Ile pieniędzy powinien odłożyć 40-latek? „To minimum, żeby zapewnić sobie komfort”

„Newsweek”: Jaką nieoczywistą radę da pan 40-latkowi lub 40-latce, którzy dopiero ocknęli się, że trzeba oszczędzać na emeryturę?

Maciej Samcik* — Radziłbym, żeby nie porzucili tej decyzji, bez względu na okoliczności. Z oszczędzaniem jest trochę jak z chodzeniem na siłownię, gdzie trzeba się mocno spocić, zanim będzie widać mięśnie. Dopiero jak widzimy znaczące efekty, to człowiekowi chce się bardziej. Pierwsze kilkanaście, kilkadziesiąt miesięcy oszczędzania boli, to krytyczny czas: łatwo stracić motywację i zrezygnować.

Idąc za analogią siłowni: jaka kwota to „widoczne mięśnie”, czyli efekty?

– To zależy od naszych potrzeb: dla jednego będzie to kilkanaście, dla innego kilkadziesiąt tysięcy złotych. Z własnego doświadczenia powiem, że sześciocyfrowa kwota powoduje, że zyski kapitałowe są zauważalne i motywują do dalszego oszczędzania.

Według szacunków 40-letni Polak, kiedy przejdzie na emeryturę otrzyma około jednej trzeciej swojej ostatniej pensji, a niektóre wyliczenia mówią, że nawet mniej. Na ZUS nie ma co liczyć?

– ZUS na pewno wypłaci emerytury. To instytucja państwowa, jeśli zabraknie jej pieniędzy — będzie dopłacać z podatków. Natomiast zagadką jest realna wartość tych pieniędzy. Dzisiaj na jednego emeryta pracują prawie trzy osoby, za blisko 20 lat będzie to dwóch ludzi. Nie ma więc możliwości, żebyśmy otrzymywali podobne pieniądze, jakie dzisiaj dostają emeryci.

Ile trzeba zarabiać, żeby czuć się bezpiecznie?

– Zachęcam, żeby każdy wyliczył sobie, ile pieniędzy potrzebuje, żeby w miarę komfortowo żyć na emeryturze lub wtedy, gdy uzna, że nie chce już dłużej pracować. Z drugiej strony trzeba policzyć też, jaką emeryturę dostaniemy z ZUS (każdy może sprawdzić prognozę w portalu ZUS) i wszystkie oszczędności, jeśli oszczędzamy np. w Pracowniczych Planach Kapitałowych (PPK), mamy Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) czy Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE).

Uważam, że minimalna kwota, żeby dobrze się czuć w okresie okołoemerytalnym lub wcześniej, to od 500 tys. do 1 mln 000 zł. Taka kwota powinna zapewnić komfort po zakończeniu kariery zawodowej.

Zatrzymajmy się na chwilę przy programie PPK, który jest jedną z najłatwiejszych form odkładania na emeryturę. Rezygnacja z oszczędzania w programie to głupota?

– PPK to jeden z najbardziej efektywnych sposobów. Na rynku kapitałowym, inwestując samodzielnie, bardzo trudno wykręcić taką stopę zwrotu, jaka jest z uczestnictwa w PPK. Jednak trzeba zdawać sobie sprawę z tego, że program nie zapewni nikomu wysokiej emerytury. Odkładamy tam 2 proc. naszych pieniędzy. Pracodawca dokłada jeszcze 1,5 proc. I w najlepszym razie uzyskamy 1/5 tego, co naprawdę potrzebujemy.

Moim zdaniem, jeśli ktoś wypisał się z PPK, to owszem, zrobił głupotę. Natomiast jeśli ktoś jest w programie, ale uważa, że to wystarczy, to też popełnia błąd. Bo to tylko niewielka część tego, co trzeba uzbierać na dodatkowy fundusz, żeby komfortowo żyć na emeryturze.

ZUS i PPK razem wzięta nam nie wystarczą?

– Nie wystarczą.

Wielu Polaków wcześniej wyciąga środki z PPK. Pierwszy kwartał tego roku przyniósł rekordowe wypłaty z PPK — uczestnicy wypłacili ponad 607 milionów złotych.

