Skryte marzenie klasy średniej, które budzi zdziwienie. „Bliscy pukali się w głowę”

— „Rzucę wszystko, spakuję plecak i ruszę w świat”. Tak to sobie wyobrażałam – wspomina. — Ale kiedy rzeczywiście wyjeżdżałam z Warszawy, byłam spełniona zawodowo i mocno zaangażowana w pomoc uchodźcom. Kryzys na granicy z Białorusią, wojna w Ukrainie. Wcale nie miałam ochoty porzucać swoich kolegów i koleżanek w tej walce.

Mimo to pisze wypowiedzenie i zanosi do szefa. Ten kiwa głową, rozumie. Rzuca nawet pomysł bezpłatnego urlopu, jednak Natalia propozycji nie przyjmie. — Rozwiązałam umowę, bo chciałam dać sobie wolność. Wiem, że w podróży może zmienić się sposób na życie – mówi. Z etatu rezygnuje też jej mąż, Dawid, analityk finansowy. Podobnie jak Natalia, o rocznej przerwie marzył od kilku lat. Za sobą mają wiele wspólnych wyjazdów, w podróży poślubnej przeszli 300 km szlakiem Camino de Santiago.

– W życiu już trochę popracowaliśmy, kolejne lata pracy przed nami. Pomyśleliśmy: sabbatical? Jeśli nie teraz, to kiedy?

Sabbatical, nazywany urlopem regeneracyjnym, to dłuższa, kilkumiesięczna lub roczna, przerwa od pracy. Oferują go głównie duże korporacje, którym zależy na zatrzymaniu pracowników, szczególnie tych wysokiego szczebla. Przykład? W firmie PwC pracownicy mogą wziąć do czterech miesięcy takiego urlopu. Jest on częściowo płatny. W Roche Polska maksymalnie trzymiesięczny, płatny w połowie, urlop otrzymują pracownicy z min. 5-letnim stażem.

Reset może mieć też inne oblicza. Zdeterminowani, którzy w swojej firmie urlopu dostać nie mogą, bądź nie chcą, czasem decydują się odejść z pracy. Dr Malwina Puchalska-Kamińska, psycholożka z Uniwersytetu SWPS, zaznacza, że sabbatical może przybierać dziś różne formy. — Wiele zależy od tego, kim jesteśmy, jak pracujemy — mówi. — To czas, kiedy można się czemuś poświęcić, nie myśleć o codziennych obowiązkach. I nie muszą być to tylko podróże. Są ludzie, którzy chcą się czegoś nauczyć, napisać książkę, zadbać o siebie.

Sabbatical. Na czym polega?

Roczną przerwę Natalia i Dawid zaczynają w Nowej Zelandii. – Zdecydowaliśmy — mówi Natalia — że przez rok nie pracujemy, ale zdarza nam się gdzieś zatrzymać w ramach workaway. Pomagasz w prostych pracach, w zamian za mieszkanie, wyżywienie i towarzystwo miejscowych. U nas nie jest to kwestia pieniędzy, bo na podróż oszczędzaliśmy dwa lata. Ale dzięki workaway lepiej poznajemy region. Szukamy miejsc oddalonych od miasta, z pięknym domem, blisko natury i parków narodowych.

W Nowej Zelandii kupują bilety do Australii. W cztery tygodnie udaje im się przejechać od Tasmanii przez Melbourne do Sydney. Odwiedzają Hawaje, później lądują w Chile. W chilijskim Huellas, w ramach workaway, przez trzy tygodnie pomagają w prywatnym górskim rezerwacie. Jego właścicielem jest Carlos, antropolog, który wykupił tereny zagrożone masową turystyką. Dłuższy przystanek robią w Argentynie, jadą do Paragwaju, Urugwaju, Brazylii. A metę planują w Meksyku.

Miesięczny przystanek w argentyńskiej Misiones to wynik przypadku. Natalia: – W miasteczku Obera polskie stowarzyszenie, które kultywuje tradycje swoich przodków, migrantów, osiedlających się tu od końca XIX wieku, potrzebowało pomocy w nauce ludowych piosenek. Młodzież, śpiewając po polsku, łamała sobie języki. Szybko zapadła decyzja: pomożemy.

