Donald Trump wierzy, że demonstruje potęgę Ameryki. Mark Carney wyciąga z tej sytuacji zupełnie inny wniosek: zbyt duże uzależnienie od Stanów Zjednoczonych stało się niebezpieczne. To będzie dużo kosztowało USA.
To właśnie sprawia, że fiasko negocjacji handlowych między USA a Kanadą ma znacznie poważniejsze konsekwencje niż kolejny spektakl celny w stylu Trumpa. Odpowiedź Carneya nie ogranicza się do odwetu na amerykańskie cła, choć Kanada na pewno go podejmie. On zamierza zrobić coś znacznie ambitniejszego: sprawić, by Kanada była mniej podatna na amerykańską presję gospodarczą.
Uniezależnić się od USA
Kanada zamierza w ciągu najbliższej dekady podwoić eksport poza Stany Zjednoczone. Dąży do głębszych powiązań gospodarczych z Europą i Azją oraz prowadzi rozmowy z Indiami, krajami Azji Południowo-Wschodniej, Ameryki Południowej i innych regionów. Inwestuje także w porty, korytarze transportowe, infrastrukturę energetyczną oraz projekty związane z surowcami krytycznymi, które pozwolą kanadyjskim produktom trafić na alternatywne rynki.
Innymi słowy, Trump patrzy na uzależnienie Kanady od amerykańskiego rynku i widzi w tym dźwignię. Carney dostrzega w gotowości Trumpa do wykorzystywania tej zależności słaby punkt, który trzeba ograniczyć.
Inni podążają w tym samym kierunku.
Unia Europejska prowadzi rozmowy o dużych umowach handlowych z Indiami i południowoamerykańskim blokiem Mercosur, co potencjalnie otworzy europejskim firmom szeroki dostęp do dwóch ogromnych rynków poza Stanami Zjednoczonymi. Negocjacje te rozpoczęły się na długo przed najnowszymi wojnami celnymi Trumpa, więc błędem byłoby twierdzić, że to on je spowodował. Jednak ich strategiczne znaczenie wygląda dziś zupełnie inaczej, gdy Waszyngton coraz chętniej wykorzystuje dostęp do amerykańskiego rynku jako polityczną broń.
To nie jest odcinanie się od Ameryki. To nawet niekoniecznie jest postawa antyamerykańska. To raczej zabezpieczanie się na wypadek działań Stanów Zjednoczonych — i to Trump do tego doprowadził — świadczących o fundamentalnym niezrozumieniu źródła potęgi własnego kraju.
Ameryka czerpała ogromne korzyści z faktu, że znaczna część świata dobrowolnie podporządkowała się jej wpływom. Państwa chciały mieć dostęp do amerykańskich rynków. Opierały się na gwarancjach bezpieczeństwa ze strony USA. Gromadziły dolary, integrowały swoje łańcuchy dostaw z amerykańskimi firmami, przyjmowały amerykańskie technologie i standardy oraz wierzyły, że ścisła współpraca z Waszyngtonem daje im bezpieczeństwo i bogactwo.
To uzależnienie dawało USA wyjątkową przewagę. Trump widzi tę przewagę, ale najwyraźniej nie pojmuje, co ją stworzyło. Traktuje zależność innych krajów od Ameryki jako coś trwałego, co można wykorzystywać bez końca. Ale jeśli twój największy klient regularnie grozi zrujnowaniem ci biznesu, prędzej czy później zaczniesz szukać nowych odbiorców.
I tu dochodzimy do gospodarczego absurdu obecnej konfrontacji z Kanadą.
Październik 2025 r. Prezydent USA Donald Trump z premierem Kanady Markiem Carneyem w Białym Domu
Foto: REUTERS/Evelyn Hockstein/File Photo / Reuters
Stany Zjednoczone nałożyły 50-proc. cła na kanadyjskie towary o wartości ok. 20 mld dol., a Carney zapowiedział odwet — dolar za dolara.
Płacą Amerykanie
Podstawowe oszustwo leżące u podstaw tej polityki celnej jest wręcz rażąco oczywiste. Trump opowiada o cłach, jakby wystawiał Kanadzie rachunek, a Carney miałby wystawić czek dla amerykańskiego fiskusa. Rutynowo przedstawia cła jako pieniądze, które zagraniczne kraje płacą Ameryce.
To nie tak działają cła. Płacą je amerykańscy importerzy. Koszty są następnie pochłaniane przez amerykańskie firmy lub — w całości albo częściowo — przerzucane na amerykańskich konsumentów. Kanada oczywiście też cierpi: jej towary stają się droższe na rynku amerykańskim, kanadyjskie firmy tracą sprzedaż, a kanadyjscy pracownicy mogą stracić pracę.
