W połowie sierpnia Siergiej Ławrow zapowiedział, że Rosja znacznie zaostrzy działania przeciwko wszystkiemu, „co zasila machinę wojenną Kijowa ze strony Zachodu”. Niedługo później w Europie zaczęły płonąć magazyny uzbrojenia i fabryki zbrojeniowe. Niemal wszystko wskazuje, że za aktami terroru stoi Rosja. Dla Kremla taka strategia ma dwie główne zalety: może doprowadzić do odcięcia Ukrainy od pomocy z Zachodu i jest względnie tania.
W Ukrainie rosyjska ofensywa nadal posuwa się naprzód, ale osiąga niewielkie zdobycze przy bardzo wysokich stratach i nie doprowadziła do przełamania ukraińskiej obrony. Na dalekim zapleczu płoną rosyjskie rafinerie, składy paliw i porty przeładunkowe. Rosja stanęła pod murem i zdecydowała się na ucieczkę do przodu, rozpoczynając ataki hybrydowe na terenie państw NATO.
Tuż po ostrzeżeniach Ławrowa pożary zakładów zbrojeniowych wybuchły na Litwie, Łotwie i w Bułgarii. Z kolei 31 sierpnia Polska też stała się celem takiego ataku. Ktoś próbował podpalić zbrojeniowe zakłady WB Electronics w Skarżysku-Kamiennej. W Niemczech doszło tego dnia do ataku na elektrownię. W nocy z 2 na 3 września doszło do próby podpalenia siedzib firm zbrojeniowych w Monachium, a duński wywiad ujawnił wykrycie planów rosyjskiego sabotażu.
To jedynie przykłady z ostatnich dni. Tego, że ataków będzie więcej, można się było spodziewać. Rosja jest w trudnej sytuacji, a zbliżają się wybory parlamentarne. Zgodnie z logiką rosyjskiej władzy Rosja przy takiej okazji musi pokazać swoją siłę.
Dlaczego Rosja atakuje?
Rosja prowadzi takie działania przede wszystkim dlatego, że nie jest w stanie osiągnąć wszystkich swoich celów militarnych w Ukrainie wyłącznie za pomocą działań na froncie. Wojna trwa znacznie dłużej, niż zakładał Kreml. Jej wynik nie zależy tylko od tego, ile terenu zajmie rosyjska armia, lecz również od zdolności Ukrainy do uzupełniania strat, produkcji uzbrojenia i pomocy płynącej z Zachodu. Dlatego rosyjska strategia obejmuje również państwa wspierające Ukrainę.
Kreml niejednokrotnie ostrzegał, że Zachód może się spodziewać rosyjskich ataków, jeśli nie zaprzestanie dostarczać Ukraińcom uzbrojenia. Przy czym celem nie musi być fizyczne zniszczenie konkretnego zakładu. Znacznie ważniejsze w tym momencie jest samo ograniczenie jego zdolności do pracy, zakłócenie dostaw, zwiększenie kosztów ochrony infrastruktury. A przede wszystkim pokazanie, że wojna może dotknąć również państwa NATO. To z kolei przekłada się na spadające poparcie wśród społeczeństwa.
Wrzesień 2026 r. Niemieckie służby na miejscu nieudanego ataku na sieć energetyczną w południowej Brandenburgii
Foto: Frank Hammerschmidt/dpa / Pap/dpa
I to jest kolejna z przyczyn. Rosja chce przekonać europejskie społeczeństwa, że dalsze wspieranie Ukrainy oznacza dla nich konkretne zagrożenia i koszty. Jeżeli w jednym państwie dochodzi do pożaru zakładu produkującego uzbrojenie, w innym do cyberataku, a gdzie indziej do zakłóceń infrastruktury energetycznej czy transportowej, zaczynają padać pytania, czy warto dalej angażować się w pomoc Ukrainie. A takie pytania bardzo chętnie podkręcają wszelkiej maści internetowe trolle, wspierane przez prorosyjskich polityków.
Osamotnioną Ukrainę będzie im znacznie łatwiej pokonać. Dlatego można się spodziewać kolejnych ataków i kolejnych zmasowanych działań propagandowych. Te zresztą są prowadzone przez cały czas, z różną częstotliwością.
Małe koszty, znaczące efekty
Jednym z powodów, dla których Rosja może kontynuować takie działania, jest ich korzystny rachunek ekonomiczny i operacyjny. Koszt przygotowania pojedynczej operacji może być niewielki w stosunku do szkód, jakie potencjalnie może ona spowodować.
Co więcej, nawet nieudana akcja nie musi oznaczać dla służb poważnej straty. Jeżeli wykonawca zostanie zatrzymany, Rosja traci człowieka, którego można zastąpić kolejnym. Jeżeli ładunek zostanie znaleziony przed eksplozją, nie dochodzi do realizacji zadania, ale sam fakt przeprowadzenia operacji pozwala sprawdzić poziom zabezpieczeń i reakcję służb. I wzbudza strach, co również nie jest bez znaczenia. W przypadku powodzenia korzyści mogą być natomiast znacznie większe niż koszt przygotowania akcji.
