Nie cieszcie się, że rosyjska armia ledwo zipie w Ukrainie, niezliczeni Abdulmanowie ciężko pracują w rosyjskich szkołach, by wychować kolejne miliony żywych trupów. I o tym opowiada „Pan Nikt kontra Putin”, który właśnie dostał Oscara dla najlepszego film dokumentalnego.
Na seanse tego filmu powinny być w Polsce urządzane wycieczki zbiorowe, bo mówi nam o Rosji więcej niż wszystkie analizy politologów, eseje publicystów oraz wywiady z generałami.
Zdumiewający był już sposób znalezienia się filmu „Pan Nikt kontra Putin” w finale najważniejszej nagrody filmowej. A niezwykłość tej historii polega na tym, że Pasza Talankin, szeregowy pracownik szkoły podstawowej nr 1 w Karabaszu, nigdy nie zrobiłby żadnego filmu, gdyby nie agresja Rosji na Ukrainę.
Pasza pracował jako „koordynator wydarzeń i wideofilmowiec”, czyli gość od urządzania akademii szkolnych oraz filmowania ich. Karabasz to dziesięciotysięczna mieścina w obwodzie czelabińskim, na dalekim Uralu. Największym skarbem Karabasza jest huta miedzi, od stu lat trująca okoliczną przyrodę oraz jej mieszkańców. Dzięki temu Karabasz został rozsławiony jako jedno z najbardziej skażonych toksynami miast na świecie, a średnia życia mieszkańca Karabasza jest zatrważająco niska nawet jak na rosyjskie standardy.
Przez lata Pasza kręcił okolicznościowe imprezy, a nawet amatorskie teledyski dla śpiewającej młodzieży. Aż przyszedł luty 2022 r. i w Karabaszu zmieniło się wszystko. Karabaskie dzieci poszły na wojnę. Najpierw propagandową, a później część z nich, gdy osiągnęła odpowiedni wiek, na wojnę realną, by z niej wrócić w postaci Gruzu 200.
Pasza, zaciekły demokrata i wróg putinowskiego reżimu, chce rzucić pracę propagandysty, ale w końcu decyduje się zostać i dawać świadectwo wielkiej manipulacji. Po długich miesiącach kręcenia tego cyrku nienawiści nawiąże kontakt z żyjącym w Danii amerykańskim dokumentalistą, wykupi zagraniczną wycieczkę i ucieknie z Rosji, zabierając nagrania. Z tego aliansu Paszy Talankina i Davida Borensteina powstanie „Pan Nikt kontra Putin”, gdzie panem Nikt jest Pasza, a Putinem wiadomo kto.
Gdy rozpoczyna się najazd na Ukrainę, do szkoły natychmiast przychodzą „nowe wytyczne dotyczące edukacji patriotycznej”. Dzieci mają się uczyć tekstów patriotycznych, śpiewać i recytować, a Pasza będzie je filmował ku chwale religii zabijania. Uczniowie szczególnie mają zaangażować się w recytowanie wierszy o rosyjskim zwycięstwie. Tyle że zwycięstwo się oddala, wyniki uczniów lecą w czarną otchłań, bo zamiast zakuwać, maszerują, śpiewają, deklamują. Pasza nie jest subtelny w metaforyce — informacje o poezji patriotycznej umieszcza na tle kadrów ze szkolnej toalety: nędzne sedesy i ledwo trzymająca się ściany umywalka, pogięte, pordzewiałe rury i wielkie białe kafle na ścianach przypominają podrzędne prosektorium.
Zaczyna się od porannej musztry dzieciaków. Oto maszeruje klasowa piękność, machając rękoma, za nią zestrachany wypłosz z flagą Federacji Rosyjskiej i znów dziewczyna. Dzieci stoją w szeregach, tępymi minami wyrażając spontaniczne poparcie dla wojny. Nauczycielka duka z kartki przygotowany przez ministerstwo tekst o neonazistach rządzących Ukrainą, ale ma problem z wypowiedzeniem frazy „demilitaryzacja i denazyfikacja”, bo pierwszy raz widzi takie słowa.
Dzieciaki entuzjastycznie zostają zapisane do Ruchu Pierwszych, dostają czerwone berety przypominające rondle, ponieważ nakrycia głowy w Rosji muszą odzwierciedlać potęgę ojczyzny. Jak trochę podrosną, to zapiszą się rękami swoich przełożonych do Junarmii, putinowskich janczarów. A gdy już będą miały kompletnie wyprane mózgi, to ruszą na wojnę i być może nie będzie to wojna w Ukrainie, ale będą wyzwalać od neonazistów polskie miasta.
