Trwa czwarta zima, podczas której Rosjanie prowadzą ataki terrorystyczne na cywilne sieci energetyczne. Ukraina znajduje się na granicy klęski humanitarnej, a prognozy pogody nie napawają optymizmem.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Rankiem, 10 października 2022 r., przeprowadzony został pierwszy z serii ataków na ukraińskie miasta w ramach zimowych ofensyw lotniczych. W Kijowie, we Lwowie, Dnipro i Tarnopolu pociski rakietowe i amunicja krążąca uderzyły m.in. w elektrociepłownie. W wielu miejscach nastąpiły przerwy w dostawie energii elektrycznej i ciepłej wody. Pociski uderzyły także w Żytomierzu, Chmielnicku, Iwano-Frankowsku, Połtawie, Konotopie, Charkowie i Mikołajowie.
Od tamtego poniedziałkowego poranka Rosjanie mniej więcej o tej samej porze roku intensyfikują uderzenia na cywilne obiekty sieci energetycznej. Problem w tym, że uderzenia te nie mają niemal żadnego wpływu na ukraiński przemysł zbrojeniowy i przebieg działań wojennych na froncie. Uderzenia dotykają przede wszystkim cywili.
Infrastruktura wojskowa posiada własne źródła zasilania, które są niezależne od cywilnej sieci energetycznej. Tym samym warsztaty remontowe, zakłady przemysłu obronnego, czy centra szkoleniowe, działają nieprzerwanie. I dotychczas Rosjanie nie są w stanie w żaden sposób im zagrozić. Inaczej ma się kwestia z infrastrukturą cywilną. Ta nie jest tak szczelnie broniona. Nawet przed tak prymitywną bronią, jak rosyjskie bomby latające.
Wolontariuszka organizacji charytatywnej World Central Kitchen rozdaje ciepłe posiłki w mobilnym punkcie grzewczym, Kijów, 22.01.2026
Armia nie jest w stanie chronić wszystkich stacji przesyłowych, centrów dystrybucji czy miejskich ciepłowni. To niestety nierealne dla każdej armii świata. Według szacunków analityków działalność wojskowa i ostrzały od początku konfliktu doprowadziły do spadku dostępnej mocy generacyjnej Ukrainy z poziomu około 33,7 gigawata przed wojną do około 14 gigawatów na początku 2026 r., co oznacza, że dostępna moc elektryczna została zredukowana o ponad połowę. Skutkiem tej destrukcji są długotrwałe przerwy w dostawach energii elektrycznej.
Coraz dłuższe przerwy
Podczas pierwszej zimowej ofensywy lotniczej przerwy w dostawie energii elektrycznej rzadko przekraczały 10 godzin dziennie. Jedynie podczas dużych, masowych ataków z użyciem kilkuset środków napadu powietrznego przerwy trwały 12-14 godzin. Tej zimy jest znacznie gorzej. Uszkodzenia sieci energetycznej z ostatnich lat skumulowały się i system działa na granicy wydolności.
Po ostatnich uderzeniach sytuacja w Kijowie cały czas jest dramatyczna. Najnowsze ataki spowodowały, że niemal 60 proc. miasta jest nadal pozbawione prądu. Ponad 4 do 5,6 tys. budynków mieszkalnych pozostaje bez centralnego ogrzewania, a kolejne tysiące mieszkań nie mają stabilnych dostaw ciepłej wody. W wielu dzielnicach przerwy w dostawach energii elektrycznej i ciepła trwają nawet do 16-20 godzin na dobę.
Generator spalinowy w jednym z kijowskich mieszkań, zdjęcie zrobione w 2024 r.