– Odsetek osób, które systematycznie wycofują pieniądze z PPK, szacuję na 10-15 proc. I o ile wyciąganie środków, by przeznaczyć je na inne inwestycje, może mieć sens, o tyle, przeznaczanie tych pieniędzy na konsumpcję tego sensu nie ma.

Kowalski, który oszczędza w PPK, może zwiększyć wpłatę podstawową, standardowo wynoszącą 2 proc. wynagrodzenia, o wpłatę dodatkową — łącznie do 4 proc. pensji. Sama ostatnio tak zrobiłam.

– Idealna sytuacja jest taka, gdy pracodawca także dokona wpłat dodatkowych (do 2,5 proc. wynagrodzenia). Natomiast jeśli nawet tego nie zrobi, to jest to o tyle dobry ruch, że mobilizuje do oszczędzania. Fundusze PPK mają tę zaletę, że chowają przed nami nasze własne pieniądze. Jeśli ktoś nie ma samodyscypliny, żeby odłożyć 10 proc. pensji, zaraz po tym, jak ją otrzyma, to warto to zrobić w ramach PPK.

Są tacy, którzy nie wierzą w PPK, boją się, że środki zostaną znacjonalizowane i koniec końców nie zobaczą tych pieniędzy…

– PPK nie jest systemem podobnym do OFE, gdzie nie dało się wyjmować pieniędzy. Bezpieczeństwo pieniędzy w PPK porównuję z bezpieczeństwem pieniędzy na depozycie bankowym czy z bezpieczeństwem pieniędzy zainwestowanych w nieruchomości. Jeśli rząd miałby zająć pieniądze na PPK, które to są zainwestowane na całym świecie, równie łatwo może zająć pieniądze na depozytach bankowych albo znacjonalizować nieruchomości. Albo nie wypłacić pieniędzy z obligacji. Nie wierzę w taki scenariusz.

Czy początkujący w oszczędzaniu Kowalski powinien zacząć od oszczędzania w IKE lub IKZE? I ile tam odkładać, żeby to miało sens?

– Jak najwięcej. Jeśli ktoś ma już 40 lat i chce mieć 500 tys. — 1 mln przed sześćdziesiątką, powinien oszczędzać co najmniej 20 proc. swojego wynagrodzenia.

Czy będzie to robił przez IKE, czy IKZE — jest rzeczą wtórną. Natomiast konta emerytalne mają dodatkowe korzyści podatkowe. W przypadku IKE korzyści te, choć wyraźne, nie są natychmiastowe. W IKZE fajną rzeczą jest, że część z tego, co zainwestujemy, wraca co roku w zwrocie podatku. Jeśli te pieniądze ponownie zainwestujemy, to maksymalnie wyciśniemy korzyść z inwestowania.

Jeśli zaś miałbym radzić kolejność inwestowania, to najpierw wypłacałbym na PPK, dalej IKZE, potem na IKE, potem na fundusz inwestycyjny.

Czy dla spóźnionych w oszczędzaniu obligacje skarbu państwa będą dobrym wyborem?

– Tak, bo mają większe oprocentowanie niż depozyty bankowe przy porównywalnej płynności: dostęp do tych pieniędzy jest łatwy, można wypłacić je w każdej chwili, płacąc stosunkowo niewielkie opłaty karne. Przy czym sam inwestowałbym pierwsze oszczędności na koncie oszczędnościowym i depozytach w kilku bankach. Drugie pieniądze inwestowałbym w detaliczne obligacje skarbowe, a trzecie na rynku kapitałowym, stając się akcjonariuszem kilkuset największych firm na świecie, bo w ciągu ostatnich 50 lat ten sposób inwestowania był relatywnie najbardziej dochodowy.

Złote monety i sztabki złota — tak czy nie?

