Ten film dostał zaledwie jednego Oscara, więc można było przegapić nie tylko nagrodę, ale nawet istnienie „Amerykańskiej fikcji”. Zwłaszcza że nakręcił go debiutant według nietłumaczonej na język polski powieści. Jeszcze gorzej: wyprodukowano go za dziesięć razy mniej pieniędzy niż „Oppenheimera” i za piętnaście razy mniej niż „Barbie”.
Zatem gdzie mu tam do tych kinowych monstrów, choć nominacji do Oscarów miał cztery, w tym za film roku i aktora pierwszoplanowego dla Jeffreya Wrighta (widzieliście go w kilku świetnych filmach, a jak nie widzieliście, to i tak widzieliście, bo zagrał też w trzech „Bondach”). No, ale wiadomo, jak to jest w kulturze i sztuce: prawda stoi po stronie zwycięzców. W każdym razie „Amerykańska fikcja” w nikogo nieobchodzącej kategorii najlepszy scenariusz adaptowany pokonała i film Nolana, i „Barbie”, i „Biedne istoty” i nawet „Strefę interesów”, albowiem jest to historia doskonała i mocniejsza niż opowieść o skonstruowaniu bomby atomowej czy plastikowej lalce, która odkryła istnienie śmierci. A w dodatku tak śmieszna, że aż potwornie smutna i tak wydumana, że aż boleśnie prawdziwa.
Niejaki Thelenious Ellison jest szanowanym pisarzem, którego książek nikt nie czyta, więc trudno zweryfikować, czy szacunek dla jego twórczości ma jakieś podstawy. Niewątpliwie są to dzieła wyjątkowo ambitne, skoro jego ostatnią powieść, inspirowaną „Persami” Ajschylosa, wydawcy odrzucili ze wstrętem jako niesprzedawalną. Pracuje na uniwersytecie w Los Angeles, gdzie prowadzi zupełnie nieciekawiące studentów zajęcia z literatury amerykańskiego Południa, podobnie jak zanudza tam na śmierć młodych ludzi kilku innych niesprzedawalnych pisarzy – uniwersytety aż roją się od wykładowców, których powieści nikt nie chce kupować. Ci pisarze siedzą w gabinecie dziekana wydziału i przerzucają się zjadliwościami, który z nich sprzedaje mniej książek i który jest mniej szanowany przez krytykę literacką.
„Amerykańska fikcja” to historia tak śmieszna, że aż potwornie smutna i tak wydumana, że aż boleśnie prawdziwa
Kłopoty zaczynają się w momencie, gdy Ellison zostaje wysłany na przymusowy urlop, bowiem na zajęciach studenci doświadczyli niekomfortowej sytuacji z powodu użycia przez niego rasistowskiego słowa „czarnuch”. To, że zajęcia są z literatury amerykańskiego Południa, gdzie bohaterowie nierzadko byli rasistami używającymi słowa „czarnuch”, a napisane przez Theleniousa na tablicy słowo „nigger” było cytatem z tytułu opowiadania Flannery O’Connor sprzed 70 lat, nie ma znaczenia. Studenci nie wzięli pod uwagę kontekstu, kiedy powstawała ta literatura, że zawiera opisy przemocy i uprzedzeń, obrazujące tamte czasy, tylko uznali błyskiem, że Thelenious jest rasistą. To, że on sam jest czarny, o niczym nie świadczy – biała społeczność uniwersytecka jest tak wstrząśnięta rasizmem czarnego wykładowcy, usiłującego wbić do głowy młodym ludziom, co znaczy słowo „kontekst”, że wywala go z roboty na pysk.
Nieszczęsny pisarz wyrusza z udręką do Bostonu na festiwal literacki. Tam bierze udział w panelu o powieściach historycznych – grupki smutasów z Theleniousem w składzie słucha pięć osób w stanie narkolepsji, gdy tymczasem na sąsiednim spotkaniu z afroamerykańską pisarką, promującą napisaną slangiem powieść „We’s Lives in Da Ghetto”, tłum szaleje z zachwytu.
