Wtorek był bardzo dobrym dniem dla amerykańskich demokratów. Praktycznie we wszystkich wyborach jakie miały wtedy miejsce, wyborcy skorzystali z okazji, by pokazać prezydentowi i jego partii żółtą kartkę. Jeśli te wyniki traktować jako prognozę, to w o wiele ważniejszych wyborach za rok partię Donalda Trumpa może czekać pogrom.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Wyborczy pojedynek w Nowym Jorku przykuł uwagę świata. Nic dziwnego, bo młody, charyzmatyczny muzułmanin Zohran Mamdani, reprezentujący najbardziej lewicowe skrzydło demokratów przeprowadził piorunującą kampanię. Tyle że jego zwycięstwo to na tym etapie żadne zaskoczenie — faworytem był od momentu, gdy w czerwcu wygrał prawybory na kandydata Partii Demokratycznej.
Nowy Jork jest jednak wyjątkowym miejscem w Stanach, także politycznie. Dlatego też bardziej niepokojące dla republikanów niż zwycięstwo Mamdaniego jest to, co stało się w innych, mniej widocznych wyścigach. A partia Donalda Trumpa zebrała tam potężne razy.
Niebieska fala w Wirginii
O istnej niebieskiej — to tradycyjny kolor demokratów — fali można mówić w Wirginii. Demokraci wygrali tam 4 listopada wszystko, co było do wygrania: wybory na stanowisko gubernatora, zastępcę gubernatora i prokuratora generalnego stanu oraz do Izby Delegatów — niższej izby stanowej legislatury.
Mniej więcej od czasów Obamy Wirginia uważana jest za raczej „niebieski” stan, ale cztery lata temu wybory na gubernatora wygrał tam z niewielką przewagą — zdobył 50,58 proc. głosów — republikanin Glenn Youngkin, prowadząc kampanię wokół takich kwestii jak rzekomo opanowane przez lewicową ideologię programy nauczania w publicznych szkołach czy sprzeciw wobec praw osób trans. Teraz demokratka Abigail Spansberger pokonała republikańską konkurentkę — w Wirginii obowiązuje limit jednej kadencji gubernatora — Winsome Earle-Searse różnicą ponad 17 pkt proc. Zdobyła 57,5 proc. głosów, o 5 pkt proc. więcej niż dawały jej sondażowe średnie. Przyszła gubernatorka zanotowała lepszy wynik niż kandydat demokratów z 2021 r. we wszystkich hrabstwach i niezależnych miastach stanu. Poradziła sobie też lepiej niż Kamala Harris w listopadzie w 95 proc. z nich.
Kampanię, podobnie jak Mamdani w Nowym Jorku, Spansberger prowadziła wokół tematu kosztów życia. Republikanom nie pomogło też zamknięcie rządu — w wyniku którego pracownicy federalni nie dostają pensji — ani fala cięć w publicznej administracji pod rządami trumpistów. Wirginia od południa graniczy ze stołecznym Waszyngtonem i wielu mieszkańców północnych hrabstw stanu pracuje — albo do niedawna pracowała — dla rządu federalnego. Według sondażu CNN wśród osób, w których gospodarstwie domowym znajduje się przynajmniej jeden pracownik rządowy Spansberger zdobyła aż 61 proc. głosów. Jak skwitował to jeden z komentatorów na portalu X: „kto mógł się spodziewać, że zwolnienie z pracy połowy północnej Wirginii będzie niepopularne w północnej Wirginii”.
Spansberger na fali swojego zwycięstwa pociągnęła nawet demokratycznego kandydata na prokuratora generalnego stanu, Jaya Jonesa. Gdy w październiku media ujawniły stare wiadomości tekstowe Jonesa, w których pisał między innymi, że należałoby zastrzelić republikańskiego speakera Izby Delegatów Wirginii, wydawało się, że demokrata przegrał wybory na długo przed głosowaniem. Jak się jednak okazało, niechęć do republikanów była tak silna, że mu to nie zaszkodziło — choć wygrał różnicą jedynie 4,6 pkt proc.
Znaczące zwycięstwo demokraci odnieśli także w wyborach do Izby Delegatów, gdzie zwiększyli liczbę mandatów z 51 do 64. Co oznacza, że odbili 13 reprezentowanych wcześniej przez republikanów okręgów wyborczych i zdobyli prawie dwie trzecie głosów w liczącej 100 delegatów izbie — to ich najlepszy wynik od ponad 40 lat. Kolor na niebieski zmieniły nawet okręgi nieprzerwanie od lat reprezentowane przez republikanów. Demokraci doskonale radzili sobie zwłaszcza w północnej Wirginii, na przedmieściach stolicy stanu Richmond oraz w turystycznym regionie w okolicy Virginia Beach i Williamsburga.