Rachunek jest tym bardziej korzystny, że wykonawca jest traktowany przez rosyjski wywiad jako osoba jednorazowego użytku. Nie musi być cennym agentem, którego utrata oznacza dla wywiadu zmarnowanie wieloletniej pracy i utratę źródła informacji. Może być człowiekiem zwerbowanym do wykonania jednego zadania, który zna jedynie jego fragment. Nie zawsze musi nawet wiedzieć, dla kogo pracuje. Jego zatrzymanie nie musi więc prowadzić do rozbicia całej operacji. Zleceniodawca może po prostu wykorzystać inną osobę i spróbować ponownie.
Z punktu widzenia Moskwy niepowodzenie pojedynczego ataku nie musi zatem oznaczać porażki całej operacji. Jeżeli jeden sposób działania okaże się zbyt łatwy do wykrycia, można zastosować inną metodę. Jeżeli jeden obiekt jest zbyt dobrze chroniony, można poszukać innego, którego zabezpieczenia są słabsze. Rosja może wybierać czas, miejsce i sposób przeprowadzenia kolejnej operacji, podczas gdy państwa europejskie muszą zabezpieczać coraz większą liczbę potencjalnych celów. Dlatego tak trudno zapobiec tego typu atakom.
Brak narzędzi
Rosja korzysta z tego, że część wykonawców jest werbowana zdalnie i może otrzymywać pieniądze przez pośredników. Kryptowaluty są do tego wygodne, ponieważ pozwalają szybko przenosić środki między państwami i utrudniają tradycyjne śledzenie przepływów finansowych.
Nie oznacza to jednak, że kryptowaluty zapewniają pełną anonimowość. Wiele transakcji pozostawia trwały ślad, który można później połączyć z konkretną osobą, portfelem, giełdą albo usługą. Dlatego analiza tych śladów może być dla kontrwywiadu bardzo wartościowym źródłem informacji.
Co ważne, UE już zaczęła traktować sektor kryptowalut jako poważny problem w kwestii bezpieczeństwa. W lipcu 2026 r. przyjęto kolejne sankcje obejmujące rosyjskie banki i operatorów kryptowalutowych oraz platformy działające w państwach trzecich. UE wskazała przy tym, że Rosja w coraz większym stopniu wykorzystuje kryptowaluty do transakcji międzynarodowych w związku z ograniczeniami nałożonymi na jej sektor finansowy.
Polska również próbowała objąć kryptowaluty i ich przepływy ściślejszą kontrolą, aby utrudnić rosyjskim służbom finansowanie antypolskich działań. Niestety, prezydenckie weto zablokowało te działania.
Samo śledzenie pieniędzy to jednak za mało. W przypadku wojny hybrydowej dużo ważniejsze jest stworzenie mechanizmu, który pozwala połączyć pozornie niepowiązane informacje. Jeżeli kilka dni przed sabotażem ktoś zakłada portfel kryptowalutowy, otrzymuje środki z portfela powiązanego z rosyjską siecią finansową, następnie kupuje bilety, wynajmuje samochód i zaczyna interesować się konkretnym zakładem, każdy z tych elementów osobno może wyglądać niewinnie. Dopiero połączenie ich w jeden obraz może ujawnić prawdziwy cel.
Dlatego państwa NATO powinny znacznie mocniej integrować kontrwywiad, policję, służby finansowe, cyberbezpieczeństwo i wywiad. Informacja o podejrzanym przelewie powinna móc trafić do służby zajmującej się kontrwywiadem. Informacja o osobie rozpoznającej zakład przemysłu obronnego powinna być zestawiana z jej historią finansową. Podejrzany zakup materiałów albo wynajem samochodu powinien być analizowany razem z danymi telekomunikacyjnymi i wcześniejszymi kontaktami z osobami pozostającymi poza granicami państwa.
Zmiana mentalności
W Polsce oznaczałoby to przede wszystkim, prócz zmiany przepisów dotyczących przepływu pieniędzy, zmianę podejścia do zakładów przemysłu obronnego. Ogrodzenia, monitoring czy ochroniarze to za mało. Trzeba chronić również informacje o zakładzie, o jego pracownikach, dostawcach i podwykonawcach. Jeżeli ktoś przez kilka tygodni zbiera informacje o zmianach, transporcie materiałów, zabezpieczeniach czy godzinach pracy, może być to równie istotne jak sam późniejszy akt sabotażu.
Bardzo ważne jest również wyprzedzanie rosyjskiej operacji, a nie tylko reagowanie po jej zakończeniu. Obecnie jest z tym problem. Jeżeli służby wiedzą, że konkretna sieć zajmuje się rekrutowaniem wykonawców w Europie, celem powinno być jej rozbicie, zanim dojdzie do ataku. Można śledzić pieniądze, identyfikować pośredników, blokować rachunki i portfele, ostrzegać potencjalnych wykonawców, a w razie potrzeby zatrzymywać osoby przygotowujące operację.
I tutaj dochodzimy do najważniejszej kwestii. Rosyjską wojnę hybrydową trzeba uczynić drogą. Jeżeli Moskwa wie, że wysłanie człowieka do Polski może kosztować ją tylko kilka tysięcy euro, a zatrzymany wykonawca jest łatwy do zastąpienia, będzie próbowała robić to ponownie. Jeżeli natomiast każda operacja oznacza ryzyko utraty pieniędzy, ujawnienia sieci agenturalnej, zatrzymania pośredników, zamrożenia aktywów i kolejnych sankcji, rachunek może przestać się kalkulować. Do tego jednak potrzebne są odpowiednie narzędzia, a tych polskie służby niestety nie mają.
