W jednym z maili, jakie wyciekły ze skrzynki Michała Dworczyka, mogliśmy przeczytać zaskakująco trafną ocenę rządów PiS: „najgorsze jest to, że niekompetencja, nieudolność, głupota, a czasem różne ciemne interesy są zawsze podlewane w MON, PGZ i u nas w polityce – obrzydliwym sosem bogoojczyźnianych frazesów”.
Dworczyk pisał w ten sposób o środowisku Antoniego Macierewicza, skłóconym z frakcją Morawieckiego. Jak jednak pokazuje materiał Onetu, ujawniający aferę Red is Bed, słowa te pasują też do środowiska byłego premiera z PiS.
Z ustaleń dziennikarzy wyłania się bowiem obraz niekompetencji, braku szacunku dla publicznych środków i co najmniej wątpliwych interesów kształtujących się między podlegającą bezpośrednio premierowi Rządową Agencją Rezerw Strategicznych, a właścicielem marki Red is Bed, lubującej się – podobnie jak środowisko premiera – w „bogoojczyźnianej”, nacjonalistycznej i „antykomunistycznej” retoryce.
RARS jak przepompownia pieniędzy
To, co Onet ujawnił na temat interesów RARS z Red is Bad układa się w całą kolekcję patologii rządów okresu 2015-23. Co można w niej znaleźć? Przede wszystkim mechanizm „przepompowywania” publicznych środków do prywatnej kieszeni.
Na konta Pawła Szopy, założyciela i właściciela marki, Red is Bed, w ciągu kilku lat RARS miał przelać blisko pół miliarda (!) złotych. Agencja zamawiała u przedsiębiorcy produkty, w obrocie, którymi nie miał żadnego doświadczenia, takie jak agregaty prądotwórcze i maski FFP. Ten pierwszy produkt miał zostać przekazany jako pomoc polskiego rządu dla walczącej Ukrainy, ten drugi został zakupiony w celu walki z pandemią koronawirusa.
Ceny miały być jednak znacznie wyższe od rynkowych, a lwią część kosztów pochłaniała marża przedsiębiorcy. RARS przekazał np. 365 milionów złotych założonej przez Szopę spółce komandytowo-akcyjnej Seltet na zakup agregatów prądotwórczych dla Ukrainy. Według wyliczeń Onetu, aż 262 miliony złotych tej kwoty to zysk Seltetu. Co oznacza marżę wynoszącą ponad 250 proc. Jeszcze wyższą, bo dziesięciokrotną marżę, Szopa miał nałożyć na maski FFP.
Trudno uwierzyć, by na rynku, nawet w szczycie wojny i pandemii, nie udało się znaleźć tańszych ofert. Zakupy od Szopy były jednak robione w dużej części z wolnej ręki, bez przetargu. Biorąc pod uwagę, że marka Red is Bed była kilkakrotnie promowana przez prezydenta Dudę – który wybrał się w bluzie tej firmy na swoją oficjalną wizytę do Chin – można mieć uzasadnione obawy czy przepłacone zamówienia na agregaty i maseczki nie były rodzajem „nagrody” za „słuszną” ideologiczną linię właściciela. Albo próbą budowy przez ośrodek skupiony wokół premiera własnej, „patriotycznej” oligarchii.
Sprawa jest tym bardziej gorsząca, że Szopa, jak wskazuje materiał Onetu, osiągał niczym rynkowo nieuzasadnione zyski najpierw na pandemii, a następnie na pomocy Ukrainie. Wymownie kontrastuje to z postawami milionów Polaków, którzy na wojnie nie tylko nie zarabiali, ale pomagali Ukrainie i Ukraińcom, poświęcając swój wolny czas i pieniądze.
Ukryty koszt farm trolli
Na tym jednak patologie się nie kończą. Jak bowiem wynika z materiału Onetu, Szopa mógł nie tylko zarabiać na korzystnych dla siebie kontraktach z RARS, ale też wspomagać PiS, prowadząc farmy trolli wspierające partię w kampanii jesienią 2019 r.
We wrześniu 2023 r. Szopa miał spotkanie w kancelarii premiera. Zaraz po jego zakończeniu skontaktował się z Mariuszem T., który jak wynika z ustaleń portalu, prowadził na polecenie Szopy nieformalną kampanię pomagającą PiS w internecie i atakującą przeciwników tej partii. Czyli krótko mówiąc: farmę trolli.
Pojawiaj się więc pytanie, czy wielkie marże, jakie nakładał Szopa na maski i agregaty nie były czasem „ukrytym kosztem” prowadzonych przez niego „farm trolli”, pracujących na rzecz PiS. To by mogło tłumaczyć czemu RARS zawierała tak niekorzystne dla siebie umowy z Szopą – być może po prostu służyły one interesom rządzącej partii.