Pytam Natalię, czy po 10 miesiącach podroży doskwiera jej brak pracy.

— Czasami dopada mnie myśl: kurczę, przydałabym się w kraju. Ale kiedy idziesz na kolejny szlak, to masz więcej czasu, żeby usłyszeć siebie. I wtedy czuję ogromną wdzięczność, że w taką podróż mogłam pojechać. Jest mnóstwo ludzi, którzy, z wielu powodów, nie mogą sobie na to pozwolić.

Sabbatical, czyli rzucić wszystko

Sabbatical nie jest wymysłem wielkich korporacji, wywodzi się ze świata nauki. Jego korzenie sięgają 1880 r., program urlopów naukowych rozpoczął wówczas Uniwersytet Harvarda. Profesorom rok przerwy przysługiwał raz na siedem lat.

Zdaniem Marty Szymańskiej z firmy rekrutacyjnej Manpower sabbatical będzie szczególnie ważny dla młodego pokolenia Z. – To jest pokolenie otwarte na wyjazdy i poznawanie świata. „Zetki” szukają nowych możliwości, dlatego sabbatical może być dla nich naturalnym wyborem.

„Chciałam pracować mądrzej”

— Spędzać więcej czasu z dorastającymi dziećmi, skupić się na własnym zdrowiu. Tego chciałam — wspomina Anna Olczyk-Waldowska, HR-owiec. Gdy zdecydowała się na sabbatical, miała 14 lat stażu w dużej firmie międzynarodowej i pragnęła zmiany. Był sierpień 2018 r. kiedy poszła na dwumiesięczny urlop, płatny w jednej czwartej. Ale do pracy już nie wróciła.

— Doszłam do wniosku, że muszę przedłużyć sobie sabbatical, już bardziej na własny rachunek — tłumaczy Anna. — Chciałam zadbać o siebie po bardzo intensywnych 14 latach pracy. I znaleźć pomysł na dalszą karierę. Firma zaproponowała, żebym wróciła, oferowała inną rolę. Ale czułam, że muszę zmienić środowisko i własne szkodliwe nawyki.

Na etacie zdarzało się jej pracować w weekendy, wieczorami. Dziennie po kilkanaście godzin. Przerwa od pracy wywraca jej życie do góry nogami. — Zajęłam się zdrowiem: joga, ćwiczenia oddechowe, zadbałam o kręgosłup. Z dziećmi zaczęłam jeździć na turnieje, bo oboje trenują siatkówkę. Czytałam książki, które chciałam, cieszyłam się poranną kawą — wylicza. Ale sabbatical, to przyznaje niemal każdy, kto się na niego decyduje, wymaga też poświęceń. — Już rok wcześniej każdą premię, oszczędności, odkładałam. Decyzję podjęłam razem z mężem, długo rozmawialiśmy, czy damy radę z jedną pensją — wspomina.

Zanim poszukała nowego zajęcia, minęło 1,5 roku – Byłam wybredna, szukanie zajęło mi około pięciu miesięcy. Chciałam pracować mądrzej, a nie po prostu dużo. I mieć wpływ na życie organizacji. Udało się. Dzisiaj uważam, że przerwa sabbaticalowa to jedna z najlepszych decyzji w moim życiu – mówi Anna.

— Czy coś bym zmieniła? Tak, dziś zastanawiałabym się trzy razy krócej – dorzuca.

Ryzyko

Psycholożka Malwina Puchalska-Kamińska podkreśla, że wyjście z codziennej rutyny, sprzyjają kreatywności, nowej energii. — Ale skorzystanie z sabbaticalu wymaga pewnej dojrzałości — zastrzega. — Trzeba mieć świadomość, że taka przerwa ma pewne granice. Bo jeżeli ktoś zachłyśnie się, pomyśli: „dopiero teraz to jest życie, mogę surfować cały dzień”, to może wywołać mylne wyobrażenie, że tak da się żyć. Owszem, dla niektórych jest to możliwe, ale większość z nas musi wrócić do pracy, rutyny i obowiązków.

