Wreszcie obejrzałem horror roku, a może dekady. Mianowicie „Obsesję” Curry’ego Barkera, reżysera, o którego istnieniu jeszcze dwa miesiące temu nie wiedziałem.
„Obsesja” jest jego pierwszym dużym dziełem, które szeroko weszło na wielkie ekrany i zdawało się, że szybko z nich zejdzie, bo to niskobudżetowa rzecz z nieznanymi aktorami. Ale oto nagle rozpoczął się szturm na kina. Szturm pokolenia Z, jak się okazało, a „Obsesja” zamiast zniknąć w odmętach niepamięci, stała się sensacją i fenomenem.
Niewykluczone, że Barker jest geniuszem, ma dopiero 25 lat, więc wszystko przed nim. Pod warunkiem, że jego pierwszy wielki sukces nie będzie ostatnim.
W każdym razie od dwóch miesięcy wiedziałem, że muszę obejrzeć „Obsesję”. Szaleństwo wokół tego filmu, szczególnie wśród młodzieży, było tak spektakularne, że nie uchodziło minąć go obojętnie. Wybierałem się zatem do kina od tygodni, prawie już dochodziłem, już niemal wkraczałem na salę projekcyjną, zasiadałem wygodnie w fotelu, ale jednak nigdy nie dotarłem. Aż wreszcie „Obsesja” przyszła do mnie, pojawiając się w serwisach strumieniowych. I nie było już żadnego usprawiedliwienia.
„Obsesja” jest horrorem roku, ale jeszcze bardziej to komedia sezonu, przezabawna, jak tylko mogą być miłosne dramaty młodych ludzi. Prawdziwą komedię poznać bowiem po tym, że śmiech nam więźnie w gardle, prawdziwy horror zaś, że w najstraszniejszym momencie wybuchamy śmiechem. Od czasów „Cierpień młodego Wertera” nie ma równie zabawnych historii jak obsesyjne, acz wyjątkowo nieudane zakochanie się w kimś, kto bardzo chciałby być z drugą osobą, pod warunkiem że to nie będziesz ty. Tak zabawnych, że aż na koniec robi się strasznie, jeśli pamiętacie powieść Goethego. Otóż „Obsesja” to właśnie miłość Wertera do Lotty, tyle że w horrorowym entourage’u, bo i czasy mamy przerażające.
Moje relacje z horrorem są skomplikowane. Szaleję za horrorami, mógłbym horrory oglądać nieustannie, gdyby nie to, że się ich boję i brzydzę. Są jednak takie, które obejrzeć trzeba, bo wychodzą daleko poza zwykłą jatkę i nie fruwające wnętrzności, odcięte kończyny ani zmasakrowane twarze stanowią o ich atrakcyjności, lecz psychologiczna głębia.
Dlatego też wolę horrory starej daty, gdzie nie dawało się jeszcze realistycznie pokazać splątanych jelit wyrwanych z czyjejś jamy brzusznej, ale scenarzysta z reżyserem prezentowali nam postępujący obłęd bohaterów. To, co naprawdę straszne, dzieje się przecież w głowie, a nie na styku kości ofiary i piły łańcuchowej. „Lśnienie” Kubricka i „Dziecko Rosemary” Polańskiego to arcydzieła horroru, tak przerażające, jak tylko może być przerażający ludzki umysł.
Skomplikowane moje relacje z horrorem polegają też na tym, że opowiadania Lovecrafta i Poego czytałem pasjami i w przerażeniu, w zachwycie i lęku, ale współczesnych horrorów nie czytam. Wszystkie możliwe, a przynajmniej prawie wszystkie ekranizacje „Frankensteina” Mary Shelley oraz „Draculi” Brama Stokera obejrzałem, lecz chorobliwa fascynacja skutkowała odhaczeniem potwornej liczby koszmarnych filmów, budzących grozę nieudacznictwem i tandeciarstwem. Oczywiście mówię głównie o filmach szanowanej przez wielbicieli taniego kiczu wytwórni Hammer. Nie obejrzałem za to ani jednej części z serii „Piła” i dalibóg nie obejrzę.
Z „Obsesją” jednak sprawa jest inna, bo jako horror wcale nie jest tak straszna, ale jako diagnoza stanu emocjonalnego współczesnych rzekomo zakochanych ludzi przerażająca do imentu.