Gdyby ta hipoteza się potwierdziła, to mielibyśmy kolejny dowód, że wybory w 2023 r. nie przebiegała na równych zasadach. PiS startował w nich na „dopingu”, jaki zapewniała mu kontrola nad TVP i całym aparatem państwa, który partia wykorzystywała do tego, by poza wszelkimi regulacjami, finansować swoją kampanię wyborczą. Wiemy coraz więcej na temat tego, jak mechanizm ten działał w wypadku ziobrystów i Funduszu Sprawiedliwości, pozostaje czekać czego jeszcze dowiemy się na temat związków między korzystnymi zleceniami z RARS a pracującymi na rzecz PiS „farmami trolli”.
Co robiły służby?
W całej sprawie jest jednak jeszcze trzeci wątek, związany z tym, jak w czasach PiS działały służby. Sprawą wydatków z RARS zaczyna interesować się w połowie zeszłego roku rzeszowska delegatura CBA. Materiał „Onetu” opiera się w dużej mierze na jej ustaleniach. Służby prowadzą operacyjne czynności wobec Szopy, podsłuchują jego rozmowy.
Przedsiębiorca w tym czasie zaczyna zachowywać się, jakby przygotowywał się do ewakuacji z Polski. Zbywa i zamyka swoje biznesy, wypłaca gotówkę ze swoich kont. Według przytaczanych przez Onet ustaleń CBA, eskortuje go przy tym „nieumundurowany, uzbrojony funkcjonariusz warszawskiej policji”. CBA nagrywa rozmowę przedsiębiorcy z jego prawniczką, w której deklaruje chęć wyprowadzki do Hiszpanii. Oczywiście, każdy ma się prawo wyprowadzić z Polski do Hiszpanii, czy gdziekolwiek zechce. Pojawia się pytanie, czy ktoś nie ostrzegł przedsiębiorcy, że interesują się nim służby i może być źle, zwłaszcza jeśli PiS straci władzę. Kolejne ujawniane przez Onet materiały sugerują, że Szopie szczególnie zależało na wyrejestrowaniu fundacji mającą pomagać weteranom powstania warszawskiego, której środki miał wykorzystywać do swoich prywatnych celów. Nagrania sugerują, że był gotów „pożyczyć” 2,5 miliona złotych odpowiedniej osobie w zamian za szybkie wyrejestrowanie fundacji bez odpowiedniego sprawozdania finansowego.
Dziś Szopa i prezes RARS, Michał Kuczmierowski, tłumaczą, że wszystko odbywało się zgodnie z prawem. Raport CBA, cytowany przez Onet, twierdzi jednak, że pracownicy RARS i kancelarii premiera realizowali „mechanizm przestępczy polegający na zlecaniu zakupu towarów i usług z wyłączeniem ustawy prawo zamówień publicznych”.
Tusk w odpowiedzi na doniesienia Onetu napisał na portalu X: „Zadaniem Prokuratora Generalnego będzie sprawdzenie wszystkich przypadków «kradzieży zgodnej z procedurami»”. Prokuratura przyjrzy się więc teraz pewnie ustaleniom CBA. Można tylko zgadywać co działoby się z nimi, gdyby nie zmiana władzy – nietrudno wyobrazić sobie, że mogłyby się stać narzędziem wewnętrznych walk w obozie Zjednoczonej Prawicy, a sprawa nigdy nie ujrzałaby światła dziennego.
Ośmieszony „obóz patriotyczny”
Doniesienia o Red is Bed nie tylko zdenerwują opinią publiczną – i to także część tej prawicowej, wcześniej sympatyzującej z marką – ale także poważnie uderzą w narrację PiS o sobie samym jako o „obozie patriotycznym”.
PiS, w tym także „technokratyczny” obóz Morawieckiego oraz skupiona wokół partii elita biznesowa i medialna uwielbiały bowiem przedstawiać się jako nowe wcielenie Szarych Szeregów, kolejne pokolenie AK heroicznie walczące o prawdziwie wolną Polskę z Brukselą, Berlinem, Putinem, polityczną poprawnością i uosabianym przez Tuska „późnym postkomunizmem”. Prawicowa elita czuła się lepsza, bo – jak przekonywała – chodziło jej o Polskę i inne wielkie idee, nie o kariery i pieniądze.
Rewelacje Onetu ośmieszają tę narrację, przypominają słowa dziewiętnastowiecznego rosyjskiego satyryka Michaiła Sałtykowa-Szczedrina: „Kiedy zaczynają dużo mówić o patriotyzmie, to pewnie znowu coś ukradli”. PiS i jego biznesowy sojusznik z Red id Bad jest dziś w sytuacji przemądrzałego, rozmodlonego harcerza, który został przyłapany na tym, jak kradł pieniądze z organizowanej przez siebie zbiórki na ubogie dzieci Polonii w Kazachstanie, by sfinansować w ten sposób jakiś wyjątkowo moralnie wątpliwy nałóg. Dla takich figur opinia publiczna rzadko ma wyrozumiałość.