To prowadzi do jednej z najbardziej osobliwych cech politycznego sukcesu Trumpa. Ponieważ zagraniczni przywódcy złoszczą się, gdy nakłada on cła — jak widać po Carneyu — ich oburzenie jest przedstawiane jako dowód, że polityka „działa”. Trump „dokopuje” Kanadzie, a jego łatwowierni zwolennicy słyszą: popatrzcie, jak Kanadyjczycy się złoszczą!
Obie rzeczy mogą być prawdą. Trump może zaszkodzić Kanadzie, czyniąc jej eksport mniej konkurencyjnym, jednocześnie nakładając podatek na Amerykanów kupujących kanadyjskie towary.
Jeszcze dziwniejszy jest wybór kraju, z którym Trump postanowił „walczyć” z takim zapałem. Przez całe dekady przed Trumpem Amerykanie nie przejmowali się „kanadyjskim zagrożeniem”, tymczasem dziś ich kraj aktywnie niszczy dobrą wolę jednego z najbliższych sojuszników i najbardziej zintegrowanych partnerów gospodarczych.
Trump nieodpowiedzialnie mówił o tym, by z Kanady — większej powierzchniowo niż USA — zrobić 51. stan, żartował, że rządzi nią „gubernator” i podważał jej gospodarcze podstawy, co tylko pogłębiało poczucie zdrady. Ruch turystyczny Kanadyjczyków do USA wyraźnie spadł, co szkodzi branży turystycznej w Stanach.
A za szczegółami kryje się szersza opowieść: jest w tym coś niemal komicznie trafnego, że po drugiej stronie stołu siedzi właśnie Carney — całkowite przeciwieństwo Trumpa.
Gospodarcze wypowiedzi Trumpa to zwykle mieszanina instynktów, urazów i powierzchownie przyswojonego merkantylizmu. Carney to prawdziwy ekonomista, który sporą część życia poświęcił analizie działania gospodarek i systemów finansowych. Kierował nie jednym, ale dwoma dużymi bankami centralnymi — był gubernatorem Banku Kanady, a potem jako pierwszy cudzoziemiec w historii — gubernatorem Banku Anglii. Przeprowadził Kanadę przez globalny kryzys finansowy, a Wielką Brytanię przez gospodarcze zawirowania związane z Brexitem. Trudno więc go zbić z tropu opowiastkami o tym, kto płaci cła.
I w przeciwieństwie do swojego poprzednika Justina („Gubernatora”) Trudeau, na pewno nie można mu zarzucić, że jest przesadnie „postępowy”. Trump często skutecznie dominował zagranicznych przywódców, rzucając absurdalne groźby, wywołując niepewność, a potem oferując rozwiązanie kryzysu, który sam stworzył. Carney faktycznie odpowiada pięknym za nadobne, wzywając do rewizji światowego ładu polityczno-gospodarczego, aby uwzględnić absurdalność płynącą z USA — czy to w postaci gospodarczych nacisków, czy ataków na cudzą suwerenność.
Umowy zostaną podpisane
I właśnie dlatego strategia dywersyfikacji Carneya ma znaczenie nie tylko dla Kanady. Sojusznicy Ameryki nie muszą zastępować Stanów Zjednoczonych, by osłabić ich potęgę. Wystarczy, że staną się od nich choć trochę mniej zależni. Każdy alternatywny rynek zbytu, umowa handlowa czy nowy łańcuch dostaw sprawia, że groźba utraty dostępu do rynku USA staje się trochę mniej straszna — a więc i przewaga Waszyngtonu nieco słabnie.
Te szkody są odwracalne po Trumpie. Sojusze można odbudować, relacje polityczne naprawić, ale umowy handlowe zostają podpisane, porty wybudowane, łańcuchy dostaw przeniesione, a nowe rynki się rozwijają.
Bo podczas gdy Trump myśli, że demonstruje potęgę Ameryki, w rzeczywistości udowadnia, że opieranie się na Stanach Zjednoczonych jest ryzykowne. Ameryka czerpała z tego ogromne zyski — a Trump wydaje się tego zupełnie nie pojmować. Albo po prostu go to nie obchodzi.
Dan Perry pracował jako redaktor Associated Press ds. Europy i Afryki w Londynie, a także w Kairze jako redaktor odpowiedzialny za Bliski Wschód. Jest przewodniczącym Foreign Press Association w Jerozolimie.