Wspólność czy rozdzielność majątkowa? Te rzeczy warto wiedzieć jeszcze przed ślubem

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”

Wspólność ustawowa małżeńska powstała w czasach, gdy tradycyjny model rodziny zakładał, że jedno z małżonków (najczęściej mężczyzna) zarabia, a drugie (kobieta) zajmuje się domem i dziećmi. W takim układzie miała sens jako mechanizm ochrony ekonomicznie słabszego małżonka. Ale czy w XXI wieku, przy zmieniających się rolach społecznych i większej niezależności finansowej kobiet, nadal spełnia swoją funkcję?

Argumenty ZA:

• Zapewnia równość i stabilność finansową. Wspólność majątkowa sprawia, że oboje małżonkowie korzystają z dochodów i dorobku małżeństwa, niezależnie od tego, kto faktycznie więcej zarabia. Jest to istotne na przykład w sytuacji, gdy jedno z małżonków rezygnuje z pracy na rzecz wychowywania dzieci.
• Ułatwia zarządzanie majątkiem. Brak konieczności dzielenia każdej transakcji na „twoje” i „moje” upraszcza codzienne funkcjonowanie. Kredyty, oszczędności, inwestycje są wspólne, co może być korzystne pod względem logistycznym.
• Chroni słabszego małżonka w przypadku rozwodu lub śmierci. Jeśli jedna osoba nie pracowała lub zarabiała mniej, po rozpadzie związku nie zostaje z niczym. Wspólność majątkowa daje gwarancję, że wszystko, co udało się zgromadzić w trakcie małżeństwa, będzie podlegało podziałowi.

Argumenty PRZECIW:

• Uniemożliwia indywidualną kontrolę nad majątkiem. Jeśli jedno z małżonków nieodpowiedzialnie zarządza finansami (na przykład zaciąga długi bez wiedzy drugiej osoby), to konsekwencje ponosi cała rodzina.
• Nie pasuje do nowoczesnych modeli związków. Coraz więcej osób ceni sobie niezależność finansową. W XXI wieku wiele par woli mieć rozdzielność majątkową, zwłaszcza jeśli oboje dobrze zarabiają. Ułatwia to także ewentualne rozstania — małżonkowie unikają długich i kosztownych podziałów majątku.
• Utrudnia indywidualne inwestycje. Wspólność majątkowa sprawia, że każdy większy zakup czy inwestycja wymaga zgody drugiej osoby. Może to prowadzić do konfliktów w sytuacjach, gdy jedno z małżonków chce na przykład założyć firmę lub kupić nieruchomość tylko na siebie.

Czy przy posiadaniu odrębnych kont warto mieć wspólny rachunek?

Wspólny rachunek przy odrębnych kontach może mieć zarówno zalety, jak i wady.

Zalety:

• Ułatwia zarządzanie wspólnymi wydatkami, takimi jak opłaty za mieszkanie, rachunki czy zakupy.
• Zapewnia większą przejrzystość finansową, ponieważ obie strony mają dostęp do historii transakcji. 
• Ułatwia oszczędzanie na wspólne cele, na przykład wakacje czy remont.

Wady:

• Zdarza się, że prowadzi do konfliktów, jeśli jedna osoba wydaje więcej niż druga.
• W przypadku rozstania podział środków może być problematyczny.
• Ogranicza kontrolę nad środkami, na przykład jedna osoba ma możliwość wypłacenia całej kwoty.

Alternatywą jest otwarcie wspólnego konta tylko do określonych wydatków, na które obie strony wpłacają ustaloną kwotę. To rozwiązanie daje większą elastyczność i bezpieczeństwo.

Jak mam postępować, jeśli zarabiam mniej?

To zależy od wielu czynników, między innymi od dynamiki związku, podejścia do finansów i podziału obowiązków. Oto kilka rad, które sprawdzają się w przypadku dysproporcji zarobków:

1. Nie porównuj się. Zarobki to tylko jeden z elementów wkładu w małżeństwo. Może druga strona więcej zarabia, ale ty więcej zajmujesz się domem, organizacją życia rodzinnego albo po prostu wspierasz rodzinę w inny sposób.
2. Rozmawiaj o finansach otwarcie. Unikaj myślenia w kategoriach „moje” i „twoje” pieniądze — lepiej traktować je jako wspólne zasoby, jeśli taki model wam pasuje. Możesz zapytać partnera/partnerki, jakie on/ona ma podejście do wspólnych wydatków i jak najlepiej się podzielić.
3. Nie czuj się mniej wartościowa/wartościowy. Pieniądze nie określają wartości człowieka. Jeśli partner daje ci odczuć, że jesteś „mniej ważna/ważny”, to może być sygnał do rozpoczęcia rozmowy o szacunku i równowadze w związku.
4. Ważny jest sprawiedliwy, a nie równy podział wydatków. Niektóre pary dzielą koszty po równo, inne proporcjonalnie do zarobków. Jeśli zarabiasz mniej, możesz dorzucać się procentowo, na przykład płacić trzydzieści procent kosztów, jeśli zarabiasz trzydzieści procent wspólnych dochodów.
5. Dbaj o swoją niezależność finansową. Warto mieć jakieś własne pieniądze, nawet jeśli partner więcej zarabia i pokrywa większość wydatków. To daje poczucie bezpieczeństwa.

Co, jeśli nie mam dostępu do konta męża?

