Tysiące osób w stałych związkach nie uprawiają seksu. I nie chodzi o białe małżeństwa, gdzie decyzja jest świadoma. Ludzie potrzebują intymności, bo to element zdrowia i dobrostanu. Jednak coraz więcej par nie chodzi do łóżka z powodu zmęczenia, stresu, przepracowania, rutyny i spadku libido. Bywa, że pożądają kogoś, ale spoza związku. Co się dzieje, gdy seksu nie ma od dawna? Przypominamy tekst ze stycznia 2026 r.
Martyna (31 l.) i Jan (42 l.). Razem od dekady. On jest jej pierwszym partnerem życiowym oraz seksualnym. Ona dla niego czwartą partnerką. Oboje mają nadzieję, że ostatnią, choć bardzo martwi ich brak seksu. Kiedyś potrafili chodzić do łóżka kilka razy w tygodniu. Ich ostatnie zbliżenie było… No właśnie, tu się zaczynają schody. Martyna jest przekonana, że uprawiali seks w poprzednie wakacje, a Jan, że jeszcze wcześniej, wiosną.
Kiedyś uwielbiali erotyczne szaleństwa i eksperymenty. Kręcił ich seks w miejscach teoretycznie niedozwolonych, jak tył samochodu, park, leśny zaułek. Pożądanie było między nimi wysokie, ostro iskrzyło. Aż nagle to się skończyło. Martyna nie powie tego Janowi, bo wpadłby w złość, ale zaczynają ją kręcić inni mężczyźni. Nie wie, jak to jest uprawiać seks z kimś innym niż Jan. Naturalna ciekawość zaczyna brać górę, co ją frustruje. Z kolei Jan czuje się bardzo zmęczony. Prawie dwadzieścia lat pracuje ponad miarę.
Spełnia się zawodowo, ale kosztuje go to coraz więcej. Kiedy wraca do domu, często nie ma siły nawet rozmawiać, o seksie nie wspominając. Miewa problemy z nadciśnieniem, z libido i z erekcją, o czym nie chce w ogóle z Martyną mówić, tak go to zawstydza. Efekt? Seksu między nimi nie ma od miesięcy. Żadne z nich nie czuje się z tym dobrze: mają wrażenie, jakby wyrastał między nimi gruby mur. Martyna nawet nie proponuje partnerowi terapii, bo wie, że Jan nigdy nie poszedłby do takiego specjalisty. Uważałby, że to równoznaczne z przyznaniem się do słabości, co według jego definicji jest antymęskie.
Dawno temu
Aktywność seksualna Polaków spada z pokolenia na pokolenie, nawet jeśli zainteresowanie seksem pozostaje spore (użytkownicy materiałów pornograficznych liczeni są w milionach). W Narodowym Teście Zdrowia Polaków w 2023 aż 27 proc. osób deklarowało, że w ogóle nie uprawia seksu, zaś rok później liczba się powiększyła: 36 proc. kobiet i 24 proc. mężczyzn.
Prof. Zbigniew Izdebski, wybitny badacz i seksuolog, który prowadzi szerokie i cykliczne badania nad seksualnością Polaków, wykazał spadek tej aktywności. Najczęstsze przyczyny to stres, zmęczenie i różnorodne problemy w związkach, ale też prozaiczne, jak brak czasu czy intymności, spowodowane choćby przez obecność dzieci (polska norma: małe mieszkania). Polacy współżyją rzadziej niż jeszcze ćwierć wieku temu, dotyczy to zresztą i kobiet, i mężczyzn.
Tysiące par żyją bez seksu tygodniami, miesiącami, a nawet latami. I nie chodzi o tzw. białe małżeństwa, w których para świadomie rezygnuje ze współżycia seksualnego, z powodów duchowych, zdrowotnych, emocjonalnych. Część osób jest aseksualna, więc współżycia nie potrzebuje, a niektórzy doznali w przeszłości traum i nie chcą żadnego seksu. Dla wielu par jego brak wydaje się jednak dotkliwy. Im dłużej seksu nie ma, tym jest trudniej i chłodniej między nimi.
Ale co to znaczy, że w parze nie ma seksu „dawno” czy „długo”?
— Zazwyczaj pytam o to pary, ale z innej perspektywy. A mianowicie: od kiedy brak seksu sprawia wam cierpienie? Od kiedy dotkliwie czujecie jego brak? Kryterium cierpienia jest dla mnie tym głównym, którym posługuję się w podejmowaniu interwencji w gabinecie – komentuje Sylwia Wierzbicka, psycholożka i seksuolożka. — Jeśli bowiem słyszę od pary, że brak seksu jest dla nich w porządku, bo mają inny rodzaj bliskości, że spełniają się jako związek, a seksualność nie znajduje się na liście priorytetów, to nie ma powodów do interwencji. I rzeczywiście „długo” w kontekście nieuprawiania seksu dla każdej pary będzie znaczyło co innego – kwituje.