Tym bardziej, kiedy zaczynają kończyć się oszczędności, pojawia się tęsknota za rodziną lub problemy ze zdrowiem.

Eksperci nie mają złudzeń: takie doświadczenie może być trudne dla osób, które swoją samoocenę opierają na pracy. — Łatwiej będzie tym, którzy mają tożsamość zbudowaną na kilku filarach, np. bycia matką, córką, osobą zaangażowaną społecznie – wyjaśnia Puchalska-Kamińska. — Po drugie, podczas długiej przerwy, łapania dystansu, może się okazać, że praca, którą ktoś wykonuje na co dzień, nie ma dla tej osoby sensu. I o ile będzie chciał coś zmienić w sposobie pracy lub znaleźć nową, to jest duża szansa, że na tym skorzysta. Ale jeżeli wróci do pracy bez przekonania, że może coś w niej zmienić i do tego poczuje się zobligowany, żeby zostać, bo pracodawca zgodził się na sabbatical, to może nie wyjść mu to na dobre.

Sabbatical prawem, nie towarem

— Wiedziałam, że w którymś momencie tak skończę. A przynajmniej miałam taką nadzieję – mówi Sylwia Czubkowska, dziennikarka. Kiedy zbierała materiały do swojej książki, pisała maile do ekspertów na całym świecie. I kilka razy dostawała zwrotki: „przepraszam, kontakt ze mną jest utrudniony, bo mam sabbatical”. — Jak to jest możliwe, myślałam, że oni mogą, a my nie? — wspomina Sylwia.

Gdy podejmuje decyzję, by odpocząć od pracy, ma oszczędności i poczucie, że nawet jeśli zrobi kilka miesięcy przerwy, to nie wypadnie z rynku. Specjalizuje się w tematyce ekonomicznej i technologicznej. Kilkakrotnie nominowana do Grand Press, w ubiegłym roku wydała książkę o chińskich wpływach. Z redakcji Spider’s Web, gdzie była szefową magazynu, zwalnia się, gdy ma pewność, że robi to w dobrym dla zespołu czasie. Do odpoczynku namawiała ją mama. „Kiedy wreszcie się zwolnisz?” — dopytywała. O urlop bezpłatny Sylwia nie prosi, bo nie chce obciążać pracodawcy. – Zresztą nie umiałabym się odciąć i tak czytałabym wszystkie publikowane teksty. Bo w tym zawodzie, niestety, mamy pracoholiczne zapędy.

W czasie przerwy o tych zapędach zaczyna zapominać, choć powoli. Leci do Japonii, Korei Południowej i na stypendium do Stanów Zjednoczonych. Czasem, dla frajdy, napisze artykuł. Nie rezygnuje z prowadzenia podcastu, w planach ma pracę nad nową książką. — Kiedy w Stanach mówiłam dziennikarzom, że jestem na sabbaticalu, nie byli zaskoczeni. W Polsce słyszę: „wow, co ci przyszło do głowy”? „jak można sobie na coś takiego pozwolić?”. Mamy problem z work-life balance, a w naszym kraju to już szczególnie. Byłoby świetnie, gdyby w Polsce zaczęto myśleć o takim rozwiązaniu w prawie pracy. Sabbatical prawem nie towarem – mówi Sylwia.

Po czterech miesiącach widzi różnicę. – To duża radość: iść na spacer i nie myśleć, że trzeba się spieszyć, bo jest coś do zrobienia. Albo umówić się ze znajomymi i nie patrzeć na telefon, bo Slack wibruje i „może to coś ważnego”. Ale — zastrzega Sylwia — te zmiany zajęły mi kilka tygodni.

„Nie przeszkodził mi w karierze”

Nie jedną, a dwie kilkumiesięczne przerwy ma za sobą Teresa Tokarz (32 l.), analityczka finansowa z Krakowa. — W 2018 r. zdecydowałam: chcę wyjechać do Azji. Podróże to moja pasja, byłam zafascynowana ludźmi, którzy mogli sobie pozwolić na wielomiesięczny wyjazd. Ale opcja urlopu sabbaticalowego w mojej firmie była dopiero tworzona. Zaryzykowałam, złożyłam wypowiedzenie i kupiłam bilet do Pakistanu – wspomina.

