Wszystko to, co stało w ostatnich dniach, podważa kluczową dla PiS opowieść na temat polskiej polityki bezpieczeństwa. Od rosyjskiej prowokacji wymierzonej w Polsce minął tydzień. Czego dowiedzieliśmy się w tym czasie?
Po pierwsze potwierdziło się to, o czym wiedzieliśmy od dawna, że Rosja jest dziś państwem rozbójniczym, nieprzestrzegającym podstawowych norm ładu międzynarodowego i traktującym Polskę jak kraj sobie wrogi.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Po drugie, przekonaliśmy się, że możemy liczyć na naszych europejskich sojuszników w NATO, zarówno jeśli chodzi o wsparcie dyplomatyczne, jak i konkretną, wojskową pomoc — holenderskie myśliwce pomagały nam zestrzeliwać drony, nieba nad Polską mają teraz strzec francuskie Rafale i czeskie śmigłowce. Po trzecie, dowiedzieliśmy się niestety, że najsłabszym ogniwem chroniącego nas sojuszu jest prezydent Donald Trump.
Postawę amerykańskiego prezydenta w ostatnim tygodniu trudno bowiem uznać inaczej niż jako wielkie rozczarowanie. Biorąc pod uwagę, jak bardzo Trump stał się elementem polskiej polityki wewnętrznej, może to mieć wpływ także na naszą scenę polityczną, głównie pozycję na niej Karola Nawrockiego i jego partii — budujących od lat swoją krajową i światową politykę na micie o specjalnych relacjach między PiS a ruchem MAGA, mających zapewnić Polsce bezpieczeństwo, a nawet potęgę.
Zmęczenie i gry Trumpa
Trump rozmawiał co prawda w środę wieczorem polskiego czasu z polskim prezydentem — i jak napisał Nawrocki na portalu X, rozmowa ta, podobnie jak inne z przywódcami państw NATO, „potwierdziła jedność sojuszniczą” — jednak w publicznych reakcjach na rosyjską prowokację amerykański przywódca zachował bardzo daleko idącą, zupełnie dla siebie niezwykłą, powściągliwość.
Przez pierwsze kilka godzin milczał, gdy zabrał głos, ograniczył się do dwuzdaniowego posta na swoim portalu społecznościowym Truth Social. Nie potępił w nim wprost działań Rosji, nie skrytykował Putina, nie groził rosyjskiemu przywódcy — jak wielokrotnie zdarzało się mu to wcześniej — sankcjami i innymi konsekwencjami, jeśli podobne incydenty będą miały miejsce w przyszłości. Zapytał tylko „o co chodzi z naruszeniem polskiej przestrzeni powietrznej przez Rosję” i dodał enigmatyczne zdanie „here we go”, mogące znaczyć „no proszę”, „zaczyna się”, „to jedziemy”.
Wieloznaczność tego sformułowania mogła pozostawiać jakąś nadzieję, że oznacza ona, że amerykański prezydent szykuje jakąś reakcję na działania Rosji. Kolejne dni zupełnie nie potwierdziły jednak takiej interpretacji. Trump po opublikowaniu wspomnianego wpisu praktycznie nie wypowiadał się na temat incydentu z wtorku na środę, komentował go tylko przyciskany przez dziennikarzy. Pytany przez korespondenta Polskiego Radia Marka Wałkuskiego, powiedział, że mogła być to pomyłka i że nie jest zadowolony z całej sytuacji. Następnie w wywiadzie dla telewizji Fox News stwierdził, że „nie będzie bronił całej sytuacji” i „drony nie powinny znajdować się tak blisko Polski”, ale „zostały zestrzelone” — trudno odczytać to inaczej niż jako bagatelizację całego incydentu.
Prezydent USA w rozmowie z Fox News mówił też o swojej frustracji Putinem i przeciągającymi się negocjacjami pokojowymi w sprawie zakończenia wojny w Ukrainie. Jak stwierdził, gdy Putin chciał rozmawiać o pokoju, to nie chciał Zełenski, gdy teraz Zełenski chce, to Putin pozostaje „znakiem zapytania”. Można odnieść wrażenie, że incydent sprzed tygodnia to kolejny czynnik irytujący Trumpa w sytuacji w naszym regionie, która coraz bardziej wyczerpuje jego zainteresowanie i cierpliwość.
Nie jest to z pewnością postawa amerykańskiego prezydenta, która mogłaby nas w Polsce napawać szczególnym optymizmem. Tym bardziej że z Białego Domu od dawna płyną sygnały, że to Europa powinna ponosić większe koszty własnej obrony i wsparcia Ukrainy, i obecne zachowanie Trumpa może sugerować, że w podobnych sytuacjach nasz kontynent powinien bardziej polegać na sobie, a nie próbować wciągać Stany w swoje problemy z Rosją.