Normalizacja i zdrowie seksualne
Każdą osobę, która z tym problemem przychodzi, Wierzbicka woli zapytać konkretnie: co to dla pana/pani znaczy długo? Co to znaczy dla was jako pary? Czy dwa tygodnie, czy dwa lata? Odpowiedzi są bardzo różne.
— Co ciekawe, czasami jedyną interwencją, którą podejmujemy, bywa … normalizacja. Czyli na przykład para jest pięć lat razem. Na początku związku, do czego zresztą pary się często odnoszą, seks wydarzał się kilka lub kilkanaście razy w tygodniu, nieraz nawet po trzy razy dziennie. Ale po pięciu latach „robią to” raz na dwa tygodnie. I boją się, że to coś złego. Wtedy normalizujemy tę zmianę. Przecież nic nie będzie dokładnie tak jak na początku; na pewno nie ten sam stopień pożądania i namiętności. Pojawiają się za to inne istotne elementy, jak zaangażowanie, bliskość, intymność, które trzeba w przestrzeni związkowej pomieścić.
Bliskości i zaangażowania nie brakuje w małżeństwie Dominiki (46 l.) i Tomka (51 l.). Brakuje tylko i aż seksu. Są razem od dziewiętnastu lat. Ślub wzięli dokładnie po roku od pierwszej randki. Niemal od razu poczuli, że to miłość na całe życie. Tyle że teraz, jak kwaśno konstatuje Dominika, została im właściwie głównie przyjaźń. Jej osobiście brak współżycia przeszkadza, a Tomek nie widzi w tym żadnego problemu. Mogą na siebie liczyć, wspierają się, motywują, mobilizują, są pomocni. Potrafią siebie nawzajem docenić i, kiedy trzeba, przeprosić. „Związek niemal idealny”, ironizuje Dominika. I deklaruje, że „więdnie bez seksu”. Nie współżyli co najmniej od dwóch lat, pogubiła się już w liczeniu. Czas mija zbyt szybko. Dominika ma rosnący żal do Tomka, że nie chodzą do łóżka. Czuje się niepożądana, nieatrakcyjna, niekochana, choć mąż daje jej wielkie dowody przywiązania i miłości. Dlaczego nie ma seksu? Właściwie nie wiadomo. Problemem jest pewnie pośpiech codzienny, ale bardziej brak pożądania wobec siebie. Kiedyś było, to jasne, a teraz jakoś trudno je wskrzesić. Może chodzi o to, że małżonkowie czują się głównie dwójką świetnych przyjaciół, a nie partnerów? Mają wspólne pasje (joga, ścianka wspinaczkowa), nawet poczucie humoru, dość sarkastyczne i specyficzne. Nie patrzą na siebie jako na obiekty seksualne. Ale rozstać się nie chcą, przecież to miała być miłość na całe życie.
Zdrowie seksualne to obszar, o którym dopiero od niedawna mówi się szeroko. Według definicji WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) jest istotnym elementem naszego dobrostanu i ogólnej jakości życia. Stanowi „integrację biologicznych, emocjonalnych, intelektualnych i społecznych aspektów życia seksualnego, ważnych dla pozytywnego rozwoju osobowości, komunikacji i miłości”. Intymność, bezpiecznie realizowana w różny sposób (każdy ma swoją ścieżkę), ma zazwyczaj korzystny wpływ na nasze zdrowie i myśli. Pomaga redukować stres, poprawia pracę mózgu i serca, wzmacnia odporność, ale też wpływa pozytywnie na budowanie czy podtrzymywanie bliskości w relacji. Na dodatek może podnieść samoocenę i często poprawia humor. Wszystko to oczywiście pod warunkiem, że seksualność realizujemy w związku bez presji i przymusu, bez dyskryminacji, z szacunkiem dla siebie i drugiej strony.
To nie jedyny problem
Osoby będące w związkach, które potrzebują seksu, ale go nie mają, mówią zwykle o poczuciu samotności i oddalenia. O tym, że czują się nieatrakcyjne, ale i niekochane. Z wielu badań naukowych płyną podobne wnioski: stały brak realizacji potrzeb seksualnych może powodować frustrację, gniew, stres. Dlaczego więc, mimo potrzeb, tak wiele par nie sięga wzajemnie po intymność?