Thelenious pisze więc dla zgrywy kretyńską, pełną przemocy i wulgarną powieść „Moja patologia”, szybko zmienia tytuł na bardziej nośny „Moja patola” i podpisuje pseudonimem, który każdy rozgarnięty Anglosas powinien rozszyfrować, ale nikt nie rozszyfrowuje. Do tego biedak, aby nie ujawnić swej tożsamości, udaje byłego więźnia ukrywającego się przed policją. Thelenious nie chce jednak wydać książki, której się wstydzi, domaga się od wydawców zmiany tytułu na „Fuck”, byleby ją odrzucili, ale nic z tego. Biali wydawcy zgodzą się na wszystko, byle wydać brutalną powieść napisaną przez czarnego gangstera. Powieść się ukazuje, pieniądze spadają na Theleniousa jak Niagara, Hollywood chce kręcić film, a jego dziewczyna zachwyca się książką, nie wiedząc, że to jej facet ją napisał. Wyobraźcie sobie ten koszmar: kobieta, z którą żyjecie, niezbyt szanuje wasze wysoko artystyczne powieści, ale zachwyca się badziewną książką napisaną przez was, ale do której autorstwa wy nie możecie się przyznać…
Na dodatek za chwilę „Fuck” dostanie też nagrodę literacką wręczaną przez grono nieudacznych białych jurorów, niemających pojęcia, że napisał ją sfrustrowany wykładowca, którego powieści inspirowanej Ajschylosem nikt nie chciał wydać, bo nie miała nic wspólnego z kulturą afroamerykańską.
Najgorszym rodzajem czytelników, jurorów i recenzentów są ci lewicowo-liberalni, bo będą się zachwycać najgorszą chałą, jeśli uznają, że ta chała jest postępowa, emancypacyjna, a przy okazji burzy mieszczańskie poczucie komfortu. Czytelnicy będą ciumkać i mlaskać nad niewydarzoną grafomanią, jeśli ciumkać i mlaskać wypada, tym bardziej że hasło do zbiorowego ciumkania i mlaskania dali oświeceni krytycy literaccy, oświecone media oraz oświecony Instagram. A jeśli komuś owa chała nie posmakuje, a co gorsza, da temu wyraz, zostanie rozdeptany jako wszeteczny, obskurancki, rasistowski i co tam jeszcze chcecie. Instynkt stadny i paniczny strach przed ostracyzmem ze strony środowiska to są jedne z najmocniejszych narzędzi rynku. Bo przecież to rynek przebiera się za postęp i emancypację, to rynek udaje zatroskanego o równouprawnienie, to rynek odkrywa nowych geniuszy, wynosi ich na piedestał, a później z piedestału strącając, wrzuca w odmęty zapomnienia. Rynek przeżuwa i wypluwa idee, rynek tworzy rewolucje, potem je monetyzuje, a gdy przyjdzie czas, wymyśla kontrrewolucję i też ją monetyzuje. Jak powiedziała kiedyś pewna redaktorka z dużego i szanowanego wydawnictwa: „Wartość literacka to nie wszystko”.
Thelenious chciał, aby jego powieści nie były czytane przez kolor jego skóry. Pragnął, aby były uważane za literaturę, a nie wyraz emancypacji czarnej mniejszości, ale przegrał z rynkiem. W jednej ze scen histerycznie przestawia swoje książki w księgarni, przenosząc je z działu „literatura czarnych” do „literatura piękna”. Zważcie, że osobny dział „literatura czarnych” założyli biali księgarze, by wywyższyć w ten sposób czarnych pisarzy, a przecież ich poniżyli, zamykając w literackim getcie. Thelenious chciał być uważany za pisarza, a nie czarnego pisarza, ale ani czarni, ani biali nie pozwalali mu zapomnieć, że jest czarnym pisarzem, a nie pisarzem. I nie powinien inspirować się Ajschylosem, tylko życiem czarnych ludzi z marginesu. Rynek kocha dramatyczne opowieści o ludziach z marginesu.
Spodziewam się, że powieść „Fuck” mogłaby śmiało napisać sztuczna inteligencja, i zapewne w nieodległej przyszłości powieści w stylu „Fuck” będą pisać sztuczni pisarze, a sztuczne pisarki tworzyć powieści o życiu w getcie. Podobnie jak inni sztuczni pisarze – powieści sensacyjne, a sztuczne pisarki – powieści feministyczne, a jedyny kłopot taki, że trzeba będzie wymyślić fikcyjne życiorysy dla sztucznych autorek i autorów. Ale i z tym też sobie rynek doskonale poradzi.