New Jersey nie spogląda dłużej w stronę Trumpa
Spansberger była faworytką — choć nikt nie spodziewał się, że wygra z aż tak dużą przewagą. O wiele bardziej wyrównany był wyścig w New Jersey, gdzie Republikanie mogli wierzyć, że mają szansę wygrać. W zeszłym roku to w New Jersey Trump odnotował jeden z najwyższych wzrostów poparcia wobec 2020 r. Kandydat republikanów, Jack Ciattarelli, cztery lata temu przegrał zaledwie różnicą 3,2 pkt proc. New Jersey bardzo rzadko wybiera też trzykrotnie gubernatora z tej samej partii — a swoją drugą kadencję kończył właśnie demokrata, Phil Murphy.
Demokratka Mikie Sherrill nie tylko jednak pokonała Ciattarelliego, ale udało się jej uzyskać znacznie większą przewagę nad konkurentem niż Murphy w 2021 r. — wynoszącą aż 13 punktów procentowych. Gubernatorka-elektka poradziła sobie lepiej niż Murhpy i lepiej niż Kamala Harris w każdym hrabstwie stanu. Jak wyliczył „Washington Post”, Sherrill najlepiej poradziła sobie w porównaniu z Harris w tych hrabstwach, w których ostatnio zyskiwał wyborców Trump. Wśród nich znajdują się dwa hrabstwa — Hudson i Passaic — gdzie 40 proc. elektoratu stanowią Latynosi. Sherrill wygrała w obu.
To bardzo ważna i niepokojąca wiadomość dla republikanów, bo partia w dużej mierze opiera swoją strategię na założeniu, że utrzyma poparcie Trumpa z 2024 r. wśród Latynosów. Legislatura stanowa Teksasu z tym założeniem wyrysowała np. nowe, mające sprzyjać republikanom okręgi w wyborach do Izby Reprezentantów. Jeśli jednak okaże się, że Latynosi odwracają się od Trumpa, to cała strategia się posypie.
Co stało za sukcesem Sherrill? Polityczka z New Jersey, podobnie jak Spansberger i Mamdani, opierała kampanię głównie na tematach wzrostu cen i kosztów życia. W stanie, gdzie jedna czwarta wyborców urodziła się poza granicami USA także brutalne działania ICE — agencji zajmującej się walką z nielegalną migracją — także mogły zniechęcić wyborców do prezydenta i republikanów.
Znak przed wyborami połówkowymi
Republikanie bez wątpienia ponieśli wyraźne, bezdyskusyjne klęski w Wirginii i New Jersey. Część z nich bagatelizuje je, przekonując, że to zawsze były niebieskie stany i nie ma co wyciągać zbyt daleko idących wniosków z tego, jak głosowały. Bez wątpienia to niebieskie stany — choć nie tak liberalne, jak Nowy Jork, Nowa Anglia czy stany zachodniego wybrzeża. Z drugiej strony wyniki wyborów z 4 listopada mogą wskazywać, że Amerykanie, którzy byli skłonni dać szansę Trumpowi, jako komuś, kto zrobi porządek z inflacją i kosztami życia, są teraz wściekli, że w tym obszarze nic się nie poprawiło. Tym bardziej że zamiast poprawy w kluczowych dziedzinach dostali brutalne działania ICE, zamęt z cłami, zamknięcie rządu i wrażenie nieustannego chaosu w kraju. Jeśli emocje, jakie były widoczne w Wirginii i New Jersey są powszechne, to w wyborach połówkowych za rok republikanów może czekać pogrom.
Wyniki pozornie mało istotnych wyborów do Rady Usług Publicznych Georgii, ustalającej ceny energii elektrycznej i gazu w stanie, pokazują, że problem może nie ograniczać się do liberalnych stanów. Do tej pory na pięć miejsc pięć zajmowali w niej republikanie. We wtorek dwa mandaty zdobyli demokraci. Republikanie w stanie jeszcze przed wyborami przestrzegali, że zwycięstwo choćby jednego demokraty może być zwiastunem zmiany nastrojów politycznych w stanie. A w 2026 r. swojego mandatu w Georgii bronić będzie demokratyczny senator Jon Ossoff — wyniki wyborów do Rady dają nadzieję, że może mieć szansę na zwycięstwo w raczej republikańskim stanie.
Z kolei zwycięstwo w Wirginii daje demokratom możliwość wyznaczenia nowych granic okręgów w wyborach do Izby Reprezentantów w stanie, pozwalających zwiększyć ich szanse na największą liczbę mandatów. W Kalifornii we wtorek ponad 63 proc. mieszkańców wyraziła zgodę na takie wyznaczenie granic okręgów, by zwiększyć potencjalnie liczbę demokratycznych mandatów w przyszłych wyborach do Izby Reprezentantów o pięć — tyle samo, ile republikanom miały przynieść nowe okręgi w Teksasie.
Jeśli republikanie utracą kontrolę choćby nad Kongresem, to oznacza to koniec wszelkich bardziej ambitnych projektów Trumpa, a potencjalnie kolejne postępowanie w sprawie impeachmentu. Trump będzie robił wszystko by uniknąć tego scenariusza. Demokraci we wtorek odzyskali wiarę, że jest on w ich zasięgu.