Pakistan jest prawdopodobnie jedynym krajem, który gdyby chciał, to mógłby obalić reżim Talibów, ale spuszczenie psów wojny byłoby w tym wypadku bardzo ryzykowne — mówi afganolog Marcin Krzyżanowski.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Newsweek: Pakistan uderzył na Talibów, bombardując m.in cele w Kabulu. Graniczne walki miały miejsce już wcześniej. Co takiego stało się, że minister obrony Pakistanu Khawaja Muhammad Asif mówi teraz o „otwartej wojnie” z Afganistanem?
Marcin Krzyżanowski: Doszło do eskalacji konfliktu według schematu podobnego jak w październiku zeszłego roku, kiedy w starciach granicznych zginęło kilkadziesiąt osób. Talibowie przeprowadzili dwa ataki terrorystyczne na cele pakistańskie, w wyniku których zginęli cywile i żołnierze. Rząd w Islamabadzie obarczył winą za tę sytuację Talibów afgańskich. Pakistańczycy twierdzą, że Islamski Emirat Afganistanu wspiera terrorystów i udziela im schronienia. To chichot historii zważywszy na zachowanie Pakistanu w czasie wojny domowej w Afganistanie.
Pakistański wywiad ISI potajemnie wspierał wtedy Talibów…
— Zgadza się, a teraz Pakistańczycy muszą pić piwo, które sami sobie nawarzyli. Sytuacja jest mocno pogmatwana, więc nie widać na horyzoncie łatwego rozwiązania. Rząd w Kabulu odżegnuje się od wspierania Talibów pakistańskich, którzy stoją za atakami, ale na poziomie lokalnym otrzymują oni pomoc od afgańskich Talibów. Owo wsparcie nie jest jednak oficjalną polityką państwa, ale bierze się z plemiennej tradycji, wynika ze związków rodzinnych i tym podobnych kwestii. Po obu stronach granicy mieszkają Pasztuni, a wedle pasztuńskiej tradycji nie wypada odmówić pomocy kuzynowi. Trudno w ogóle mówić o jakiejś odpowiedzialności władz w Kabulu
Czyli tak naprawdę to jest wojna pakistańsko-pasztuńska?
— De facto tak, choć w uderzaniach na przygraniczne prowincje Kandahar i Paktia, siły pakistańskie zabiły ponad 130 afgańskich Talibów. Ucierpieli też Talibowie z Kabulu. Nie ma jeszcze oficjalnego potwierdzenia, kto dokładnie został zabity, ale w nalotach najprawdopodobniej zginęli dowódcy średniego i wyższego szczebla. Gdybym miał to przenosić na nasz polski grunt — odpowiednicy naszych pułkowników, ewentualnie generała jednogwiazdkowego czy generała brygady.
— Pamiętajmy, że Talibowie mają wielkie doświadczenie w ukrywaniu swoich przywódców przed wrogami. W końcu przez 20 lat toczyli toczyli wojnę partyzancką z międzynarodową koalicją pod przywództwem Stanów Zjednoczonych. Do walki z przywódcami talibskimi Amerykanie wykorzystywali nowoczesne technologie, np. bardzo skuteczne drony Reaper. Niemal do perfekcji dopracowali technikę tzw. selektywnej eliminacji (ang. targeted killing). W 2016 roku udało im się zabić nawet emira afgańskich talibów mułłę Achtara Mohammeda Mansura, co, tak nawiasem mówiąc, w żaden sposób nie pomogło im w prowadzeniu wojny. Wracając do pytania — odpowiedź brzmi „tak”, Pakistan jest prawdopodobnie jedynym krajem, który gdyby chciał, to mógłby obalić reżim Talibów. Pakistański wywiad byłby w stanie namierzyć najwyższych przywódców Emiratu, zaś lotnictwo mogłoby ich zlikwidować, ale po pierwsze nie byłoby to aż takie proste jak się wydaje laikom, a po drugie najprawdopodobniej okazałoby się kontrproduktywne. Póki co konflikt afgańsko—pakistański był utrzymywany na poziomie niskiej intensywności. Zabójstwo wysokiego rangą przywódcy Afganistanu rozwścieczyłoby Talibów i doprowadziłoby do jeszcze większej eskalacji. Teoretycznie Pakistan taką „wojnę” by wygrał, bo jest stroną zdecydowanie silniejszą: ma bardzo dobre lotnictwo, które sprawdziło się w ostatnim konflikcie z Indiami. Armia pakistańska jest dobrze wyszkolona i nieźle uzbrojona, czego nie można powiedzieć o armii afgańskiej, czyli wojskach Talibów…
Wciąż jest to pospolite ruszenie?