Gdy wraca z półrocznej podróży, były pracodawca znów proponuje jej etat. I tak się składa, że pozwala już pracownikom na bezpłatny urlop sabbaticalowy. Teresa pracuje trzy lata i znów rusza w podróż. Tym razem dziewięć miesięcy po Ameryce Południowej, Stanach Zjednoczonych i Islandii. — Po około trzech tygodniach w drodze wchodzę w zupełnie inny tryb. Tak naprawdę nie wiem, jaki jest dzień tygodnia. Bo po co mam wiedzieć, skoro nic mnie nie ogranicza i nigdzie się nie muszę spieszyć?

Po każdej podróży Teresa dokładnie liczyła, ile wydała. Pierwszy urlop: sześć miesięcy w Azji, kosztował ją 17 tys. zł, druga podróż to ok. 34 tys. zł w Ameryce Południowej i ok. 15 tys. zł w USA. Podczas tych wyjazdów odwiedziła łącznie 11 krajów.

— Kariera?

— Z sabbaticalu wróciłam w listopadzie 2022 r. i po trzech miesiącach miałam możliwość przejścia na wyższe stanowisko. Nie zdecydowałam się tylko dlatego, że bardziej opłacało mi się zmienić firmę. Sabbatical nie przeszkodził mi w karierze.

O to, jak pracodawcy patrzą na przerwę w CV pytam Martę Szymańską z firmy rekrutacyjnej Manpower. — Na pewno znajdziemy grono takich pracodawców, którzy będą mieli obiekcje, stwierdzą, że pracownik wypadł z rynku i będzie potrzebował później dłuższego wdrożenia — przyznaje. — Natomiast widzę wśród pracodawców coraz większą otwartość na pracowników, którzy mają przerwę w swojej karierze. Być może to efekt pandemii i tego, że coraz więcej mówi się o dobrostanie. A może tego, że pracodawcy mają już takie przykłady w swoich firmach i widzą pozytywne efekty.

Zanim stopnieją lodowce

— W grudniu kupiliśmy bilet do Buenos Aires — wspomina Michał Kowalczyk (28 l.), inżynier, w podróży dookoła świata od trzech miesięcy. — Poszedłem do menadżera, rozłożył ręce. Musiał porozmawiać z kadrami, bo takiej sytuacji w firmie jeszcze nie było. Po dwóch dniach dostaję odpowiedź: zgadzają się. Urlop bezpłatny, 14-miesięcy. Jedyne, co musiałem zrobić, to napisać, że robię to z własnej woli.

Do przełożonej idzie też Ala, analityczka procesów inwestycyjnych, żona Michała: — Zapytałam, czy jest możliwość bezpłatnego urlopu. Nie było, złożyłam wypowiedzenie. Znajomi mówili mi: dobra decyzja, nie można dać się przykuć łańcuchami do stanowiska pracy, trzeba być elastycznym. Wiem, że po powrocie coś znajdę.

Lubili swoje prace, ale o podróży dookoła świata marzyli od dawna. Czemu teraz? — W Ameryce Południowej zmieniają się krajobrazy, otwierane są kopalnie. Lodowce topnieją. Nie znikną z krajobrazu za rok, czy dwa, ale później mogą być mniej spektakularne.

W Ameryce Południowej, mówi Michał, uczą się cierpliwości. — Gdyby w Polsce autobus nie przyjeżdżał od dwóch godzin, doprowadziłoby to nas do szewskiej pasji. Tutaj idziemy zjeść kolejne empanadas, z kimś porozmawiamy. Po co kruszyć kopie? Nikomu się nie spieszy – mówi Michał. Kiedy rozmawiamy para jest w Tupizie w Boliwii i szykuje się do wyprawy na pustynię solną Uyuni. W planach: Kolumbia, Ekwador. Później Azja. A jeśli wystarczy czasu: Australia, Nowa Zelandia, India, Sri Lanka i Nepal.

Michał: — Urlop kończę 3 czerwca 2024 r. Będę w pracy. Obiecuję.