Z poglądową lekcją oraz z artefaktami w rodzaju min przeciwpiechotnych i karabinów do szkoły przybywają najemnicy z Grupy Wagnera, by spełnić obowiązek hodowli kolejnych zbrodniarzy i wykolejeńców. Najwyraźniej zabrakło dziecięcych rozmiarów furażerek, bo chłopcy, na oko dwunastoletni, maszerują szkolnym korytarzem w furażerkach, które na ich głowach wyglądają jak worki na koński obrok, ale ich dowódca ma koszulkę Realu Madryt z nazwiskiem „Ronaldo”. Starsze nastolatki, świętujące w plenerze urodziny jednego z nich, w okolicznościach przyrody przypominających wysypisko śmieci po apokalipsie, organizują prezent dla solenizanta w postaci oryginalnej koszulki firmowej McDonald’s — prawie nówki, w jakiej ktoś z wielkiego świata podawał klientom frytki i burgery. Relikwia z innej niż Karabasz rzeczywistości. Kiedyś chłopaki pójdą na zachód zdobywać więcej takich koszulek. Będą na nas biegli jak hordy zombi w serialu „The Last of Us”.
Przypomnijcie sobie scenę bitwy ludzi i umarlaków o Jackson z drugiego sezonu, a zrozumiecie film Paszy Talankina. Zombi nie myślą, zombi biegną, by pożreć ofiary, z zombi nie ma negocjacji, z zombi nie wypracowuje się kompromisów.
Jest to też film momentami wyjątkowo zabawny, kiedy dostajemy przebitki z odprawy rosyjskiego wojska. Mowa motywacyjna dowódcy do żołnierzy wyruszających na ukraiński front jest nawet lepsza niż ta Maximusa do Rzymian przed bitwą z Germanami: „Wszyscy zginiecie, ale wiedzcie jedno: Matka Rosja o was nigdy nie zapomni. Przez wieki będą składać kwiaty na waszych grobach”. Trudno się dziwić, że tylu chłopaków z Karabasza chce się zaciągnąć do armii.
Prawdziwą gwiazdą tego filmu jest nauczyciel historii Abdulmanow, a takich Abdulmanowów w rosyjskich szkołach muszą być dziesiątki tysięcy. Abdulmanow z przejęciem tłumaczy skołowanym dzieciom, że na skutek sankcji wprowadzonych wobec Rosji przez Europę nie Rosja cierpi, ale Europa, pozbawiona rosyjskich gazu i ropy, a także pszenicy i oleju. Nie dość, że Francuzi i Anglicy muszą przesiąść się z samochodów na konie, to na dodatek zdychają z zimna i głodu. Zachód jest słaby i tchórzliwy, ale jednocześnie potężny i agresywny, opowiada Abdulmanow, a w dzieciach rośnie strach. Na strachu kiedyś dojrzeje w nich nienawiść i żądza odwetu na Zachodzie.
Abdulmanow na pytanie Paszy, z jakimi postaciami rosyjskiej historii chciałby się spotkać, po namyśle mówi: Ławrientij Beria. Nie Piotr Wielki, nie Katarzyna Wielka, nie Iwan Groźny, ale Beria — stalinowski zbrodniarz nad zbrodniarze. Ale czemu Beria, a także czemu inni stalinowscy oprawcy? „Myślę, że mieli ciekawą pracę” — odpowiada wyraźnie wzruszony Abdulmanow.
Jak was, kolego Abdulmanow, zapamiętają uczniowie? — docieka Pasza. „Myślę, że jako osobę z poczuciem humoru” — mówi Abdulmanow, a jego twarz Nosferatu rozciąga się w martwym uśmiechu ukazującym uzębienie domagające się pilnej interwencji stomatologicznej.
Abdulmanow jest uosobieniem Rosji i jest żywą ilustracją mądrości wypowiadanej przez Putina w telewizji: „Wojen nie wygrywają dowódcy, ale nauczyciele”. Nie cieszcie się, że rosyjska armia ledwo zipie w Ukrainie, niezliczeni Abdulmanowie ciężko pracują we wszystkich rosyjskich szkołach, by wychować kolejne miliony żywych trupów.
Jeśli urodziłeś się w Rosji, masz obowiązek kochać Rosję i popierać wszystko, co Rosja robi, ponieważ Rosja jest twoją matką. Jeśli Rosji nie kochasz, to jesteś pasożytem, wyjedź z Rosji — wbija uczniom do głów Abdulmanow. Dzieci patrzą z przerażeniem na Abdulmanowa, bo wiedzą, że nie jest to przejaw legendarnego poczucia humoru Abdulmanowa. Tym razem Abdulmanow nie żartuje.
