Władimir Putin nie ma skrupułów przed publicznym lekceważeniem i ośmieszaniem Donalda Trumpa. W tym samym czasie prezydent Stanów Zjednoczonych cały czas wykazuje niemal patologiczne pragnienie chwalenia się swoimi „fantastycznymi” relacjami z rosyjskim odpowiednikiem. O co chodzi w tej relacji?
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Jak Kuba bogu, tak bóg Kubie. Kto pod kim dołki kopie, ten sam w nie wpada. Co zasiejesz, to zbierzesz. Te porzekadła jednocześnie napominają i pocieszają: złe postacie, które szkodzą innym, w końcu otrzymają swoją karmę. W rzeczywistości jednak postacie te często unikają odpowiedzialności za swoje zachowanie, czasem dzięki szczęściu, a czasem w wyniku udanej taktyki mającej na celu osiągnięcie strategicznego celu.
Do drugiej kategorii należy Rosja. Strategia prezydenta Władimira Putina, polegająca na uniknięciu konsekwencji za wielkoskalowe zniszczenia Ukrainy i zaangażowanie się w sytuacyjną wojnę hybrydową na Zachodzie, obejmuje dwa sposoby z czasów sowieckich: werbowanie „pożytecznych idiotów” i stosowanie „taktyki salami”, aby osiągnąć swoje cele.
„Pożyteczny idiota” i „taktyka salami” — jak Rosja wykorzystuje Donalda Trumpa
Pierwsza taktyka, często przypisywana Włodzimierzowi Leninowi, odnosi się do wykorzystywania nieświadomych sojuszników — tych, którzy nieumyślnie wspierają złą postać, być może jednocześnie głośno się jej sprzeciwiając. Dla Putina nie ma dziś bardziej pożytecznego idioty niż prezydent USA Donald Trump.
Putin zidentyfikował potencjał Trumpa do wypełnienia tej roli jeszcze przed wyborami prezydenckimi w 2016 r., które starał się przechylić na jego korzyść. Spotkanie dwóch przywódców w Helsinkach w 2018 r. — kiedy to Trump publicznie zaprzeczył doniesieniom amerykańskich agencji wywiadowczych, stwierdzając, że Rosja nie podjęła żadnych wysiłków, aby wpłynąć na wybory w USA — prawie na pewno potwierdził myśli, które już wcześniej znajdywały się w głowie Putina. Od tego czasu Trump wykazuje niemal patologiczne pragnienie chwalenia się swoimi „fantastycznymi” relacjami z rosyjskim prezydentem, nawet gdy ten stale go lekceważy.
Po tym, jak ich niedawny szczyt na Alasce doprowadził donikąd, a Putin odrzucił żądanie dotyczące zawieszenia broni w Ukrainie, Trump zaczął powtarzać wezwanie Kremla do natychmiastowego zawarcia porozumienia pokojowego. Później z dumą pokazał dziennikarzom zdjęcie obu przywódców, które Putin mu wysłał. Kiedy w zeszłym tygodniu kilkanaście rosyjskich dronów naruszyło przestrzeń powietrzną Polski, Trump, zawsze chętny do usprawiedliwiania rosyjskiego odpowiednika, powiedział, że „to mógł być błąd”. Nie sposób nie pomyśleć o zdesperowanym dziecku, które upiera się, że jego dręczyciel jest tak naprawdę przyjacielem.
Ku niczyjemu zaskoczeniu, Trump dał się nabrać na putinowską „taktykę salami”, zgodnie z którą duży cel, którego realizacja najprawdopodobniej spotkałby się z silnym oporem, jest osiągany poprzez sekwencję mniejszych manewrów – „plasterków”. Wtedy potencjalny przeciwnik prawdopodobnie je zbagatelizuje lub niechętnie zaakceptuje. Przykładem tego są niedawne ataki dronów na Polskę i Rumunię: ich celem nie było rozpoczęcie wojny z NATO, lecz przetestowanie zdolności sojuszu i, co być może ważniejsze, jego determinacji.
Jak zasiadający w Białym Domu „pożyteczny idiota” Władimira Putina zareagował na te prowokacje? Po raz kolejny potwierdził, że Stany Zjednoczone niechętnie kiwną palcem w obronie swoich sojuszników.
Głupota Trumpa pomaga nie tylko Putinowi. Korzyści czerpią także Chiny
Oczywiście Putin zaczął stosować taktykę salami na długo przed pojawieniem się Trumpa na scenie politycznej. To podejście odzwierciedla również stopniowe przejmowanie przez Rosję terytorium Ukrainy, które rozpoczęło się od aneksji Krymu w 2014 r. Zamiast odpierać ataki, Trump stara się przedstawiać działania Kremla jako dowód własnej siły: gdyby nie ja, Putin zająłby cały kraj.
Bohater Putina, Józef Stalin, stosował podobne podejście do eliminowania potencjalnych rywali na scenie politycznej, takich jak Leon Trocki, Grigorij Zinowiew, Lew Kamieniew i Nikołaj Bucharin. Z pewnością krojenie salami było jednak zbyt drobiazgową metaforą dla człowieka, który opracował imponujące plany państwowej gospodarki planowej. Ale Mátyás Rákosi, twardy przywódca powojennej Węgierskiej Partii Komunistycznej i lojalny uczeń Stalina (dopóki węgierscy staliniści nie zwrócili się przeciwko niemu, ponieważ był Żydem), nie miał takich skrupułów w używaniu tego terminu.
Taktyka salami nie ogranicza się do Kremla. Przed II wojną światową także Niemcy rozpoczęły swoje dążenie do dominacji w Europie od szeregu małych kroków niemilitarnych i quasi-militarnych, które miały być na tyle ograniczone, aby europejskie mocarstwa nie były w stanie odpowiedzieć za pomocą wojska. Taktykę salami stosuje także chiński prezydent Xi Jinping — np. po cichu buduje nowe wojskowe obiekty po to, aby zmienić terytorialny status quo na Morzu Południowochińskim i w Himalajach, bez wywoływania poważnego międzynarodowego sprzeciwu.
Ponieważ na niedawnej paradzie wojskowej w Pekinie Xi skutecznie naśladował Mao Zedonga, można się zastanawiać, czy sukces jego strategii ośmiela go do przyjęcia bardziej konfrontacyjnej postawy. Podobnie jak Putin, który był obecny na paradzie, Xi prawdopodobnie nie obawia się, że Trump będzie próbował skutecznie odpowiedzieć. Jest on zbyt łatwowierny i łatwo nim manipulować, i to nie tylko ze względu na widoczną tęsknotę za byciem częścią ich autorytarnego klubu. Oglądając paradę na placu Tiananmen, Trump prawdopodobnie pragnął siedzieć obok pokrewnych dusz, przywódców, którzy rządzą strachem, ponad wszystko cenią osobistą lojalność i w pogardzie mają demokratyczne instytucje i rządy prawa.
Być może pewnego dnia przyjdzie karma dla Putina lub Xi. Ale Trump jako pożyteczny idiota raczej nie będzie jej uosobieniem.
Nina L. Khrushcheva, profesorka stosunków międzynarodowych w The New School, jest współautorką (wraz z Jeffreyem Taylerem) książki „Śladami Putina: w poszukiwaniu duszy imperium przez jedenaście stref czasowych Rosji” (St. Martin’s Press, 2019). Jest prawnuczką Nikity Chruszczowa, przywódcy ZSRR w latach 50. i 60. XX w.