Foto: Sławek Zagórski / Newsweek
W Charkowie, drugim co do wielkości mieście Ukrainy, również dochodzi do podobnych przerw w dostawach energii elektrycznej i ciepła w efekcie rosyjskich uderzeń. Według ukraińskich władz obwód charkowski należy do obszarów, gdzie sytuacja energetyczna jest obecnie jedną z najtrudniejszych wraz z Kijowem i Sumami. Tylko nieco lepsza sytuacja jest w Krzywym Rogu, Zaporożu, Kropiwnickim czy Żytomierzu. Im dalej na zachód od Bohu, tym krócej trwają przerwy. Np. Lwów doświadcza przerw w dostawach prądu w związku z ogólnokrajowymi harmonogramami awaryjnych wyłączeń energii, które mają zrównoważyć obciążenie systemu energetycznego i zapobiec całkowitemu załamaniu sieci. W praktyce oznacza to, że mieszkańcy Lwowa mogą doświadczać ograniczeń w dostawach energii elektrycznej przez kilka godzin dziennie w zależności od lokalnego grafiku oraz bieżącej kondycji sieci.
W ostatnich miesiącach harmonogramy zostały tak zmodyfikowane, by skrócić czas bez prądu i ograniczyć ich częstotliwość, ale sytuacja pozostaje niestabilna. Szczególnie w czasie intensywnych ataków na infrastrukturę w innych regionach, które wpływają na krajową równowagę systemu.
Szum agregatów
Od pierwszej zimowej ofensywy Ukraińcy powszechnie wykorzystują do ogrzewania mieszkań agregaty prądotwórcze. Problem mają osoby, które nie posiadają balkonów. Znacznie łatwiej ci, mieszkający w domach jednorodzinnych. W wielu mieszkaniach przy niższych temperaturach ludzie ogrzewają się przez krótkie okresy pracy generatorów lub korzystają z kuchni gazowych i piecyków, starając się maksymalnie ograniczyć spalanie paliwa, które często jest trudno dostępne.
Władze lokalne obsługują tzw. „namioty niezłomności”, gdzie każdy chętny może się ogrzać, zjeść coś ciepłego, albo po prostu naładować telefon. Zawsze przed namiotem zbierają się tłumy. Zwłaszcza starszych osób. Już w poprzednich latach, gdy infrastruktura energetyczna była wielokrotnie atakowana, władze zaczęły tworzyć taką sieć schronów i centrów, które są stale rozwijane również w sezonie zimowym 2025–2026.
Takie miejsca są dostępne nawet w strefach objętych blackoutami. W Kijowie setki takich miejsc funkcjonują na zasadzie punktów, gdzie mieszkańcy mogą się schronić i ogrzać, a także zyskać dostęp do podstawowych usług komunikacyjnych. Władze czasami łagodzą obowiązujące restrykcje, aby umożliwić ludności dostęp do tych przestrzeni, w których dostęp do prądu i ciepła jest zabezpieczony przez generatory i awaryjne źródła energii.
Kobieta i pies ogrzewają się w mobilnym punkcie grzewczym, Kijów, Ukraina, 22.01.2026
Organizacje humanitarne, w tym Czerwony Krzyż Ukrainy, uruchomiły mobilne stacje pomocy, które działają w miejscach szczególnie dotkniętych przerwami w dostawach energii. Te mobilne jednostki wyposażone w agregaty prądotwórcze umożliwiają nie tylko dostęp do ciepła i światła, ale także koordynują dostawy pomocy dla najbardziej potrzebujących, oferując wsparcie w postaci gorących posiłków czy napojów. Działania te są szczególnie ważne w okresach, kiedy temperatury spadają do -15, a nawet -25 st. Celsjusza, a chłód i brak prądu mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia.
Kurczące się zapasy
Ministerstwo Energii Ukrainy poinformowało, że kraj posiada ograniczone rezerwy paliwa do użycia, szacowane na ok. 20 dni w krytycznych okresach, co daje krótkoterminowe zabezpieczenie, ale nie eliminuje ryzyka kolejnych przerw, szczególnie przy nasileniu działań wojennych i przy ujemnych temperaturach, które zwiększają zapotrzebowanie na ciepło i energię.
Integracja ukraińskiej sieci z europejskim systemem energetycznym poprawia możliwości importu energii w okresach szczytowego zapotrzebowania, co może częściowo łagodzić skutki rosyjskich ataków. Długoterminowe prognozy wskazują, że pełna odbudowa i modernizacja ukraińskiego systemu energetycznego zajmie wiele lat.
