje: „Wkrótce po jej rozpoczęciu wojna stała się odległym zmartwieniem dla większości Rosjan. Powszechnie uważa się, że choć kraj może mieć problemy, wyzwania te nie powinny wpływać na życie prywatne lub dobrobyt materialny danej osoby”. Natomiast elity wręcz pokochały wojnę.
„Elity uwielbiają stan wojny, ponieważ wzmacnia on ich pozycję wewnętrzną. Mają więcej pieniędzy niż wcześniej, mają większą władzę polityczną. Podoba im się sytuacja oblężonej twierdzy, która ułatwia zarządzanie polityką wewnętrzną. Lubią w wojnie wszystko z wyjątkiem faktycznych działań wojskowych, ponieważ są one nieprzewidywalne, kosztowne, wywyższają ludzi takich jak Prigożyn. I kosztują dużo pieniędzy”— tłumaczyła rosyjska politolożka Jekaterina Schulman.
Jest jeszcze jeden powód, dla którego elitom podoba się wojna— mają poczucie, że Rosja w niej wygrywa. Ukraińska operacja w rejonie Kurska niczego tu nie zmieniła. Oczywiście uważa się to za porażkę. Ale panuje przekonanie, że to i tak na dłuższą metę niczego nie zmienia — rosyjskie terytorium zostanie odbite. „Prędzej czy później będą musieli wycofać się z Kurska, ale my nigdy nie wycofamy się z Krymu i Donbasu”— jak to ujął pewien rosyjski ekspert wojskowych
Atakować NATO? To absurd!
A jak kremlowskie elity definiują rosyjskie zwycięstwo w tej wojnie? Anatol Lieven, historyk Rosji, spotkał niedawno z jej wieloma przedstawicielami – byłymi dyplomatami, biznesmenami, politologami, naukowcami etc. Wszyscy z nim rozmawiali pod warunkiem zachowania anonimowości.
Lieven jest stosunkowo mało krytyczny wobec Putina — to zapewne jeden z powodów, dla którego w ogóle zechcieli z nim rozmawiać. „Tylko niewielka mniejszość uważała, że Rosja powinna walczyć o całkowite zwycięstwo w Ukrainie, w tym aneksję dużych nowych obszarów ukraińskiego terytorium lub utworzenie klienckiego reżimu w Kijowie. Zdecydowana większość chciała szybkiego zawieszenia broni mniej więcej wzdłuż istniejących linii walk”— relacjonował Lieven.
Podkreśla również, że jego rozmówcy uważali, że Rosja nie powinna próbować zdobycia dużych ukraińskich miast — w rodzaju Charkowa. Ponieważ zajmie to zbyt dużo czasu i przyniesie zbyt dużo ofiar po rosyjskiej stronie. Byłoby to potencjalnie wykonalne, ale wymagałoby ogłoszenia mobilizacji na wielką skalę — co zapewne wywoła powszechne niezadowolenie. Pytania dotyczące ewentualnej inwazji na państwa NATO były przyjmowane ze zdumieniem.
„Ostrzeżenia kierowane przez Rosję do NATO miały tylko jeden sens— miały powstrzymać NATO przed przyłączeniem się do walki przeciwko nam na Ukrainie, ze względu na związane z tym straszne niebezpieczeństwa. Dlaczego, na Boga, mielibyśmy sami atakować NATO i sprowadzać na siebie niebezpieczeństwa? Co moglibyśmy zyskać? To absurd!” — powiedział jeden z rozmówców Lievena. Przypomnijmy, jaki charakter miały te „ostrzeżenia”, były prezydent Miedwiediew, czy gwiazdy kremlowskiej telewizji domagały się zniszczenia stolic Zachodu bronią nuklearną.
Wojna z Ukrainą? Czy wojna z Zachodem?
Czy fakt, że liczni przedstawiciele rosyjskich elit deklarują, że Rosja zadowoli się częściowym zwycięstwem, oznacza, że koniec wojny może być bliski? Michaił Zygar, rosyjski dziennikarz i pisarz, były redaktor naczelny niezależnego kanału telewizyjnego TV Dożd, również rozmawiał z licznymi przedstawicielami kremlowskich elit. I uzyskał bardzo zróżnicowane odpowiedzi. Jedni byli rzeczywiście przekonani, że częściowe zwycięstwo będzie wystarczające, aby zakończyć wojnę: musi to być jednak coś spektakularnego — np. zdobycie Charkowa (czyli w praktyce obrócenie półtoramilionowego miasta w gruz).
Inni uważali, że Putin nie przestanie, dopóki nie dojdzie do stolicy Ukrainy (na co na razie ani trochę się nie zanosi). „Według jednego z biznesmenów blisko powiązanego z Kremlem, jedynym rezultatem, jaki zaakceptuje Putin, będzie zdobycie Kijowa. Putin żywi szczególną, niemal mistyczną więź ze stolicą Ukrainy, którą postrzega jako kolebkę rosyjskiej cywilizacji. Putin ma szczególny sentyment do Ławry Kijowsko-Peczerskiej, starego prawosławnego klasztoru, w którym spędził prawie cały czas podczas ostatniej oficjalnej wizyty w tym mieście w 2013 roku.
„Jego pragnienie zachowania Ławry może wyjaśniać, dlaczego Rosjanie nie zbombardowali Kijowa tak mocno, jak inne ukraińskie miasta”— opowiadał Zygar. Dla jeszcze innych pytanie: „Jakie zwycięstwa musi odnieść na Ukrainie Putin, aby zakończyć wojnę?”, po prostu nie ma sensu. Dla Putina jest to wojna z Zachodem, a nie z Ukrainą, która jest jedynie figurantem. Putin chce pokonać Zachód, nie Ukrainę. Wymagałoby to być może użycia broni nuklearnej, którą ma również Zachód. Jednak zdaniem Rosjan Zachód będzie tak przerażony, że nie zrobi nic lub prawie nic.
Jak widać Zygar uzyskał zupełnie inne informacje niż Lieven. Być może Lieven chciał uwierzyć w optymistyczny scenariusz, bo jest przekonany, że Rosja nie może być zła? Jednak tak naprawdę pogląd kremlowskich elit na rosyjskie zwycięstwo i rosyjskie cele w tej wojnie nie ma większego znaczenia. Liczy się tylko to czego chce i co myśli Putin. Rosyjskie elity uważają go za prawowitego władcę. I zaakceptują każde jego życzenie.
