Naukowcy obserwują zarówno trwałych monogamistów, pary, które wiążą się na kilka sezonów, jak i zwierzęta, u których trwałe związki w ogóle nie występują, a w czasie godów romansują wszyscy ze wszystkimi. Życie uczuciowo-erotyczne u zwierząt przybiera najróżniejsze oblicza. Od miłości po grób, poprzez męskie i damskie haremy aż po homoseksualne romanse. Wszystkie te oblicza są tak samo naturalne.
Roy i Silo to para pingwinów maskowych, które przed laty żyły w nowojorskim ogrodzie zoologicznym. Para niezwykła, bo składająca się z dwóch samców. Roy i Silo stworzyli trwały związek i nie mogły bez siebie żyć. Najwyraźniej też chciały mieć potomstwo, bo pewnego dnia pracownicy zoo zauważyli, że pingwiny na zmianę próbują wysiedzieć kamień w kształcie jaja. Wówczas pracownicy wpadli na pewien pomysł — wzięli jajo porzucone przez heteroseksualną parę pingwinów i podłożyli je Royowi i Silo. Dwa samce solidarnie wysiadywały jajo, aż wreszcie wykluła się z nich samiczka nazwana Tango. Tatusiowie wychowywali ją z poświęceniem, aż dorosła i stworzyła własny związek. Wtedy jeden z samców zmienił zdanie — po sześciu latach uznał, że jednak chciałby teraz spróbować związku z samicą.
To tylko jeden z przykładów, jak różnie mogą wyglądać zwierzęce związki. Naukowcy obserwują zarówno trwałych monogamistów, pary, które wiążą się na kilka sezonów, zwierzęta, u których trwałe pary w ogóle nie występują, a w czasie godów romansują wszyscy ze wszystkimi. Te obserwacje to nie tylko zbiór ciekawostek czy anegdotek na temat zwierzęcego życia, ale także studium ich psychiki, instynktów i uczuć pokazujące, że podlegają one tym samym prawom natury co człowiek.
Na temat natury miłości istnieje mnóstwo różnych, często sprzecznych teorii. Czy to tylko biochemiczny przejaw naszych instynktów? Czy raczej głęboka potrzeba duszy? A może to złuda, której wszyscy ulegamy pod wpływem przekazu kulturowego? Do odpowiedzi na najważniejsze pytania na temat miłości mogą przybliżyć nas obserwacje zwierząt.
Miłość, która może trwać aż do śmierci, to rzadki przypadek zarówno wśród ludzi, jak i zwierząt. Jednak takie niezwykłe związki czasami się zdarzają, zwłaszcza wtedy, gdy w grę wchodzą wyjątkowo trudne warunki wychowywania potomstwa.
Wspólny trud życia w jednym z najbardziej nieprzyjaznych miejsc na kuli ziemskiej i konieczność wzajemnego pomagania sobie łączy w pary na całe życie pingwiny Adeli. Mieszkają one w gigantycznych koloniach wybrzeża Antarktydy. Pingwin poszukujący swojej połówki (u tego gatunku to samiec wybiera samiczkę) długo przemierza lodowaty brzeg morza, wypatrując przyszłej żony. Kiedy już się zdecyduje, popycha w jej stronę niewielki kamyk w roli pierścionka zaręczynowego. Jeżeli wybranka go nie odepchnie, powstaje para na całe życie. I to para, która będzie widziała się zaledwie dwa tygodnie w roku. Pingwiny wędrują bowiem w poszukiwaniu jedzenia przez większą część roku, a spotykają się jedynie na krótkie chwile wiosną, aby przeżyć krótki, trzyminutowy seks, którego owocem jest duże jajo. To na nim skupi się teraz uwaga pingwinich samiczek, podczas gdy panowie gromadnie wyruszą na łowy, nie tylko żeby samemu się najeść, ale przede wszystkim, żeby przynieść jedzenie głodującej w gnieździe żonie.