Wielkość „Obsesji” nie polega na tym, że film za niecały milion dolarów zarobił już pół miliarda, ale na tym, że trafił w emocje całego pokolenia. Może mamy w przypadku „Obsesji” do czynienia z przeżyciem pokoleniowym, a wówczas filmu nie da się już oceniać wyłącznie jako filmu. Film przestaje być czystą sztuką bądź doskonałą rozrywką, nie jest już zwykłym rozbawianiem bądź straszeniem, ale staje się czymś, nad czym pochylić się powinni socjolodzy, antropolodzy i historycy kultury. To jest film, o którym należałoby urządzać poważne debaty naukowe.
Oto chorobliwie nieśmiały, dysfunkcyjny ćpun jadący na oksykodonie — przeciwbólowym opioidzie — znajduje się w stanie obsesyjnego zakochania w koleżance o imieniu Nikki. Pracują oboje w sklepie muzycznym, ale Bear nie umie wyznać Nikki swoich uczuć, ponieważ jest typem, którego sami chcielibyście natychmiast zamordować za jego ciapowatość. Bo czyż nie irytują nas potwornie ludzie budujący swoją pozycję na własnym nieudacznictwie? Wiedziony desperacją, a może czystą głupotą, w sklepie z ezoterycznymi gadżetami kupuje magiczną różdżkę wierzbową, spełniającą tylko jedno życzenie, po tym jak się je wypowie, a różdżkę złamie. Wypowiada więc życzenie, by Nikki go pokochała jak nikogo na świecie, łamie różdżkę i faktycznie — Nikki obłąkańczo zakochuje się w gościu, którego nie mógł znieść nawet jego kot i popełnił samobójstwo, wyjadając mu zapas oksykodonu.
Horror ten jest horrorem miłości, bo zaczarowana Nikki swoje uczucie wywrzaskuje i stosuje przemoc wcale nie tylko psychiczną. Kocha, szantażując, kontrolując i potwornie wrzeszcząc — wrzaski zazdrosnej Nikki powinny przejść do historii kina. Wprowadza się do chłopaka i nie chce ani wyjść, ani jego samego z domu wypuścić. Zakleja drzwi, by on nie mógł pójść do pracy, robi mu kanapki z mięsem martwego kota, atakuje fizycznie wszystkich, o których jest zazdrosna, a że jest zazdrosna o wszystkich, to sieje popłoch i chaos. Aż wreszcie zaczyna mordować naprawdę.
Oczywiście ta cała różdżka wierzbowa to wyłącznie metafora. Artefakt potrzebny do gry w miłosną obsesję, w zakochanie po uszy. Tak naprawdę nikt tu nikogo nie kocha, a jedynie epatuje swoją miłością — zasadnicza różnica.
To jest film o tym, że dziś młodzi ludzie, a może i my wszyscy, mocno starsi od młodych, desperacko pragniemy miłości i potwornie się jej boimy. A jeśli już ją zdobędziemy, to i tak po to, by manipulować uczuciami innych. Zamiast dobrych wspomnień zostają ruiny i zgliszcza.
Gdy czytam dziś wywiady z psychiatrami i psychologami opowiadającymi o udrękach miłości i katastrofie związków, to dowiaduję się, że w miłosnych dramatach dramat jest ważniejszy niż miłość. Czyż nie okazuje się, że miłość stała się najstraszniejszą opresją współczesności? Mimo że wszyscy pragną miłości, choć nie mają przy tym pojęcia, że nie o miłość im chodzi, ale o kontrolę? Dowiaduję się, że dziś w relacjach miłosnych — które miłością nie są, ale manipulacją narcyzów — rządzi „gaslighting”, „ghosting”, „breadcrumbing” i „hoovering”. Rzekoma miłość stała się bronią psychologiczną służącą do tego, by podporządkować i kontrolować tego drugiego bądź tę drugą.
Zamiast kochać i spotykać się z ludźmi, z którymi naprawdę nam jest dobrze, trzeba czytać artykuły i książki o nieudanych randkach oraz poradniki randkowania dla kobiet i dla mężczyzn. Trzeba uprawiać seryjne randkowanie, z którego nic nie pozostaje prócz narastającego rozczarowania, oraz zgłębiać wyznania randkowiczek, które odbyły sto randek w ciągu roku. Przyjmować ostrzeżenia przed toksycznymi randkami, przechodzić przez zakładanie profili w aplikacjach randkowych i kasowanie profili, szukać mężczyzny życia i kobiety na całe życie, a potem szybko ich kasować.
Człowiek nawet nie zdąży się zakochać, kiedy już musi się rozstawać.