Według ekspertów centrów badawczych oraz analiz branżowych, które cytuje UNN.ua, modernizacja sieci do poziomu działania odpowiedniego do warunków pokojowych może trwać nawet 5-7 lat po zakończeniu działań wojennych. Wyzwanie to obejmuje nie tylko odbudowę zniszczonych elektrowni i linii przesyłowych, ale także znaczne zwiększenie zdolności systemowych poprzez inwestycje w nowe technologie, decentralizację generacji, magazynowanie energii oraz zabezpieczenia infrastruktury przed przyszłymi atakami.
Aby utrzymać kluczowe elementy systemu, ukraiński operator sieci energetycznych, Ukrenerho, rotacyjnie wyłącza energię elektryczna w wybranych obwodach, aby nie obciążać elektrociepłowni i remontowanych stacji przesyłowych. W wielu miastach całkowicie wyłączane jest oświetlenie uliczne i występują ograniczenia w działaniu komunikacji miejskiej.
Rosyjskie ataki odbijają się negatywnie także na cywilnych gałęziach gospodarki. Zwłaszcza na przemyśle spożywczym, gdzie zużycie energii elektrycznej jest bardzo duże. Jeśli Rosjanie utrzymają rytm i gwałtowność uderzeń, może doprowadzić do skrajnie złej sytuacji gospodarczej w przemyśle lekkim i spożywczym. To z kolei jest kolejnym elementem, który bezpośrednio uderza w cywili.
Dziewczynki odpoczywają w punkcie grzewczym, Kijów, 22.01.2026
W sumie Ukraińcy radzą sobie z przerwami w dostawach energii i mrozem dzięki kombinacji rozwiązań lokalnych, organizacji pomocowych, adaptacji codziennej i wsparcia międzynarodowego. Mimo to sytuacja pozostaje bardzo poważna. Mer Kijowa, Witalij Kliczko, poinformował, że miasto opuściło nawet 600 tys. mieszkańców.
Długotrwałe przestoje, kolejne noce spędzone w zimnych mieszkaniach czy konieczność częstych ewakuacji rodzin wpływają na poziom zmęczenia i napięcia społecznego. Już przed sezonem zimowym eksperci wskazywali, że przedłużające się blackouty i niepewność co do dostaw prądu mogą powodować „rosnące zmęczenie” i większą niestabilność emocjonalną wśród ludności, co z kolei może przekładać się na konflikty w obrębie społeczności lokalnych i trudności w utrzymaniu konsensusu społecznego w dłuższej perspektywie.
Jednocześnie ukraińscy socjologowie zauważają, że reakcje społeczne często mają charakter dwutorowy: z jednej strony wzrasta frustracja i zmęczenie długotrwałym kryzysem, z drugiej wzmacnia się poczucie wspólnoty i solidarności wobec wspólnego wyzwania. Lokalne inicjatywy, wzajemna pomoc sąsiedzka i wspólne radzenie sobie z niedogodnościami — na przykład organizowanie wspólnych miejsc do ogrzewania czy dzielenie się zasobami — są elementem codziennego życia, który podtrzymuje morale i pomaga przeciwdziałać uczuciu beznadziejności.
Opinie mieszkańców, jakie można przeczytać w mediach społecznościowych i działania wspólnot lokalnych wskazują, że mimo poważnych problemów Ukraińcy starają się zachować zdecydowaną postawę, nie dopuszczając, by trudne warunki pogodowe i przerwy w dostawach mediów zdominowały ich psychikę czy osłabiły wolę oporu. Przynajmniej takie sprawiają wrażenie na zewnątrz. Przy bliższych i dłuższych rozmowach widać ich zmęczenie i zniechęcenie.
W lutym 2023 r. pisałem, że Kijów przypomina Londyn zimą przełomu 1940 i 1941 r. i że mieszkając w Kijowie, na myśl przychodzą spisane wspomnienia z tamtych miast. Mieszkańcy starają się normalnie żyć w nienormalnych warunkach. Dziś jest to już nieaktualne. Sytuacja jest zła, a bez pomocy humanitarnej z Zachodu może być jeszcze gorsza.