Związki do śmierci są więc naprawdę wyjątkowe, ale już takie na kilka lat czy sezonów rozrodczych zdarzają się dużo częściej. Trudno wytrwać w nich np. australijskim jaszczurkom Tiliqua rugosa, jednym z niewielu gadów, wśród których zaobserwowano trwałe związki — a właściwie łączenie się w pary tych samych osobników w kolejnych okresach godowych. Taki związek jaszczurek może trwać nawet 20 lat — dowiedli badacze z Flinders University of South Australia. Ci sami naukowcy sprawdzili jednak za pomocą testów genetycznych u potomstwa, że w tym czasie wierności swoim partnerom nie dochowuje aż 18 proc. jaszczurek. Okazuje się, że zdecydowanie wierniejsze swoim partnerom są sępy czarne, wśród których badacze prowadzili podobne testy genetyczne. Spośród 17 przebadanych par ptaków w ani jednej nie wykryto zdrady małżeńskiej — przynajmniej ze strony samic.
Jak widać, do zdrad dochodzi nie tylko w świecie ludzi. Miłość miłością, ale u wszystkich gatunków rządzi przede wszystkim chęć przekazania jak największej liczby własnych genów potomstwu. Czy można się więc dziwić praktykom niewielkiego ptaka remiza, który stał się mistrzem w utrzymywaniu wielu żon? Robi to bardzo sprytnie. Buduje swoje gniazdo w kształcie kapcia z puszku wierzbowego. Kiedy zwabi do niego samicę i ona, widząc niewiele świata, siedzi tam, wysiadując jaja, remiz odlatuje kawałek dalej i zaczyna budować kolejne gniazdo, do którego zaprasza drugą samicę. Może mieć tych chat rozsianych w lesie nawet kilka na raz, a w każdym z nich samicę grzecznie wysiadującą jaja i niemającą pojęcia, że nie jest jedyna. No, ale ile w końcu można mieć żon? Wreszcie remiz ma dość zakładania kolejnych gniazd. Wtedy z ostatnio wybudowanego wypędza samicę i, nie wstydząc się babskiej roboty, sam siada na jajach.
Żeby zapewnić sobie mnóstwo potomstwa i nie uprawiać takiej ekwilibrystyki jak remiz, warto założyć sobie harem. Wtedy wszystko jest jasne — pan jest jeden, a wszystkie panie do niego należą, podobnie jak wychowujące się w stadzie dzieci. Takie haremy zakładają na przykład goryle, pawiany czy chyba najbardziej znane z tych praktyk lwy. Jak wielokrotnie obserwowali zoolodzy, lwy niezwykle zazdrośnie pilnują, aby potomstwo wychowywane przez samice w haremie należało wyłącznie do nich. Jeśli samiec obejmuje harem innego, słabszego konkurenta, często zagryza jego dzieci, żeby samice mogły zająć się rodzeniem i wychowywaniem jego potomstwa. Obce geny w stadzie nie są tolerowane.
Ale świat zwierząt nie jest całkowicie patriarchalny. Wspaniałymi haremami mogą poszczycić się samice papug barwnic wielkich. U tego gatunku to samice są piękniejsze, upierzone w jaskrawych, czerwono-fioletowych barwach, a samce pokryte są skromną, niewidoczną na tle lasu zielenią. Jak domyślają się ornitolodzy, to barwne upierzenie u samicy ma odstraszać konkurentki od jej męskiego haremu. Na usługach pojedynczej samicy barwnicy jest nawet kilkanaście samców. W ciągu okresu lęgowego możliwością uprawiania seksu z ptasią pięknością uhonorowany jest tylko jeden z nich. Reszta przez okrągły rok opiekuje się samicą, przynosi jej jedzenie, dba o młode i cierpliwie czeka na swoją kolej.
Swoje stado złożone z podległych samców żelazną ręką trzyma też hiena cętkowana. A potrafi wzbudzać popłoch. Jak bowiem dowiedli naukowcy z Michigan State University, samice hieny są o wiele bardziej agresywne od samców, zwłaszcza samice alfa. W dodatku mogą odstraszać wyglądem, bo dzięki wysokiemu poziomowi męskich hormonów mają niezwykłe narządy rodne — przerośniętą łechtaczkę przypominającą penis. Kiedy samica alfa ma ochotę na seks, żaden podległy samiec nawet nie śmie zaprotestować, choćby zupełnie nie miał na to ochoty.