– Tak, jako część portfela, ale niech to będzie 5-10 proc. inwestycji. Trzeba jednak pamiętać, że złoto nie płaci odsetek — jak w przypadku obligacji czy depozytów — ani nie wypłaca dywidendy — jak przy funduszu inwestycyjnym czy kupowaniu akcji spółek. Natomiast gdyby tradycyjne waluty, choćby z powodu kryzysu, straciły wiarygodność, to złoto będzie kołem ratunkowym. Złoto powinno być w inwestycjach przykładowego 40-latka rodzajem polisy ubezpieczeniowej na wypadek „końca świata”.

Jeśli gospodarka będzie się rozwijać tak dobrze, jak w ostatnich 20-30 latach, to prawdopodobnie będzie to jedna z gorszych inwestycji. Ale jeśli będą turbulencje, wojna, zamieszanie geopolityczne, to złoto — nawet kupowane przy bardziej wysokiej cenie — okaże się strzałem w dziesiątkę.

Czy szukanie oszczędności na co dzień ma sens? A może częsta kawa na mieście wcale nie zaszkodzi naszemu budżetowi?

– Staram się szanować swój czas, bo to najcenniejsze co mam. Jeśli czas przeznaczamy na pracę, zarabiamy dzięki temu pieniądze, to warto patrzeć, na co je wydajemy. Oczywiście, jakąś część zarobionych pieniędzy warto wydać na przyjemności, poprawienie jakości życia. Jednak zawsze, gdy kupuję sobie coś droższego, liczę, ile musiałem na to pracować. I szczerze mówiąc, czasem odechciewa mi się zakupu. Dochodzę do wniosku, że ta rzecz jest dla mnie mało istotna, biorąc pod uwagę czas, który zainwestowałem w pracę.

Jeśli kupujemy coś w celach konsumpcyjnych, to przeważnie kupujemy rzeczy, które za rok, dwa, będą warte połowę tych pieniędzy lub znacznie mniej. Natomiast jeśli te same pieniądze wydamy na inwestycje, to za 20 albo za 30 lat, kiedy będziemy kończyć karierę zawodową, możemy ich mieć trzy-cztery razy więcej.

Wiele osób osiągnęło imponujące zyski dzięki kryptowalutom.

– Kryptowaluty mają na tyle krótką historię, że nie sposób przewidzieć, czy to będzie pieniądz przyszłości, jak mówią jedni, czy największa piramida finansowa świata, jak uważają drudzy. Sam traktuję kryptowaluty jako nową klasę aktywów. W moim portfelu inwestycyjnym nie przekraczają obecnie 2 proc. wartości. Jeśli to rzeczywiście będzie pieniądz przyszłości, to pewnie z tych 2 proc. kiedyś zrobi się dużo większa kwota. Natomiast jeśli okaże się, że to jedna wielka piramida finansowa, to po prostu stracę 2 proc. swoich pieniędzy, bez których będę w stanie żyć.

Załóżmy, że Kowalski, który chce zabezpieczyć swoją przyszłość, myśli o zakupie nieruchomości. Warto? A może dobry czas na mieszkania kupowane inwestycyjnie mamy już za sobą?

– Bardzo trudno prognozować rynek nieruchomości, bo nie wiemy, jak będzie rozwijać się demografia, geopolityka, czy grożą nam konflikty zbrojne. Z całą pewnością nie jest tak, że zupełnie nie warto inwestować w nieruchomości, choć będzie to rynek trudniejszy niż do tej pory. Nie będziemy zarabiać już na każdym mieszkaniu, te w średnich miejscowościach albo w gorszych lokalizacjach będą traciły na wartości. Już dziś w małych miastach można kupić mieszkanie za 5 tysięcy zł za metr kwadratowy. Dobrym pomysłem jest natomiast dochód z nieruchomości w jednej z głównych aglomeracji, w dobrej lokalizacji. Gdybym sam miał dzisiaj inwestować w nieruchomości, to nie stanowiłyby one więcej niż 10-15 proc. mojego portfela. Dobrym pomysłem na pewno nie jest ulokowanie w ten sposób 100 proc. swoich oszczędności.

Maciej Samcik — bloger, publicysta, ekonomista, analityk zjawisk finansowych. Właściciel serwisu „Subiektywnie o finansach”