Polski Episkopat odważnie i zdecydowanie kontynuuje kurs na zderzenie z górą lodową. Wybór nowego przewodniczącego i wiceprzewodniczącego tylko to potwierdzają.
Lata obecności w Kościele rzymskokatolickim i systematyczne komentowanie wydarzeń z nim związanych nauczyły mnie, że zawsze należy się spodziewać najgorszego. Jeśli się to nie zrealizuje, to wówczas będzie powód do zadowolenia, a jeśli jednak się to spełni, to pozostanie satysfakcja z dobrego rozeznania. I tym razem ta stara, sprawdzona zasada okazała się pomocna.
Wybór abp. Tadeusza Wojdy na przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski i abp. Józefa Kupnego na wiceprzewodniczącego to zrealizowanie najgorszych scenariuszy z możliwych. Zwyciężyła opcja nie tylko zachowawcza, ale przede wszystkim kompletnie pozbawiona wyrazu. Jeśli coś obu wskazanych hierarchów łączy, to właśnie to, że są „ludźmi bez właściwości”, o których poglądach nic nie wiadomo, którzy nie wypowiedzieli się jeszcze nigdy w żadnej konkretnej sprawie, którzy nie pokazują, że mają jakikolwiek pomysł na duszpasterstwo, ewangelizację, zmieniającą się rzeczywistość społeczną czy religijną.
Nic. Zero, no może poza jedną wypowiedzią abp Wojdy, gdy odnosił się do marszu równości w Białymstoku.
Nowo wybrani przewodniczący KEP abp Tadeusz Wojda (z prawej) oraz zastępca przewodniczącego abp Józef Kupny.
Foto: Albert Zawada / PAP
Taki przewodniczący jako Episkopat
Tego typu postać sprawdziłaby się, gdyby stan polskiego Kościoła był rewelacyjny, jego liderzy mieli setki pomysłów, seminaria pękałyby w szwach, a od kandydatek do życia zakonnego nie można by się opędzić. Wtedy pozbawieni wyrazu i właściwości przywódcy nie byliby przykładami braku wizji głosujących. Teraz jest jednak inaczej. Seminaria pustoszeją w błyskawicznym tempie, nowicjaty żeńskich zgromadzeń już stoją puste, młodzież wymaszerowuje nie tylko z lekcji katechezy, ale z Kościoła w ogóle i zmienił się klimat polityczny. Trzeba na nowo układać relacje z władzą.
Tym właśnie powinni zająć się nowi liderzy KEP, ale konia z rzędem temu, kto wie, jaką mają oni diagnozę tego, co się dzieje. O lekarstwie nawet nie wspominam.
Obaj — inaczej niż choćby abp Adrian Galbas, czy kard. Grzegorz Ryś — nic na te tematy nie mówią. Nie wiadomo co sądzą na temat zmian wprowadzanych przez papieża Franciszka, co myślą o synodalności, komunii świętej dla osób rozwiedzionych w nowych związkach, błogosławienia par jednopłciowych. Nie wiadomo też, jaka jest ich opinia na temat celibatu, czy szukania nowych rozwiązań ewangelizacyjnych. O tych sprawach, z którymi mierzy się przecież Kościół na świecie, obaj hierarchowie także milczą.
Być może była to — z perspektywy wybierających ich biskupów — największa zaleta tych kandydatów. Ludzie bez właściwości świetnie reprezentują episkopat, którego głównym przykazaniem są słowa: „nie wychylać się”. Gdy okazało się, że abp Andrzej Dzięga kłamał w liście do duchownych w sprawie swojego ustąpienia, poza czterema biskupami pomocniczymi i grupą świeckich, nie wypowiedział się nikt z metropolitów lub ordynariuszy. Owszem było jasne, że kilku z nich interweniowało u nuncjusza, ale wszyscy prosili, by nie podawać ich nazwisk. Dlaczego? Bo obawiali się, że taka reakcja sprawi, że staną się niewybieralni.
Informacja o tym, że ktoś z frakcji otwartej na skrzywdzonych mógł poinformować o sprawie nuncjaturę, sprawiła, że wycięto wszystkich jej przedstawicieli z funkcji w KEP. Milczenie nic nie pomogło, bo okazało się, że samo odwołanie do Watykanu, jeśli narusza interesy korporacji, czyni w polskim episkopacie danego hierarchę niewybieralnym. Milczenie, które miało być dyplomacją, okazało się jedynie powodem do wstydu.
