Wystarczy się rozejrzeć, by zobaczyć, co będzie się działo w Polsce po kolejnych wyborach. Niewiele wysiłku potrzeba również, by znaleźć sposób, jak tego uniknąć.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Trzeba tylko połączyć kropki. Populistyczno-brunatna fala niesie się nie tylko przez Wisłę, łatwiej wskazać miejsca, do których nie dotarła, niż te, które zostały nią dotknięte.
Jair Bolsonaro to spektakularny przykład, został wyniesiony aż do urzędu prezydenta zamieszkałej przez ponad 213 mln ludzi Brazylii. „Trump tropików” — jak nazywał go „New York Times” — przyczynił się do zwiększenia wycinki lasów amazońskich i nadmiarowych zgonów podczas pandemii, na sztandary w trakcie pierwszej kadencji rzucił walkę z mediami. Bolsonaryzm jest przez akademików klasyfikowany jako ideologia neofaszystowska.
Niedawno Bolsonaro został skazany na 27 lat i 3 miesiące więzienia za udział w „organizacji przestępczej” i szykowanie zamachu stanu po przegranych wyborach w 2022 r. Śledczy udowodnili, że zaplanował m.in. zamordowanie kontrkandydata Luiza Inácio Luli da Silvy, kandydata na wiceprezydenta oraz szefa Sądu Najwyższego.
„Bolsonaro, podobnie jak Trump, wytoczył wojnę demokratycznym instytucjom. Ale w Brazylii instytucje wygrywają” — czytam w „Foreign Affairs”. Wiadomo, że nie jest to doskonałe porównanie, Donald Trump morderstw nie planował, ale nie brakuje dowodów na to, że próbował wpłynąć na wynik wyborów w 2020 r., a jego działania z 6 stycznia 2021 r., gdy tłum jego zwolenników atakował Kapitol, wypełniają definicję zamach stanu. Nie został za to ukarany, system okazał się słaby, nic nie stało na przeszkodzie, by stanął do wyborów w 2024 r.
Reszta jest historią, którą, na nasze nieszczęście, śledzimy na żywo i której jesteśmy częścią. Jest bardziej, mocniej, wulgarniej niż w czasie pierwszej kadencji.
Wiadomo, że Polska jest wyjątkowa, polska wyjątkowość jest najbardziej wyjątkowa, tego, co dzieje się w Polsce, nie da się porównać do niczego innego. Ale jakieś wnioski z tych historii możemy wyciągnąć.
Albo instytucje ukarzą winnych demolowania demokratycznego państwa prawa przez osiem lat rządów PiS, albo w świetle tego samo prawa umożliwią dalsze ich demolowanie. O zwykłą sprawiedliwość tu chodzi. W innym wypadku Mateusz Morawiecki znów zostanie premierem, Zbigniew Ziobro ministrem sprawiedliwości, a Jarosław Kaczyński zostanie, kim chce. Niby dlaczego nie? Przecież w świetle prawa są czyści jak łza.
Nikt też nie powie, że się tego nie spodziewał. Odwrotnie: wszyscy się spodziewają. Gdziekolwiek przyłożyć ucho, tam rozważany jest jeden scenariusz. Biznes, spółki skarbu państwa, instytucje kultury — zakładają, że jesienią 2027 r. PiS wróci do władzy i nie będzie miało żadnych hamulców. Trudno znaleźć przekonanych, że tym razem nie uda się wprowadzić lex Czarnek, lex TVN, lex Tusk i każdego innego prawa, które wymyśli Jarosław Kaczyński.
Prezes jest unikatowym zjawiskiem nie tylko na polskiej scenie politycznej, ale trudno nie zauważyć, że te historie się przenikają, oni od siebie czerpią. Trump wskazał drogę prawicowym radykałom na całym świecie. Jemu imponuje prymitywna siła i nieograniczona przez demokratyczne procedury władza (od byłych współpracowników Trumpa wiemy, że z tego wynika podziw dla Władimira Władimirowicza). A naśladowcy są w niego wpatrzeni jak w obrazek (Bolsonaro powiedział mu kiedyś w oczy, że go kocha) i twórczo rozwijają myśl mistrza. Brazylijczyk, organizując przewrót, inspirował się szturmem na Kapitol, Trump wspierał go w drodze po reelekcję, nazywając m.in. „jednym z najlepszych prezydentów na świecie” i grożąc związaną z potencjalnym zwycięstwem Luli katastrofą. A przed niedawnym wyrokiem ogłosił, że Brazylia urządza „polowanie na czarownice”, i odebrał wizy do USA jedenastu sędziom brazylijskiego Sądu Najwyższego.
Miesiąc temu nikt nie wymyśliłby, że pozwie „NY Times” na 15 mld dol. i doprowadzi do zdjęcia show Jimmy’ego Kimmela tylko dlatego, że nie lubi tej gazety i tego showmana. I nie ma znaczenia, że Kimmel na antenę wrócił — granica została przekroczona, jest precedens, inni mają się bać. A wyznawcy będą brać przykład.
Do wyborów zostały dwa lata. Mamy czas. Możemy się już zastanawiać, jakiego programu i jakiej redakcji najbardziej nie lubi prezes.