Uzyskanie dostępu do konta męża w razie spornych postępowań sądowych jest trudne, a wręcz niemożliwe. Zwykle w przypadku konfliktów małżeńskich takie kwestie są rozstrzygane w sądzie, ale często wymaga to wyczerpującej analizy dokumentów, dowodów oraz wystąpień do instytucji finansowych. W sytuacjach spornych, takich jak rozwód, podział majątku czy inne postępowania dotyczące finansów, sąd może wydać decyzję nakładającą obowiązek ujawnienia środków finansowych lub udostępnienia dokumentów.

Kiedyś pewien celebryta opowiadał mi, że po każdym rozwodzie, a był już po trzecim, zostawiał pół majątku żonie. Zapytałam go, ile tych połów jeszcze ma. Przy czwartym małżeństwie zdecydował się na ustanowienie rozdzielności majątkowej.

Podział majątku po ustanowieniu rozdzielności

Po orzeczeniu rozdzielności majątkowej następuje kolejny etap — postępowanie o podział majątku. Sąd wówczas ustala, co wchodzi w skład majątku wspólnego, czyli co małżonkowie zgromadzili od momentu zawarcia małżeństwa do daty rozdzielności lub rozwodu. A potem dzieli te składniki, z reguły ze spłatami i dopłatami.

Podział majątku polega na podzieleniu wspólnego dorobku małżonków po zakończeniu ich związku. Obejmuje on wszystkie dobra nabyte w trakcie małżeństwa, takie jak nieruchomości, oszczędności czy przedmioty wartościowe. Warto jednak pamiętać, że istnieją wyjątki, jak na przykład majątek osobisty jednego z małżonków albo długi, które mogą wpłynąć na sposób podziału. Proces ten może odbywać się na drodze sądowej lub na podstawie ugody między stronami. Sąd bada skład majątku, biorąc pod uwagę stan na dzień ustanowienia rozdzielności bądź dzień rozwodu — bo nasz majątek każdego dnia ma inny skład oraz wartość. Warto zaznaczyć, że ustaloną wartość aktualizuje się w dniu wyrokowania przez sąd.

Istotne jest, aby w żądaniu pozwu wyznaczyć datę rozdzielności majątkowej z dobrego momentu (być może nawet korzystnego ze względu na ilość posiadanych aktywów), ponieważ każda ze stron może próbować manipulować tym elementem, aby zwiększyć lub zmniejszyć wartość majątku podlegającego podziałowi. Trzeba również pamiętać, że działania jednego z małżonków, takie jak nieuzasadnione wydawanie środków czy celowe zadłużanie, mogą zostać poddane ocenie sądu.

Prześledzenie przepływu środków finansowych w trakcie trwania małżeństwa bywa problematyczne. Jeśli ktoś przed ślubem posiadał oszczędności, a następnie inwestował je w różne instrumenty finansowe, trudności nastręcza określenie, które środki nadal należą do majątku osobistego, a które stały się częścią wspólnego. To właśnie sprawia, że procesy o podział majątku są długotrwałe i skomplikowane.

Czy istnieje ryzyko nierównego podziału majątku, a jeżeli tak, to z czego ono wynika?

Nierówne udziały w majątku wspólnym mogą wynikać z kilku przyczyn, które są analizowane przez sąd podczas podziału majątku po rozpadzie małżeństwa. Oto część z nich:

1. Wkład finansowy: Jeżeli jedno z małżonków wnosił znacznie większy wkład finansowy w gromadzenie majątku wspólnego, może to wpłynąć na podział. Na przykład jeśli jedna osoba pracowała zawodowo i osiągała bardzo wysokie dochody przez większość trwania małżeństwa, a druga była bezrobotna lub zarabiała znacznie mniej, sąd może uznać, że udział tej drugiej osoby w majątku będzie mniejszy.
2. Udział w wychowywaniu dzieci i prowadzeniu domu: Choć niepodejmowanie pracy zawodowej przez jednego z małżonków może wpłynąć na jego mniejszy udział w majątku, to sądy uwzględniają również wkład w opiekę nad dziećmi, prowadzenie domu i inne formy pracy, które nie są bezpośrednio finansowane. Przykładowo osoba, która przez wiele lat zajmowała się dziećmi i domem, mimo braku dochodów może być traktowana jako współtwórca majątku.
3. Zdolności do pracy i możliwości zarobkowe: Jeżeli jedno z małżonków nie podejmuje pracy, mimo że ma odpowiednie kwalifikacje i możliwości zarobkowe, sąd może uznać, że ten małżonek miał szansę na samodzielne generowanie dochodów, ale zrezygnował z tego, co wpłynie na jego udział w majątku wspólnym.
4. Postawa małżonków względem majątku wspólnego: Zdarza się, że jedno z małżonków nie przykładało się do wspólnego gromadzenia majątku, na przykład nie dbało o finanse rodziny, lekceważyło wspólne oszczędności, podejmowało ryzykowne inwestycje czy zadłużało wspólny majątek, albo było uzależnione od alkoholu bądź hazardu.

Fragment książki „Wszystko, czego nie mówią ci przed ślubem. Jak uchronić się przed konfliktami prawnymi w związku” Elizy Kuny wydanej przez Wydawnictwo Otwarte. Tytuł, lead i skróty od redakcji „Newsweeka”. Książkę można kupić tutaj.