Zachodnie służby wywiadowcze od dawna próbowały poruszyć rosyjskie społeczeństwo. Owszem, Związek Radziecki się rozpadł, ale pozostało imperium ze swoimi ambicjami i bronią atomową — mówi pisarz i były oficer wywiadu Vincent V. Severski.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
„Newsweek”: Władimir Putin zaczyna testować NATO coraz intensywniej. Już nie tylko Polskę, ale wręcz całą Europę. Niezidentyfikowane drony pojawiły się w okolicy lotnisk w Danii, Belgii, Norwegii, a nawet w okolicach francuskiego poligonu.
Vincent V. Severski: — Nie jest to zaskoczenie, bo taki rozwój sytuacji przewidywało wielu specjalistów i komentatorów. Po fali podpaleń i pierwszych aktów, powiedzmy, „lekkiej” dywersji mówiono, że to jest zaledwie pierwszy etap. Rosjanie będą się posuwać dalej. To jest tak zwane badanie przeciwnika bojem.
Słynna „razwiedka bajom”.
— Tak. I ona przybiera nowsze formy. Ta taktyka zakłada testowanie nowych sposobów ataku, by sprawdzić, jak przeciwnik reaguje, jak można w niego wejść. Słowem: obecna faza nie jest wielkim zaskoczeniem. Pytanie, co będzie dalej.
Bo w logice Rosjan jakieś „dalej” musi być? Nie zatrzymają się, póki nie dostaną po nosie?
— Oni właśnie dlatego to robią, żeby zobaczyć, kiedy i czy dostaną po nosie. A jeśli dostaną, to w jaki sposób. Czy to ich zaboli? Czy będzie miało znaczenie? Badają, jak jesteśmy przygotowani i czy ich powstrzymamy. Jaki jest plan Rosjan? Tego niestety nie wiemy. Chyba że ktoś ma dobrą agenturę gdzieś w okolicach Kremla.
Kilka rosyjskich dronów zestrzeliliśmy, a minister Radosław Sikorski w ONZ bez ogródek zakomunikował Rosjanom, że zostali ostrzeżeni, żeby następnym razem się nie skarżyli, jak zestrzelimy im kolejnego drona albo samolot. Dobra taktyka czy ryzykowne zagranie?
— To są słowa.
A Rosjanie teraz będą testować czy staną się ciałem?
— Wypowiedź ministra Sikorskiego to tylko słowa, ale dobrze, że tak zareagował, bo od tego właśnie mamy dyplomację. W końcu to sposób, by w miarę możliwości rozstrzygać konflikty w sposób pozamilitarny. Myślę jednak, że na Rosjanach nie zrobiło to większego wrażenia. To taki typ ludzi, że im bardziej się ich wyklina publicznie, tym lepiej się czują, bo to znaczy, że są ważni, że ktoś się do nich odnosi.
Nieważne co mówią, ważne, żeby nie pomylili nazwy państwa?
— „Patrzcie, boją się nas, boją się naszej mentalności.” To jest dla nich wartość sama w sobie.
Kilka dni później minister Siergiej Ławrow otwartym tekstem w ONZ powiedział, że NATO prowadzi z Rosją otwartą wojnę w Ukrainie. Kolejny szczebel eskalacji?
— W retoryce Kremla wojna z NATO i z Europą trwa od dawna, więc to w zasadzie nic nowego. Ławrow po prostu przypomniał, jak oni postrzegają ten konflikt, że to jest de facto wojna z Zachodem. Oczywiście mówił też do wewnętrznego odbiorcy, do Rosjan, którzy bardzo łakną takich twardych deklaracji. Bo od razu odzywa się odwieczny syndrom oblężonej twierdzy, a to w Rosji zawsze dobrze działa.
Europa uświadomiła sobie, że czas pokoju się skończył i trwa konflikt poniżej progu wojny. Wszędzie widać przyspieszenie programów zbrojeniowych. Ale po ataku dronów okazało się, że w Polsce jesteśmy całkowicie nieodporni na wojnę kognitywną, czyli rosyjską propagandę. W sieci więcej było komentarzy obarczających odpowiedzialnością za te drony Ukrainę niż Rosję.
— No właśnie. W tej dziedzinie zostaliśmy znokautowani.
Byłem tym załamany, ale ostatnio zacząłem się zastanawiać: czy nie dałoby się walczyć z Rosją ich własną bronią? Oni oczywiście przeznaczają ogromne pieniądze na zalewanie propagandą naszych mediów społecznościowych, a ich internet i social media są ściśle kontrolowane przez państwo, ale może jakimiś innymi metodami dałoby się zasiać niepokój w rosyjskim społeczeństwie?
