Pomimo rosnącej presji gospodarczej i demograficznej, dopóki jego wojsko zyskuje przewagę, Władimir Putin nie wycofa się z Ukrainy. Zachodni przywódcy mogą podjąć jednak kilka kroków w celu zmiany nastawienia rosyjskiego prezydenta i zatrzymania kremlowskiej machiny wojennej.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Kiedy wojna w Ukrainie stale się przeciąga, debata na temat polityki gospodarczej Rosji się zmienia — z celebrowania wzrostu napędzanego konfliktem przeszła w spory o to, czy krajowa gospodarka znajduje się w stagnacji, czy też weszła w stan recesji. W pierwszym kwartale 2025 r. PKB spadło o 0,6 proc. w porównaniu z poprzednim kwartałem, po to, by w drugim kwartale wzrosnąć o ledwo 0,4 proc. Nawet najbardziej optymistyczne dla Rosji prognozy przewidują, że wzrost gospodarczy kraju w 2025 r. wyniesie około 1 proc., co oznacza gwałtowny spadek z 4,3 proc. w 2024 i 4,1 proc. w 2023 roku.
Pomimo tego spowolnienia, inflacja pozostaje wyzwaniem. Rosyjski bank centralny obniżył ostatnio stopy procentowe o 100 punktów bazowych — mniej niż oczekiwano — do 17 proc. Konsumenci już odczuwają negatywne skutki tej zmiany. Przykładowo prognozuje się, że sprzedaż samochodów spadnie w tym roku o 24 proc.
Rosja w obliczu kryzysu gospodarczego i demograficznego
Przed wyzwaniem finansowym stoi także sam prezydent Władimir Putin. Deficyt budżetowy Rosji w pierwszych ośmiu miesiącach 2025 r. wyniósł 1,9 proc. rocznego PKB, a przewiduje się, że do końca roku wzrośnie on nawet do 2,6 proc. PKB — poziomu niskiego dla standardów amerykańskich czy europejskich, jednak problematycznego dla kraju, który z powodu inwazji na Ukrainę został odcięty od możliwości międzynarodowych pożyczek. Spadły także przychody z podatków od ropy naftowej i gazu — około 20 proc. rok do roku — drenując tym samym państwowy fundusz majątkowy. Płynna część tego funduszu wynosi obecnie 50 miliardów dolarów, czyli 1,9 proc. PKB. Putin rozumie, że przy obecnym modelu gospodarczym w przeciągu najbliższego roku zabraknie mu gotówki. Ogłosił więc budżet na lata 2026-2028, który obejmuje znaczne podwyżki podatków. To spowoduje dalsze osłabienie gospodarki i może spotkać się z reakcją ze strony rosyjskiego społeczeństwa.
Poza rosnącą presją gospodarczą Rosja stoi w obliczu kolejnego problemu — pogłębiającego się kryzysu demograficznego. Na skutek wojny około miliona żołnierzy zginęło lub zostało rannych. Drugie tyle osób uciekło z kraju — wiele z nich to mężczyźni unikający poboru do wojsk. Znamienne jest, że Rosja przestała w tym roku publikować dane demograficzne. Co więcej, nałożone przez Zachód sankcje znacznie ograniczyły dostęp do kluczowych technologii, utrudniając inwestycje w gospodarkę i wysiłki modernizacyjne.
Nie powinno być więc zaskoczeniem, że znaczna większość Rosjan jest zmęczona wojną. W przeprowadzonym niedawno sondażu aż 66 proc. respondentów opowiedziało się za rozpoczęciem negocjacji zamiast kontynuowania „działań wojskowych” w Ukrainie.
Pomimo tego, Putin pozostaje niezrażony. W końcu sytuacja nie jest jeszcze katastrofalna — rosyjska gospodarka może być w stagnacji, ale nie upada. A przy sile roboczej wynoszącej ponad 72 mln, prezydent wciąż może rekrutować około 30 tys. żołnierzy miesięcznie, oferując mieszkańcom najbiedniejszych regionów Rosji wypłatę wynoszącą dziesięcio- czy dwudziestokrotność ich średniej płacy. To, w połączeniu z jego aparatem represji, prawdopodobnie przekonało Putina do tego, że ma środki potrzebne do utrzymania gospodarki wojennej i tłumienia niezadowolenia wewnętrznego tak długo, jak to konieczne.
Putin pozostaje niewzruszony
Siły rosyjskie na polu bitwy nadal posuwają się — jest to kluczowy element rosyjskiej strategii. Proces ten jest powolny i kosztowny pod względem traconych żyć i pieniędzy, ale tak długo, jak długo Putin będzie przejmował kolejne ukraińskie ziemie, nie będzie miał on żadnych motywacji do negocjacji, niezależnie od tego, co zaoferuje mu rząd USA.
Nie oznacza to jednak, że zachodnie sankcje zawiodły. Putin ma ograniczony dostęp do najnowocześniejszych technologii wojskowych i musi polegać na Chinach, Korei Północnej i Iranie w zakresie części zamiennych i innych dostaw. Ma mniej gotówki na rekrutację żołnierzy, a możliwe, że niedługo czekają go jeszcze większe wydatki, związane z tłumieniem niepokojów społecznych. W planie budżetowym na 2026 r. musi zaplanować taką samą kwotę na wydatki wojskowe i bezpieczeństwo w rublach nominalnych, co, po korekcjach związanych z inflacją, de facto ją zmniejsza.
Patrząc w przyszłość, problemy demograficzne Rosji oznaczają, że Kreml będzie musiał oferować coraz wyższe premie dla rekrutów i wydawać więcej na wynagrodzenia dla pracowników przemysłu obronnego, jednocześnie radząc sobie ze skutkami dalszych spowolnień w sektorach cywilnych. Recesja podważyłaby równowagę finansową i pogrążyła kraj w pętli zagłady — wyższe podatki potrzebne do sfinansowania wojny osłabiłyby wzrost gospodarczy i jeszcze bardziej obniżyły dochody.
Jednak zdaniem Putina są to obawy na inny dzień. Na ten moment ma wystarczające środki, aby utrzymać porządek w kraju i zapłacić za powolne postępy swojej armii w Ukrainie. Tak, odbywa się to kosztem wydatków na edukację, opiekę zdrowotną, innowacje i infrastrukturę. Ale dla Putina postęp na polu bitwy jest lepszą inwestycją w przyszłość Rosji: oznacza to, że gdy nadejdzie czas na zawarcie zgody, będzie on silniejszy.
Jeżeli Putinowi przede wszystkim zależy na zdobyczach terytorialnych, pojawia się pytanie — jak powstrzymać rosyjskie wojska przed posuwaniem się naprzód? Będzie to wymagało zachodnich nacisków tam, gdzie rosyjskiego prezydenta może naprawdę zaboleć. Zachodni decydenci mogą jednak przyspieszyć upadek machiny wojennej Putina, zamrozić linię frontu i ocalić życie Ukraińców. Jak? Poprzez wzmocnienie sankcji technologicznych, gospodarczych i finansowych wobec Kremla, dostarczanie zaawansowanej broni Ukrainie i zachęcanie do drenażu rosyjskich mózgów.