Zdecydowanie bardziej bliskością, seksem i czułością potrafią cieszyć się szympansy karłowate, znane też jako bonobo, mistrzowie wolnej miłości w zwierzęcym świecie. Jak odkrył słynny prymatolog i znawca tego gatunku, dr Frans De Waal z Emory University, zamieszkujące wyłącznie południowe dorzecze Kongo w Afryce małpy naczelne wykształciły niezwykły typ społeczności, w którym może nie ma miłości po grób, ale za to niezwykle ważną rolę odgrywa seks. W stadach liczących sobie zazwyczaj kilkanaście-kilkadziesiąt osobników seks służy nie tylko prokreacji, ale ma też niezwykle ważne funkcje społeczne i emocjonalne dla wszystkich jego członków. Zarówno samice, jak i samce często proponują sobie nawzajem seks jako formę pocieszenia czy wsparcia.
Bonobo to prawdziwi eksperci miłości erotycznej. Uprawiają seks na najróżniejsze sposoby. Jak twierdzi prof. De Waal, zachowują się, jakby znały na pamięć „Kamasutrę”. Uprawiają często seks w pozycji znanej ludziom jako na misjonarza, czyli przodem do siebie, patrząc sobie nawzajem w oczy. Świetnie znają uroki seksu oralnego, lubią zaspokajać się nawzajem za pomocą dłoni. Francuskie pocałunki też nie są im obce. Bonobo jako jedyne w świecie zwierząt mają też technikę całowania podobną do ludzkiej. Czy wyrażają za ich pomocą miłość? Tego nie wiadomo, ale na pewno pokazują sobie ciepłe, przyjazne uczucia. Seks, przytulanie, wzajemna masturbacja to wśród bonobo najpewniejszy sposób na złagodzenie napięcia, przeprosiny czy po prostu odpędzenie smutków, nie tylko u siebie, ale i u innych członków stada. Czyż to nie prawdziwa poliamoria?
Szympansy Bonobo to prawdziwi eksperci miłości erotycznej
Foto: iStock
Bonobo nie tworzą trwałych związków damsko-męskich, ale także nie mają nic przeciwko seksowi z partnerem tej samej płci. Przeciwnie, są bardzo często praktykowane, częściej niż kontakty hetero. Prymatolodzy wyliczają, że około 75 proc. wszystkich kontaktów seksualnych bonobo to kontakty pomiędzy osobnikami tej samej płci. Homoseksualne kontakty zdarzają się najczęściej wśród samic, bo to one odgrywają w tej społeczności pierwsze skrzypce i wiążą je ze sobą bardzo silne więzy. Jak zaobserwował prof. De Waal, homoseksualne stosunki samic polegają na całowaniu się i pocieraniu wzajemnie okolic intymnych. Ten damski seks ma dla samic bonobo ogromne znaczenie. Nie tylko cementuje więź pomiędzy koleżankami, dostarcza przyjemności i łagodzi napięcie, ale także stanowi o awansie samicy w grupowej hierarchii.
Ale homoseksualna miłość to nie tylko domena bonobo czy słynnych pingwinów z nowojorskiego zoo. Jest ona w zwierzęcym świecie powszechna, co dowodzi, że dla zwierząt wzajemne zbliżenia wcale nie służą tylko prokreacji, ale również zaspokojeniu potrzeb emocjonalnych. Przed kilkoma laty policzenia wszystkich zwierząt, u których zaobserwowano epizody seksu czy związków par jednopłciowych, podjął się zoolog Petter Bøckman z Muzeum Historii Naturalnej w Oslo. Ustalił, że na Ziemi mieszka co najmniej 1500 gatunków uprawiających seks z partnerem tej samej płci. Wśród nich znajdują się bizony, delfiny, koty, a nawet ptaki emu — wymienia dr Bruce Bagemihl z University of British Columbia, jeden z najbardziej znanych ekspertów od homoseksualizmu u zwierząt.
Zdecydowany prym w tej dziedzinie wiodą makaki japońskie, zwane również małpami śnieżnymi. Zoolodzy mówią nawet żartobliwie, że u małp tych panuje kultura lesbijska. Samice wiążą się ze sobą w pary w okresie godowym, dopuszczając samca tylko do aktu zapłodnienia. Samice cieszą się seksem między sobą, stymulują się nawzajem, okazując przyjemność głośnymi odgłosami porównywanymi do gdakania. Po zakończeniu okresu godowego ta para rozpada się, choć nie do końca zanika uczuciowy sentyment. Specjaliści podkreślają, że dzięki tym seksualnym relacjom wszystkie samice w grupie makaków są ze sobą silnie związane. W naszym świecie powiedzielibyśmy — kochają się.
