Zaawansowana próchnica, nieszczęśliwie złamany ząb, poważny stan zapalny przy korzeniu — z tych powodów wciąż tracimy zęby.
Konieczność usunięcia zęba zazwyczaj napawa ludzi trwogą. Nie tylko z powodu inwazyjności samego zabiegu, ale przede wszystkim dlatego, że zostaje po nim mniej lub bardziej widoczna dziura w uzębieniu. A jak z czymś takim iść w świat? Trzeba jak najszybciej brakujące zęby uzupełnić, nie tylko z powodów estetycznych, ale również zdrowotnych. Każdy ubytek zęba to większe obciążenie dla innych zębów, które w ten sposób szybciej się niszczą.
Oczywiście, przy dzisiejszym zaawansowaniu stomatologii nikt nie musi już chodzić z brakami w uzębieniu — o ile oczywiście ma na koncie dość pieniędzy, aby zapłacić za piekielnie drogie usługi protetyczne. Pacjenci mają do wyboru protezy stałe (tzw. mosty) lub — przy utracie dużej liczby zębów — wyjmowane. Coraz więcej klinik i gabinetów stomatologicznych oferuje także usługi implantologiczne, czyli wkręcenie w kość tytanowej śruby, na której potem protetyk odbuduje sztuczny ząb. Ale dzięki badaniom i eksperymentom naukowców z King’s College London wkrótce pacjenci i dentyści będą mieli do wyboru jeszcze jedną możliwość: wszczepienie zalążka nowego zęba, który w krótkim czasie odrośnie jak nowy!
Galaretka do produkcji zęba
Metodę, która umożliwia stworzenie takiego zalążka z komórek pacjenta, wymyślili naukowcy z Wydziału Stomatologii, Nauk o Jamie Ustnej i Czaszce, King’s College London pod kierownictwem dr Any Angelovej Volponi oraz doktoranta. Obie badaczki od lat zajmują się problematyką hodowania zębów z probówki. Do niedawna największym problemem takich hodowli było „zmuszenie” komórek macierzystych, aby zaczęły szybko i sprawnie różnicować się w wyspecjalizowane komórki zęba — miazgę, zębinę i szkliwo. Jednak dr Anhelova Volponi i Xuechen Zhang znaleźli na to sposób. Opracowali specjalny biomateriał, hydrożel, który umożliwia komórkom komunikowanie się ze sobą. — Oznacza to, że jedna komórka może skutecznie „powiedzieć” innej, aby zaczęła różnicować się w komórkę zęba. Hydrożel naśladuje tzw. macierz, naturalne środowisko otaczające komórki w ciele, w tym przypadku komórki wzrostu zębów i pozwala naukowcom odtworzyć proces rozwoju zębów w laboratorium. — Gdy wprowadziliśmy do tej macierzy hodowane komórki, były one w stanie wysyłać do siebie sygnały, aby rozpocząć proces formowania zębów — tłumaczy Xuechen Zhang.
Przenieść zalążek do dziąsła
Obecne badanie zostało przeprowadzone z użyciem komórek myszy, a konkretnie komórek macierzystych nabłonkowo-mezenchymalnych, czyli tych, które potrafią przekształcać się w komórki zębów. Skoro udało się z komórkami mysimi, to dlaczego miałoby nie udać się z ludzkimi? Proces wzrostu zębów u obu gatunków i komórek, które biorą w tym udział, jest bardzo podobny. Naukowcy chcą znaleźć odpowiedź na inne pytanie.
— Mamy różne pomysły na umieszczenie zębów w jamie ustnej — mówi dr Xuechen Zhang. — Możemy przeszczepić młode komórki zęba w miejscu brakującego zęba i pozwolić im rosnąć w jamie ustnej. Alternatywnie możemy stworzyć cały ząb w laboratorium przed umieszczeniem go w jamie ustnej pacjenta. W przypadku obu opcji musimy rozpocząć bardzo wczesny proces rozwoju zęba w laboratorium — tłumaczy dr Zhang.
Komórki macierzyste zamiast plomby
Hydrożel opracowany w King’s College może posłużyć nie tylko do hodowli nowego zęba w probówce, ale także do regeneracji ubytków w naturalnym zębie pacjenta, uszkodzonym wskutek próchnicy. Zamiast plomby można byłoby wkładać hydrożel z komórkami macierzystymi do oczyszczonego z próchnicy zęba i dać mu szansę na samoistną regenerację. Takie metody testują też inne ośrodki badawcze, a wykorzystanie komórek macierzystych do odbudowy ubytków po próchnicy jest bardzo ważnym trendem w rozwoju stomatologii.
Takie prace prowadzi m.in. zespół naukowców z angielskiego University of Nottingham i amerykańskiego Harvard University. Opracowali oni regeneracyjne wypełnienia stomatologiczne, które pozwalają zębom na samoistne gojenie się. Po oczyszczeniu zęba z próchnicy wkłada się do niego specjalną plombę, która nie tylko wypełnia dziurę, ale także ma składniki stymulujące zębinę do wzrostu i regeneracji. — Istniejące wypełnienia dentystyczne są toksyczne dla komórek i dlatego są niezgodne z tkanką miazgi wewnątrz zęba — tłumaczy dr Adam Celiz z University of Nottingham. Wypełnienie stymulujące wzrost miazgi daje większą gwarancję, że nie dojdzie do jej stanu zapalnego i zęba nie trzeba będzie leczyć kanałowo. Bo ząb leczony kanałowo to martwy ząb. A martwych i usuniętych zębów wszyscy chcielibyśmy uniknąć.