— W gabinecie zazwyczaj badam, czy rzeczywiście chodzi tylko o brak seksu. Z perspektywy terapeutycznej seks bardzo rzadko jest jedynym problemem w związku. On staje się raczej barometrem relacji – wyjaśnia Wierzbicka. – Jeżeli para przestaje uprawiać seks, to zwykle dlatego, że wcześniej zniknęło poczucie bezpieczeństwa i poczucie bycia ważnym dla drugiej osoby. Czasami to wymaga poodkrywania różnych nieprzepracowanych żali czy konfliktów. Problemem jest brak komunikacji. Może nam się wydawać, że jesteśmy blisko, bo np. przyzwyczailiśmy się do tego, że się przytulamy, ale to stało się rutynowe, niemal wyuczone. Nie idzie za tym prawdziwa bliskość. Trzeba zajrzeć głębiej, żeby znaleźć nieprzepracowane żale czy krzywdy. Trudno chcieć bliskości z kimś, do kogo odczuwamy złość czy żal – dodaje.
Te trudne emocje, jak żal, smutek, gniew, są zwykle nieuświadomione. U jednej lub u obu stron. Z tego powodu ludzie nie chcę uprawiać seksu z partnerem, partnerką. Często dopiero terapia uzmysławia i pozwoli nazwać, co się naprawdę wydarzyło.
— Czasami chodzi po prostu o to, że zmieniamy się jako osoby, jednostki, ale też jako para. I nie będziemy już funkcjonować tak samo, jak wtedy, gdy zaczęliśmy być razem, czy jak mieliśmy po 20 lat. Poza tym trudno wymagać, żebyśmy przez całe życie potrzebowali tego samego stopnia bliskości. I że zawsze będzie nas podniecać ta sama rzecz, co 5 czy 15 lat temu. Np. ktoś już nie potrzebuje dzikiego seksu bez czułości, tylko bliskości, atmosfery, kontekstu. Ale pary nie chcą o tym rozmawiać lub przyjąć tego do wiadomości. Ba, to czasem staje się zarzutem, kierowanym w stronę partnera czy partnerki: „ty już nie jesteś taki/taka jak kiedyś”… A przecież to naturalne – podkreśla psycholożka. Obserwuje, że wiele par ma problem z akceptacją tego, że zmieniają się nasze potrzeby.
Czułe słówka
Wierzbicka pracuje z pewną parą, oboje po 60-tce, która zgłosiła się z problemem bliskości seksualnej. W trakcie terapii wyszło na jaw, że kilka lat temu doszło do awantury, w wyniku której przestali mówić do siebie czule, per „myszko”, „skarbie”, „misiu”. Od kilku lat zwracają się do siebie wyłącznie po imieniu. Zero zdrobnień. — Okazało się, że to nie było przez nich wypowiedziane przez kilka lat. A oboje czuli się zranieni tym, że zabrakło czułych słówek, które tak długo ich scalały. Odkrycie tej pozornie błahej rzeczy stało się kluczowe. Brak czułych zwrotów rozlał się negatywnie na całą relację, pojawiła się zmiana podejścia, żale narastały, ale nikt nie powiedział ani słowa – opowiada psycholożka. Dopiero dzięki nazwaniu problemu głośno można pójść dalej i popracować nad powrotem do bliskości.
— Wszystko, co dzieje się w naszym życiu, wnosimy też do obszaru intymności. Mówiąc wprost: do naszego łóżka – twierdzi Wierzbicka. – Ludzie zazwyczaj nie mają świadomości, jak ogromne to ma znaczenie. I że trzeba najpierw zadbać o wyspanie się, o zredukowanie stresu lub ilości pracy, a potem szukać tego, co jeszcze nas podnieca – mówi.
Pocieszające jest to, że da się przywrócić ogień w relacji. Nawet tej, w której seks wygasł, a podniecenia nie było od dawna. Warunkiem jest, jak mówią terapeuci, motywacja i praca obu stron. Nie wystarczą same chęci.
— Ważne, abyśmy zrozumieli, że brak seksu nie musi oznaczać końca relacji, choć staje się sygnałem alarmowym. Mówię o sytuacjach, w których seks jest ważny i para chce, aby wrócił – zastrzega Wierzbicka. — Nie jest żadnym wstydem czy słabością, aby terapeuta czy inny specjalista pomógł nam w tym powrocie. Aby stał się pomostem komunikacyjnym i pozwolił wyjść ze schematu, w którym jedna osoba inicjuje seks, a druga mówi, że nie ma ochoty. Te same zachowania, te same zdania, impas. Nie bójmy się sięgać po pomoc.