Choć wydaje się, że miejsca związane ze śmiercią znajdują się dość nisko na liście urlopowych must see, to trend nazywany nekroturystyką zatacza coraz szersze kręgi.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
— Cierpienie, wojny czy katastrofy naturalne nie zawsze odstraszają turystów. Miejsca, które kojarzą się z tragedią i niebezpieczeństwem, mają coraz więcej miłośników — twierdzi w rozmowie z „Newsweekiem” Karolina Walczowska, podróżniczka i dziennikarka. — W czasach, gdy podróżowanie stało się powszechne, a wielu globtroterów zaliczyło już wszystkie kontynenty, to właśnie miejsca niedostępne i naznaczone historią nadają podróżom wyjątkowy charakter oraz sprawiają, że na tle całej instagramowej masy jesteśmy „wyjątkowi” — dodaje Walczowska.
Według naukowców „mroczne podróżowanie” (od angielskiego „dark tourism”) lub też tanatoturystyka tak naprawdę są dużo starsze, niż nam się wydaje. Jak pisze w swoim opracowaniu naukowym dr Magdalena Muszel, socjolożka z Uniwersytetu Gdańskiego, te dwa, stosowane zamiennie, pojęcia po raz pierwszy zostały użyte w 1996 r. przez Anthony’ego V. Seatona jako „ogólna nazwa podróży związanej ze śmiercią, okrucieństwem lub kataklizmem”. Ale sam trend odwiedzania „mrocznych” miejsc ma jeszcze dłuższą historię — jak pisze Magdalena Muszel, jego początków upatruje się nawet w ruchu pielgrzymkowym, przynajmniej w przypadkach, kiedy pątnicy odwiedzali miejsca śmierci świętych, którzy oddali życie za obronę wiary.
Natomiast zupełnie świecki i masowy wymiar takiego podróżowania powstał już w XIX w. W epoce funkcjonowania prasy i powszechniejszej dostępności do aktualnych informacji zrodziła się potrzeba odwiedzenia miejsc działających na masową wyobraźnię. Jak twierdzi dr Muszel, jednym z klasycznych przykładów mrocznej turystyki jest pole bitwy pod Waterloo — niemal od razu stało się ono atrakcją dla przybyszów z niemal całej Europy, którzy na własne oczy chcieli zobaczyć miejsce ostatecznej klęski Napoleona.
Muzea śmierci
Podobnie jest i teraz, a przykładów nie brakuje chociażby w Polsce. Znamienne, że w ścisłej czołówce najliczniej odwiedzanych przez turystów miejsc z listy światowego dziedzictwa UNESCO w naszym kraju jest muzeum na terenie dawnego niemieckiego obozu zagłady Auschwitz-Birkenau. Ale na brak odwiedzających nie narzekają też inne znajdujące się na terenie Polski dawne nazistowskie obiekty — np. Majdanek, Rogoźnica czy położony na Pomorzu Stutthof. W przypadku tego ostatniego przybywający turyści łączą często letni wypoczynek na plaży w Sztutowie z wizytą w miejscu kaźni dziesiątków tysięcy więźniów.
Wielu odbywających podróż do Wietnamu chce przede wszystkim zobaczyć miejsca związane z historią wojny amerykańsko-wietnamskiej. W przypadku tego kraju za jedną z największych atrakcji turystycznych uchodzą m.in. pozostałości tuneli, którymi poruszali się partyzanci Vietcongu. Tysiące odwiedzających rocznie notuje także znajdujące się w Ho Chi Minh Muzeum Pozostałości Wojennych. — Wizyta tutaj to doświadczenie, które zostaje w pamięci na długo. Zdjęcia ofiar napalmu i Agenta Orange, czyli środka chemicznego używanego przez amerykańskie wojska, są tak wstrząsające, że wielu odwiedzających wychodzi w kompletnym milczeniu — opowiada Karolina Walczowska. — Niektóre fotografie pokazują dzieci z deformacjami ciała, inne — ludzi uciekających w płomieniach. Spacerując po salach muzeum, czułam mieszaninę smutku, gniewu i bezsilności. A jednocześnie wdzięczność, że mogę tam być i zobaczyć, jak wielką cenę ludzkość płaci za swoje błędy — dodaje dziennikarka.