— Powiedzmy: lekka piechota wspomagana talibskim pospolitym ruszeniem. Pakistańskie lotnictwo jest w stanie zbombardować właściwie dowolny cel w Afganistanie, ale jeśliby doszłoby do ofensywy lądowej, mogłoby się to źle skończyć dla pakistańskiej armii. Pamiętajmy, że Talibowie afgańscy jak na razie nie wspierają Talibów pakistańskich tak mocno, jakby by mogli, a więc w razie lądowej ofensywy pakistańskiej, kolokwialnie mówiąc, mogą spuścić ze smyczy psy wojny. Wtedy Pakistan stałby się areną bardzo krwawych i widowiskowych zamachów terrorystycznych, przekraczających znacznie skalą i efektem to, co obserwowaliśmy w czasie dwudziestu lat wojny Talibów z siłami koalicji.
A w Pakistanie i tak jest dosyć zamachów terrorystycznych. W 2025 roku doszło tam do 699 ataków terroryzmu…
— Dokładnie, ale jak na warunki pakistańskie to jest wciąż jeszcze poziom kontrolowany, albo — co zabrzmi w naszych uszach dziwnie — poziom pokojowy.
Pakistan oskarża Indie o wspieranie Talibów pasztuńskich. Może o to chodzi? Indie i Pakistan to śmiertelni wrogowie…
— Indie, owszem, wspierają talibów, aczkolwiek też jest to wsparcie bardzo ograniczone, lecz zważywszy na historię i położenie geograficzne — Pakistan jest wciśnięty pomiędzy Indie a Afganistan — rząd w Islamabadzie reaguje wręcz alergicznie nie tylko na każdy przejaw indyjskiej obecności w Afganistanie, ale na jakiekolwiek zbliżenie między Delhi a Kabulem. Pakistańczycy obawiają się, że zostaną okrążeni. Głównym celem Indii jest jak największe „okrążenie” Pakistanu, co dawałoby przewagę w przypadku ewentualnej wojny. Stąd też zaangażowanie Delhi w Tadżikistanie, gdzie Indie do niedawno miały bazę wojskową, bardzo ważną z punkt widzenia Kaszmiru, o który toczy się konflikt między obu krajami od dawna.
A jak się ta eskalacja między Pakistanem a Talibami ma się do coraz bardziej prawdopodobnego uderzenia Stanów Zjednoczonych na Iran? Rozumiem, że Pakistan korzysta z okienka możliwości i i chce osiągnąć swoje zanim zacznie się kolejna, znacznie większa wojna?
— Myślę, że obie sprawy są ze sobą bardzo luźno powiązane. Zamachy terrorystyczne, które stały się powodem zaostrzenia bieżącej odsłony konfliktu, przypadkowo zbiegły się w czasie z intensyfikacją napięcia na linii Iran-Stany Zjednoczone. Ale im więcej zamieszania na Bliskim Wschodzie, tym mniej oczu będzie zwrócone na Azję Południową. Może chodziło właśnie o to…
Marcin Krzyżanowski — orientalista, afganolog, w latach 2008— 2011 Konsul RP w Kabulu oraz kierownik Wydziału Polityczno-Ekonomicznego Ambasady RP w Kabulu.
