W wypowiedziach Przemysława Czarnka najgorsze nie są jednak intelektualne mielizny czy całkowity brak międzygatunkowej empatii, ale polityczny cynizm i bezwzględność.
Upłynął mi ten tydzień pod znakiem Franza Kafki. Najpierw przeczytałam książkę Remigiusza Grzeli o poszukiwaniu pisarza („Poszukiwany Franz Kafka”), a potem obejrzałam piękny i odważny film Agnieszki Holland. Opowiadanie o genialnym, odkrywającym w literaturze zupełnie nowy głos autorze „Zamku” i „Procesu” sprzyja rozwiązaniom dalekim od oczywistości, meandrycznym, zarazem bardzo nowoczesnym.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Może właśnie dlatego, to Franz Kafka, wraz z jego krótką, lecz intensywną biografią, ma wszelkie szanse, by stać się bohaterem naszych czasów, tej epoki samotności i zagubienia, epoki absurdu, kiedy nie sposób odnaleźć sensu w świecie, który na wszystkie możliwe sposoby wariuje.
W filmie Holland historia przeplata się ze współczesnością, Kafka odbija się w tysiącu luster, samego siebie wciąż gubiąc z oczu, żeby na koniec siebie w rzeczywistości cierpienia spotkać. Ale jest tam też szczery śmiech, są wahadłowe powroty do domu z kolejnych nieudanych prób wybijania się na niepodległość. Jest hałas, a człowiek, żeby pisać, potrzebuje przecież ciszy. Podążanie za Franzem, odklejanie od niego skorupek kolejnych sklepów z pamiątkami, wydobywanie go spod zwałów komercyjnych nadużyć i klisz, to zadanie wymagające odwagi i wielkiej precyzji, żeby na koniec pokazać postać wielowymiarową, żywą, pełną emocji.
„Kafkowskie”, mówił mój ojciec za każdym razem, kiedy przychodziło mu się konfrontować z bezdusznym systemem, wypluwającym nieoczekiwane, niesprawiedliwe albo po prostu głupie decyzje. W sytuacji, kiedy człowiek staje naprzeciw instytucji, często zostaje automatycznie, bez żadnego procesu skazany na bezradność i poczucie absurdu. Myślę, że wiele godzin poświęconych przeze mnie na analizowanie — często wbrew sobie — wypowiedzi polityków wszystkich opcji, to czas zainwestowany w rozumienie, bo boję się wpaść w tę mroczną otchłań. Wiem również, że nie zawsze się da.
Weźmy na przykład sytuację, w której były minister edukacji udziela w jednej z komercyjnych stacji radiowych wywiadu, w którym oświadcza, że „nie ma czegoś takiego jak prawa zwierząt”. Nazywa je „wymysłem”, bo żeby mieć prawa — argumentuje — trzeba być osobą. Zaś zwierzę, według posła Czarnka, osobą nie jest. Wystarczająco dużo się naczytałam pism personalistów, takich jak Jacques Maritain, Emmanuel Mounier, Luigi Pareyson czy Jan Paweł II, żeby wiedzieć, iż nie jest to wcale takie proste. Bo nawet jeśli założymy, że istnieje coś takiego jak dusza, którą człowiek miałby w odróżnieniu od zwierzęcia posiadać, to nie wyklucza to w żadnym razie troski o istoty nazywane przez św. Franciszka „braćmi mniejszymi”.
Pan profesor pomieszał filozoficzną kategorię osoby z kategorią osobowości prawnej i ze złą wolą zakwestionował podstawowe założenie współczesnych systemów prawa, mówiące o tym, że przede wszystkim powinno ono służyć ochronie przed cierpieniem. Właśnie tak przecież nasze polskie kodeksy definiują zwierzęta — jako „istoty żyjące i zdolne do cierpienia”. A skoro są do niego zdolne, to należy je chronić, wziąwszy na siebie, bo naprawdę jesteśmy gatunkiem dominującym, pełną odpowiedzialność. Jak profesor prawa może tego nie wiedzieć?
W tych wypowiedziach najgorsze nie są jednak intelektualne mielizny czy całkowity brak międzygatunkowej empatii, ale polityczny cynizm i bezwzględność. Bo przecież on to wszystko mówi, żeby przekonać do siebie, a co za tym idzie, do PiS, wyborców Konfederacji. Posłowie z tego właśnie klubu nie chcieli ani zakazu trzymania psów na łańcuchach, ani zatrzymania upiornego procederu hodowania zwierząt na futra. Więc choć większość osób poselskich z Prawa i Sprawiedliwości poparła zakazy, wystąpił z głosem odrębnym, samodzielnie mianując się naczelnym troglodytą frontu antyzwierzęcego: psy powinny być trzymane na łańcuchach, a ludzie mają nosić „futerka”. Bo — jak z werwą argumentował — jeśli tak dalej pójdzie, to lewacy zakażą Polakom jedzenia schabowego oraz picia mleka.
A co, gdyby to pan poseł miał być futrem, psem na łańcuchu, schabowym kotletem? Wróćmy do Kafki. „Gdy Gregor Samsa obudził się pewnego rana z niespokojnych snów, stwierdził, że zmienił się w łóżku w potwornego robaka. Leżał na grzbiecie twardym jak pancerz, a kiedy uniósł nieco głowę, widział swój sklepiony, brązowy, podzielony sztywnymi łukami brzuch, na którym ledwo mogła utrzymać się całkiem już ześlizgująca się kołdra. Liczne, w porównaniu z dawnymi rozmiarami, żałośnie cienkie nogi migały mu bezradnie przed oczami. Co się ze mną stało? — myślał. To nie był sen”.