Niesłabnącą popularnością cieszy się też nowojorskie muzeum poświęcone ofiarom ataku terrorystycznego z 11 września 2001 r. Wstrząsająca, nowoczesna ekspozycja umieszczona pośród fundamentów zniszczonych wież World Trade Center działa na emocje i jest prawdziwym wyciskaczem łez. I to dosłownie — w wielu miejscach pozostawione są pudełka z jednorazowymi chusteczkami, a szczególne wrażenie robią tu autentyczne nagrania rozmów telefonicznych pasażerów porwanych samolotów dzwoniących do swoich bliskich czy wraki pojazdów nowojorskiej straży pożarnej, które brały udział w akcji ratunkowej.
Mekką tanatoturystyki jest także japońska Hiroszima. Choć współcześnie to nowoczesna, słynąca ze świetnych owoców morza metropolia oraz punkt wypadowy na popularną wyspę Miyajima, to nadal zdecydowana większość turystów swoje pierwsze kroki kieruje do muzeum poświęconego wybuchowi amerykańskiej bomby atomowej. Można tu zobaczyć wstrząsające zdjęcia zrobione tuż po ataku oraz masę autentycznych dokumentów i dokładny opis projektu Manhattan, dzięki któremu Stany Zjednoczone stworzyły tę śmiercionośną broń. Ale ślady tej tragedii widoczne są też poza muzeum. W samym centrum pozostawiono ruiny dawnego centrum wystawowego, nazywane współcześnie Pomnikiem Pokoju albo Kopułą Bomby Atomowej. To właśnie nad tym budynkiem eksplodował pocisk zrzucony przez amerykański bombowiec. — Stałam dokładnie w miejscu, gdzie znajdowało się epicentrum wybuchu bomby atomowej. Gdy spojrzałam w górę, poczułam dreszcze. To uczucie, którego nie da się zapomnieć — świadomość, że stoisz tam, gdzie historia dotknęła absolutnego dna człowieczeństwa — wspomina Karolina Walczowska.
Fakty i mity
Osobną grupę nekroturystycznych atrakcji stanowią „nawiedzone” zamki — im straszniejsza legenda, tym lepiej. Klasykiem w tej kategorii jest oczywiście transylwański zamek Bran, jedna z największych atrakcji Rumunii. Mit krwiożerczego hrabiego Drakuli przyciąga tu tłumy turystów, którym raczej nie przeszkadza, że w tej warowni nigdy nawet nie mieszkał Wład Palownik, będący pierwowzorem dla postaci stworzonej przez Brama Stokera.
Zdecydowanie bardziej autentycznie wypadają… cmentarze. Zabytkowe nekropolie już dawno stały się pełnoprawnymi atrakcjami turystycznymi, zwłaszcza jeżeli są miejscami spoczynku znanych osobistości. W tej kategorii prym wiedzie chociażby paryski Père-Lachaise — założony na początku XIX stulecia cmentarz urzeka monumentalnymi bramami wejściowymi i pięknymi grobowcami, będącymi prawdziwymi dziełami sztuki. Robią wrażenie nie mniejsze niż nazwiska na nagrobnych płytach. Chopin, Delacroix, Piaf, Proust — to dopiero początek wyliczanki. Co jednak znamienne, najwięcej gości „przyjmuje” tu… Jim Morrison, legendarny frontman kultowej grupy The Doors.
Równie wielką popularnością cieszy się miejsce pochówku Evity Perón w Buenos Aires, będące jednym z turystycznych must see w stolicy Argentyny. Choć jest on jednym z najskromniejszych grobowców słynnego cmentarza La Recoleta, to każdego dnia przyciąga zarówno zagranicznych gości, jak i samych Argentyńczyków, pamiętających o swojej legendarnej pierwszej damie. 