Nie można też wykluczyć, że Trump nie chce mówić o rosyjskiej prowokacji przeciw Polsce, bo ciągle myśli o jakimś większym porozumieniu z Putinem i nie chce by przesadzona reakcja na to, co stało się w Polsce, utrudniło mu osiągnięcie ważniejszych celów. W sobotę Trump na portalu Truth Social wystosował list do państw NATO, gdzie nazywa wojnę w Ukrainie „wojną Bidena i Zełenskiego” — ale już nie Putina — i obiecuje, że nałoży znaczące sankcje na Rosję zdolne zakończyć wojnę, jeśli tylko państwa NATO przestaną kupować rosyjską ropę i nałożą na Chiny cła w wysokości 50 do 100 proc. To po prostu zaporowe warunki, tak sformułowanej oferty — nawet gdyby płynęła ze strony amerykańskiego prezydenta budzącego większe zaufanie niż Trump — europejskie państwa NATO nie mogą po prostu ich przyjąć. Wszystko to wygląda, jakby Trump chciał zrzucić na Europę winę za brak zakończenia wojny, tak by móc powiedzieć: próbowałem zaprowadzić pokój, ale Europa nie chciała mi pomóc, w takim razie muszę sam zacząć rozmawiać z Rosją, mając na uwadze przede wszystkim amerykańskie interesy.
To podważa pisowską narrację bezpieczeństwa
Wszystko to, co stało w ostatnich dniach, podważa kluczową dla PiS opowieść na temat polskiej polityki bezpieczeństwa. Opiera się ona na następujących założeniach: Polska nie może liczyć na pomoc europejskich sojuszników; jedynym gwarantem naszego bezpieczeństwa jest bliski sojusz ze Stanami; lepiej niż stawiający na Berlin i Paryż demokraci gwarantują go republikanie, zwłaszcza Trump; racją stanu Polski jest budowa jak najbliższych relacji z republikańską administracją, co obecnie może zrobić tylko rząd lub prezydent wywodzący się z PiS, bo Platforma jest „partią Berlina”. Upraszczając maksymalnie, partia Kaczyńskiego od lat przekonuje, że całe bezpieczeństwo, całą przyszłość Polski można i należy oprzeć na sojuszu PiS-MAGA.
Dziś jednak nie widać by rzekoma „specjalna relacja” Nawrockiego i Trumpa przełożyła się na stanowisko amerykańskiego prezydenta w sprawie rosyjskiej prowokacji. Trump i ruch MAGA z pewnością bardzo mocno postawiły na Nawrockiego w wyborach, deklaracja, jaką polski prezydent uzyskał w trakcie wizyty w Białym Domu, o utrzymaniu amerykańskiej obecności wojskowej w Polsce była ważnym sukcesem, ale do podobnych deklaracji obecnej administracji warto — bez przesadnej nieufności — zachować pewną ostrożność i przynajmniej dywersyfikować nasze bezpieczeństwo, dbając także o jego europejski wymiar, co PiS odrzucał jako niemiecki spisek, dążący do „wypchnięcia Amerykanów z Europy”.
Pojawia się pytanie, czy PiS będzie w stanie zweryfikować swoją doktrynę. Zauważyć znaczenie europejskiego filaru naszego bezpieczeństwa i to, że interesy obecnej administracji nie zawsze muszą być do końca zgodne z polskimi. Czy będzie potrafił wykorzystać polityczny kapitał, jaki może mieć w Waszyngtonie do mądrej gry z Trumpem, czy też będzie dawać się rozgrywać obecnej administracji, np. w ramach polityki grającej na podział i osłabienie Europy?
Jak zareaguje elektorat?
Ciekawe jest też, jak na zachowanie Trumpa zareagują polscy wyborcy. Jakąś — najpewniej niewielką, ale przy tak małych różnicach między kandydatami istotną — część głosów Nawrocki mógł zdobyć jako kandydat, który lepiej niż Trzaskowski będzie się w stanie porozumieć z Trumpem i zadbać w ten sposób o polskie bezpieczeństwo. Im bardziej Polacy będą postrzegać Trumpa jako prezydenta, który lekceważy polskie interesy, tym bardziej będzie to ciążyć wyborczo PiS i Nawrockiemu.
Oczywiście, twardy prawicowy elektorat — nie tylko PiS, ale też dużej części Konfederacji — zracjonalizuje sobie każde działanie Trumpa. W Polsce powstał nowy, wcześniej nieznany fenomen: prawicowego aktywu postrzegającego się przede wszystkim jako część wielkiej prawicowej międzynarodówki i wojny, jaką toczy ona z „globalistyczno-lewicową ideologią” — co najlepiej pokazuje reakcja części PiS i Konfederacji na zabójstwo Charliego Kirka w Stanach. Ta kulturowa wojna jest dla części prawicy znacznie istotniejsza niż ta za naszą wschodnią granicą.
Dla dużej części polskich wyborców bezpieczeństwo od rosyjskiego zagrożenia jest jednak znacznie ważniejsze niż globalna wojna Trumpa z „ideologią woke”. I ten elektorat może być o wiele mniej wyrozumiały, wobec działań amerykańskiego prezydenta, jak i wobec partii, która wszystkie polskie jajka chce włożyć do koszyka z napisem MAGA.
