Życiorys nowego prezydenta – kto wie, co jeszcze wypełznie z czarnej czeluści jego biografii – stworzony jest do literackiego przerobienia. O ile o Trzaskowskim nie da się napisać trzymającej w napięciu powieści, o tyle Nawrocki to urodzony bohater epickiej prozy.
Klęska Rafała Trzaskowskiego nie powinna być zaskoczeniem. Niejaką sensacją byłaby raczej jego wygrana, bo prezydent Warszawy porażkę miał wypisaną na twarzy już od początku kampanii wyborczej.
Nie publicyści tworzący tony artykułów o przyczynach przegranej faworyta, nie dogłębni analitycy naszego życia politycznego, ale wiktymolodzy, a więc specjaliści od badania tego, że niektórzy ludzie mają specjalne predyspozycje do bycia ofiarami i przegrywania wszystkiego, co da się przegrać, powinni zajmować się wyjaśnianiem fenomenu tej śmierci politycznej na własne życzenie.
Tymczasem Karol Nawrocki to zupełnie inna opowieść. Nie rocznik statystyczny, którego lektura bywa porywająca, ale dla nielicznych odbiorców, lecz masowa powieść kryminalna.
Nawrocki to bohater naszych czasów, idealnie skrojony na ten moment historii Polski, w jakim się znaleźliśmy, uosobienie pragnień, aspiracji, także lęków, a nawet dzikich żądz całej warstwy społecznej, której bardzo daleko od Miasteczka Wilanów, życiorys, na jaki polska literatura czekała haniebnie długo. Nawrocki to marzenie każdego pisarza, pragnącego stworzyć pełnokrwistą postać, skomplikowaną psychologicznie, z awanturniczym życiorysem, a nie człowieka bez właściwości, amorficznego tworu, rozlewającego się bezkształtnie po ekranie telewizora.
Nie deprecjonuję wcale potencjału literackiego prezydenta Warszawy. Zdolny i pracowity pisarz mógłby o Trzaskowskim napisać współczesne „W poszukiwaniu straconego czasu”: historię dojrzewania chłopca, jego wakacji z rodzicami, kolejnych miłości i stawania się mężczyzną, aż wreszcie popadnięcia w zgorzkniałość wieku średniego; opis stanu ducha bohatera wrażliwego i chwiejnego, który chciałby zostać kimś wielkim, ale nie jest pewien, czy da radę nim być, do tego, co jakiś czas zmienia poglądy na różne sprawy, a czytelnik nie bardzo wie, o co mu w ogóle chodzi. Jako wielbiciel eleganckich i stylowo nudnych powieści byłbym zainteresowany lekturą takiej książki, ale na pewno nie zarywałbym dla niej nocy. Tymczasem Nawrocki to bohater, za którym czytelnik chce iść, którego czytelnik może nie lubić, a nawet bać się go, który czytelnika może śmiertelnie przerazić, ale który czytelnika pociąga, bo ten nie wie, co go spotka na następnej stronie i jak się ta historia skończy.
Piszę o literaturze, bo przecież Nawrocki jest nie tylko tworzywem, ale też twórcą. Wydał kilka książek, z czego przeczytałem dwie – opowieść o gangsterze Nikosiu oraz wysmażoną specjalnie na wybory prezydenckie „Polskę silną historią”. Dwie książki tego samego autora, ale podpisane dwoma nazwiskami, zupełnie inaczej skrojone, mające całkowicie odmienne style pisarskie, jakby stworzył je człowiek posiadający dwie osobowości. Mówią one o nowym prezydencie nie mniej niż jego publiczne występy, nie mniej niż hardość wobec Trzaskowskiego przy jednoczesnym lizusostwie wobec Mentzena, ponieważ książka podpisana nazwiskiem Batyra i ta podpisana nazwiskiem Nawrockiego to schizofrenicznie odmienne stany pisarsko‑mentalne. To, że Nawrocki potrafi być i człowiekiem ze stali, i zarazem ludzikiem z plasteliny, nie wyklucza się, a nawet uzupełnia.