— Patrzę na to dość sceptycznie. Zachód nie ma możliwości oddziaływania na szersze masy społeczeństwa w Rosji. Co najmniej od czasów carskich widać, że są skutecznie impregnowani na nasze szczytne ideały równości, wolności czy odpowiedzialności. Wszystko to, co przyświecało ojcom-założycielom Unii Europejskiej w Rosji jest bezwartościowe, po prostu nie działa. W drugą stronę jest inaczej: Rosjanie po mistrzowsku wykorzystują jeden z fundamentów naszej cywilizacji, czyli wolność, w tym wypadku wolność słowa w internecie.
Bo jak tylko ktoś chce zbudować tamę zatrzymującą dezinformację w sieci, to np. „wolnościowcy” z Konfederacji czy PiS zaczynają krzyczeć o cenzurze.
— Rosjanie od wielu lat świetnie sobie radzą na tym froncie. Oni bardzo wcześnie zrozumieli, jak ważne są inspiracja i dezinformacja jako metodologia realizacji polityki państwa. Wolność słowa i media społecznościowe, za pomocą których bez żadnych pośredników można dotrzeć do poszczególnych obywateli, okazały się doskonałym narzędziem dla rosyjskiej propagandy, która chce osłabić zachodnią demokrację. A w drugą stronę to nie działa. Podobnie zresztą jak w Chinach.
Zdaję sobie sprawę, że „metoda skautowska”, gdy tłumaczymy Rosjanom, jak fajna jest wolność i demokracja, nie zadziała. Myślałem raczej o tym, czy nie dałoby się skorzystać z arsenału brudnych sztuczek, np. rozsiewając jakieś plotki o Putinie?
— Był taki rosyjski działacz, Aleksiej Nawalny, który obnażał różne niecne zachowania Putina, że miał jakąś willę na Krymie, jacht itd. Według badań, które wtedy prowadzono, jego przekaz docierał do 3-4 proc. Rosjan. Na nich nie robi to wrażenia. Putin ma willę na Krymie? Przecież on ma cały Krym.
To, że władza kradnie, Rosjan raczej nie będzie szokować. No to może rozpowiadać, że Putin jest reptilianinem, kosmitą. Tylko pytanie, czy Rosjanina da się czymś przestraszyć?
— Nie sądzę. Nie widzę dobrego pomysłu w tej kategorii, który dałoby się wdrożyć. Służby wywiadowcze i państwa zachodnie od lat czterdziestych pracowały nad tym, by jakoś poruszyć to społeczeństwo, doprowadzić do rozsadzenia struktury. I jak widać, nie udało się. Owszem, Związek Radziecki się rozpadł, ale pozostało imperium, ze swoimi ambicjami i bronią atomową. Pod tym względem nic się nie zmieniło. Znów żyjemy w cieniu wojny.
Trudna sprawa, bo kryzysem Rosjanina też nie da się zmęczyć. Przecież kryzys trwa u nich wiecznie.
— Garstka oligarchów dzięki surowcom naturalnym zaczęła opływać w bogactwa, ale gros społeczeństwa od zawsze klepie biedę.
Choć trzeba zauważyć, że Ukraińcy po kolei wysadzają Rosjanom rafinerie i doprowadzili do kolejek po benzynę.
— Z całą pewnością to jest dobry kierunek, bo te uderzenia w rafinerie bardzo bolą Moskwę. Kolejki po benzynę to oczywiście tylko jeden z efektów — do tego dochodzą problemy z logistyką wojskową, z eksportem tam, gdzie Rosja jeszcze sprzedaje swoje produkty naftowe. Ale czy te kolejki przed stacjami coś zmienią? To znów pytanie o wytrzymałość społeczeństwa. Choć warto podkreślić, że nawet ten widok płonących rafinerii też jest symbolem i może mieć jakiś wpływ na osłabienie ducha.
Niewesołe wnioski płyną z tej rozmowy: Putin ani myśli się zatrzymać, społeczeństwo stoi murem za władzą, więc najwyraźniej wszystko zmierza do jakiegoś przesilenia.
— Od kiedy trwa ten konflikt, jestem umiarkowanym pesymistą w kwestii jego rozwoju. Moim zdaniem Rosja będzie w dalszym ciągu posuwać się do przodu, testując naszą wytrzymałość na najrozmaitsze sposoby. Tak się złożyło, że nasz kraj leży tu, gdzie leży. Jesteśmy narażeni na to, co sobie wymyślą Rosjanie. A oni bacznie obserwują reakcje naszego społeczeństwa. W internecie krążą najrozmaitsze materiały. Sam widziałem sondę uliczną, w której jakiś człowiek zupełnie poprawną polszczyzną przekonywał, że rząd nie wyjaśnił wszystkiego do końca i na pewno coś ukrywa w tej sprawie. Nagle najważniejsza stała się rakieta, która najprawdopodobniej uderzyła w dom w Wyrykach.
Rzeczywiście, o dronach wszyscy natychmiast zapomnieli.
— Mistrzostwo świata. Te ruskie czołgi-widma rozjeżdżają nasz kraj w cyberprzestrzeni. I żaden mur antydronowy nam na to nie pomoże. Podatność na dezinformację — to jest nasze miękkie podbrzusze.