Symboliczne potraktowanie skrzywdzonych
Fora skupiające osoby skrzywdzone w Kościele rozgrzały się do czerwoności. To też pokazuje, co się w istocie stało w ostatnich godzinach, po ogłoszeniu obu nominacji. Lata ciężkiej pracy niewielkiej, ale wytrwałej grupy ludzi w Kościele, właśnie poszły do piachu.
Nowy przewodniczący KEP nie słynie ze wsłuchiwania się w potrzeby osób, które zostały pokrzywdzone w Kościele, a wiceprzewodniczący zasłynął ostatnio tym, że organizuje w archikatedrze publiczny pogrzeb arcybiskupa, który w obu zarządzanych przez siebie diecezjach tuszował pedofilię i został za to ukarany przez Watykan. Państwowa Komisja ds. Pedofilii apeluje, by tego nie robić, osoby skrzywdzone przypominają o konieczności empatii, a arcybiskup, który jest do niej niezdolny, zostaje właśnie nowym wiceprzewodniczącym KEP.
Inna sprawa, że na taką empatię nie jest w stanie zdobyć się nawet abp Wojciech Polak.
— Przyjmuję z pokorą i szacunkiem słowa osób skrzywdzonych wykorzystaniem seksualnym. Rozumiem, że mają prawo do wyrażania swego bólu i gniewu. Chcę przypomnieć jednak, że katedra jest tradycyjnym miejscem liturgii pogrzebowej, a krypta katedry — zwyczajowym miejscem pochówku dla biskupów, którzy w niej posługiwali — napisał prymas.
Nawet jeśli takie jest prawo kanoniczne, to odwaga, sprawiedliwość i miłosierdzie wymagają od nas poszukiwania nowych rozwiązań, które wychodzą ku osobom skrzywdzonym.
Wycięcie wszystkich biskupów, którzy o sprawach ochrony małoletnich się wypowiadają i milczenie w kwestii kar nakładanych na kolejnych biskupów, stawiają pod znakiem zapytania to, czy KEP będzie szedł dalej drogą oczyszczenia, sprawiedliwości i miłosierdzia wobec skrzywdzonych. Nowi przywódcy nie są jastrzębiami w tej kwestii i bardziej są znani jako obrońcy duchownych niż skrzywdzonych.
„Zostawić umarłym grzebanie umarłych”
Co to wszystko oznacza dla polskich katolików? Nie brak takich, którzy są zachwyceni, bo ten wybór jest potwierdzeniem, że wszystko u nas wygląda wspaniale, że układ z partią władzy zostanie utrzymany, że jedynym czego potrzebujemy, jest kultywowanie tego, co już było, bo Polska jest chrześcijańska i basta, a jeśli z czymś trzeba zrobić porządek, to co najwyżej z mediami. Ta część polskiego Kościoła — a jest ona, wbrew pozorom niemała — nie widzi problemów, nie chce się z nimi mierzyć, a jeśli coś jest jej zdaniem problemem, to obecność wrogiego świata. Wewnętrznych problemów nie ma.
Ale jest też rosnąca grupa polskich katolików — również księży — którzy mają dość. Dość traktowania wiernych jako nieistotnej bezwolnej masy, dość klerykalizmu, dość kompletnego braku wizji.
— Zostawcie umarłym grzebanie umarłych — ten cytat biblijny zdobył ogromną popularność na wielu katolickich profilach. Jest przywoływany jako komentarz do tego, co się wydarzyło.
Oczywiście można powiedzieć, że wierni niewiele mogą, że jedynym, co im zostaje, to odejście, ale to zwyczajna nieprawda. Będą tacy, którzy odejdą, ale dla wielu — także moich przyjaciół — to, co się wydarzyło to jasne wezwanie do działania. Już wiadomo, że pozostawienie sterów Titanica w rękach tej ekipy to świetny pomysł na tragedię. Trzeba więc po prostu robić swoje. Biskupi muszą się nauczyć, że należy ich traktować tak, jak innych uczestników debaty publicznej. Od Kościoła trzeba natomiast wymagać takiej samej transparentności jak od innych instytucji.
Prawnicy, także ci wierzący, będą wytaczać procesy kuriom i domagać się odszkodowań dla osób pokrzywdzonych w Kościele. A zwyczajni księża i wierni, nie czekając na biskupów, poszukają nowych metod ewangelizacji, duszpasterstwa i będą walczyć o każdego wiernego. Ta grupa rośnie i jest coraz bardziej zdeterminowana. Jeśli jest jakaś nadzieja to nie w episkopacie, ale właśnie w tej grupie.
Autor jest doktorem filozofii, pisarzem, publicystą RMF FM.