To, że o życiu Trzaskowskiego wiemy wszystko, a o życiu Nawrockiego coraz więcej, ale wciąż nie mamy pełnej wiedzy, powoduje właśnie, że jest tak interesujący dla pożeracza fabuł. Z jakiegoś powodu od lat narasta popularność powieści kryminalnych, sensacyjnych, historii okrutnych przestępców i pokręconych emocjonalnie policjantów, a skoro te książki są tak rozchwytywane, to znaczy, że odpowiadają na zapotrzebowanie czytelnicze. I Nawrocki odpowiada na zapotrzebowanie tych, którzy chcą surowej, acz porywającej opowieści o wielkim awansie społecznym okupionym krwią i potem w leśnych ustawkach, a nie słowotoku o erudycji, wykształceniu, językach obcych oraz przepisach Unii Europejskiej.
Nawrocki jest bohaterem ludowym, człowiekiem „ze złej strony torów”, z podłej dzielnicy i szemranych podwórek, który pracą własnych pięści doszedł do tego, że stał się, kim się stał. Tyle że nieogarnięci sztabowcy Trzaskowskiego wraz z równie nieogarniętym prezydentem Warszawy nie potrafili pojąć, że są uważani za ancien régime, rządy oderwanej od spraw ludu arystokracji, a Nawrocki ile by kawalerek zajumał, ile snusów na wizji wciągnął, w ilu ustawkach wziął udział, ile cór Koryntu wyfasował klientom sopockiego hotelu, to i tak będzie dla nich Janosikiem, Robin Hoodem i Jakubem Szelą na dodatek.
Trzaskowski, rozpowiadając w czasie wizyty u Mentzena o tym, ile zajefajnych rzeczy zrobił w Warszawie, zachowywał się jak Maria Antonina wchodząca na szafot z przekonaniem, że przyszła do fryzjera poprawić koafiurę. Trzeba być brawurowym dyletantem, a więc pracownikiem sztabu Trzaskowskiego, żeby namawiać kandydata do opowiadania o jedzeniu ciastek, skoro brakuje na chleb.
Nawrocki to polski Jean Valjean. Nieprzypadkowo podaję nazwisko bohatera „Nędzników”, wszak Nawrocki jako Tadeusz Batyr przywoływał tego galernika i nawróconego przestępcę, powoływał się na powieść Wiktora Hugo, ale też na Tołstoja i Balzaka, a to znaczy więcej niż powoływanie się przez Trzaskowskiego w książce „Rafał” na lekturę postmodernistycznego socjologa i filozofa kultury Jeana Baudrillarda. Nikt tego nie zrozumiał wśród lamusów organizujących kampanię fajnego Rafała? Doprawdy nikt nie pojął, że wizerunek twardziela ze zdartymi od mordobicia knykciami znaczy więcej dla wyborców ze wsi i miasteczek niż inteligencki kandydat, wciąż uśmiechający się tak ujmująco, że aż mdli od tej dobroci?
Jean Valjean, człowiek wyrosły z biedy i wykluczenia społecznego, przestępca, który staje się szlachetnym i bohaterskim mężczyzną, ale którego wciąż dopada przeszłość, zapewne nie przez przypadek jest postacią pojawiającą się w książce Batyra. Nie wiem, czy sztabowcy Trzaskowskiego przeczytali „Spowiedź Nikosia zza grobu”, spodziewam się, że nie wpadli na ten prosty pomysł, ale z książki Batyra można dowiedzieć się o Nawrockim więcej niż ze wszystkich jego wypowiedzi publicznych i w debatach prezydenckich. Gdyby przeczytali Batyra, toby wiedzieli, kto naprzeciw nich staje w wyścigu do pałacu na Krakowskim Przedmieściu. Ale wystarczy już o sztabie Trzaskowskiego, powieść o nieudacznikach kompletnie nieświadomych swojego nieudacznictwa może być w pierwszym rozdziale ciekawa, ale później czytelnik zirytowany odrzuci książkę w najdalszy kąt.
Polska polityka stała się fikcją literacką, coraz dalszą od mozołu życia codziennego, oderwała się od realiów, jej fabuła kompletnie rozjechała się z oczekiwaniami, problemami, pragnieniami obywateli.
Polska polityka stała się czymś na kształt sztuki dla sztuki, zajmującej się wyłącznie sobą samą; historia kultury zna tak wyrafinowane nurty artystyczne, dziś pociągające wyłącznie badaczy akademickich w obrastających kurzem i pajęczynami gabinetach. Jeśli ktoś myśli, że polska polityka może mu w jakikolwiek sposób pomóc w walce z dojmującymi wyzwaniami dnia powszedniego, niech pozbędzie się złudzeń.
