W ciągu kilku miesięcy drugiej kadencji prezydent Donald Trump wielokrotnie mieszał się w decyzje prywatnych firm. Co więcej, sięgając po rozwiązania rodem z podręcznika gospodarek komunistycznych, jego administracja poszła jeszcze dalej. Od zastraszania przedsiębiorstw przeszła do bezpośredniego udziału rządu w prywatnych firmach. Do czego to prowadzi? Na pewno nie do dobrobytu.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Przez ostatnie co najmniej 150 lat interwencja państwa polegająca na wyborze poszczególnych branż i firm do wsparcia prowadziła do obniżonej produktywności i osłabionych wyników gospodarczych. Gdy względy polityczne przeważają nad zdrowym osądem handlowym, firmy mogą być zmuszane do utrzymywania nierentownych fabryk, kontynuowania działalności przynoszącej straty, faworyzowania dostawców rządowych ponad prywatnymi oraz mianowania niewykwalifikowanych, ale politycznie powiązanych osób na stanowiska kierownicze.
Z drugiej strony, gdy prywatne firmy są nieefektywne lub produkują niechciane towary, z czasem opuszczają one rynek i są zastępowane przez bardziej produktywne przedsiębiorstwa. Wizja zysku skłania firmy do rekrutowania zdolnych pracowników, produkowania wysokiej jakości towarów, które zaspokajają popyt, wprowadzania innowacji i korzystania z najnowocześniejszych technologii. Biznesy podlegające wpływom lub kontroli politycznej mają słabszą motywację do realizacji tych celów, ponieważ własność rządowa chroni je przed konkurencją.
Donald Trump zrywa z tradycją amerykańskiej gospodarki
W Stanach Zjednoczonych podobnie jak w większości rozwiniętych gospodarek sektor prywatny od dawna jest głównym motorem wzrostu PKB. Dzięki stosunkowo ograniczonej roli rządu, który ustanawia ramy regulacyjne, wspiera badania podstawowe i innowacje, oraz ogranicza monopole, konkurencja rozkwitła, zapewniając dziesięciolecia dobrobytu gospodarczego.
Jednak pod rządami prezydenta Donalda Trumpa Stany Zjednoczone — niegdyś twarz wolnorynkowego kapitalizmu — zerwały z tą tradycją. Od początku swojej drugiej kadencji Trump wielokrotnie ingerował w proces podejmowania decyzji w sektorze prywatnym. Jego administracja wzięła na cel firmy prawnicze, uniwersytety, ośrodki analityczne, producentów półprzewodników i baterii, firmy medialne, ośrodki badawcze i wiele innych. A gdy spojrzymy na opis kontrolowanych przez państwo gospodarek komunistycznych, dojdziemy do wniosku, że jego administracja posunęła się jeszcze dalej, przechodząc od zastraszania do bezpośredniego przejmowania aktywów prywatnych firm przez rząd. Gwoli przykładu, w czerwcu japońska firma Nippon Steel otrzymała pozwolenie na przejęcie US Steel, ale w tym celu musiała przyznać rządowi federalnemu „złotą akcję”, dając amerykańskim decydentom prawo weta wobec planów biznesowych zarządu.
Jeszcze przed interwencją Trumpa, Nippon Steel zobowiązało się do dokonania dużych inwestycji w US Steel, zatrzymania wszystkich pracowników i honorowania nowo wynegocjowanych umów z pracownikami reprezentowanymi przez związki zawodowe. Dodane przez administrację Trumpa żądania wysyłają zatem mieszany komunikat: choć prezydent popiera inwestycje zagraniczne, w tym samym momencie stawia niepotrzebne bariery.
Sprzeczność te ilustruje także umowa Trumpa z producentami chipów Nvidia i AMD. W kwietniu administracja wstrzymała sprzedaż zaawansowanych półprzewodników w Chinach ze względu na bezpieczeństwo narodowe. Jednak w lipcu okazało się, że zarówno Nvidia jak i AMD mogą wznowić sprzedaż pod warunkiem, że przekażą rządowi USA 15 proc. pochodzących z niej dochodów.
Intel i Trump. Umowa więcej niż niekorzystna
Jeszcze bardziej bezczelna jest umowa zawarta między administracją prezydenta a firmą Intel. W sierpniu Trump ogłosił, że rząd USA nabył 10 proc. udziałów w firmie, za które zapłacono 5,7 mld dol obiecanych Intelowi w ramach ustawy CHIPS and Science Act oraz kolejne 3,2 miliarda dolarów z programu Secure Enclave. Porozumienie w praktyce przykuwa także Intela do jego przynoszącej straty foundry [dosł. „odlewnia” – w uproszczeniu chodzi o zakład produkujący półprzewodniki – przyp. red.], jednocześnie dając rządowi możliwość dokupienia kolejnych 5 proc. udziałów, jeśli kiedykolwiek zostałaby ona sprzedana.
Warto zauważyć, że poprzez przekształcenie oczekiwanych grantów z ustawy CHIPS w udziały, porozumienie nie zapewnia Intelowi nowych środków rządowych. W międzyczasie prywatni akcjonariusze ponoszą koszty: rząd USA nabył swój udział po cenie 20,47 dol za akcję — znacznie poniżej wynoszącej 24,80 dol ceny ostatecznej na przeddzień ogłoszenia przez Trumpa zakupu udziałów.
Choć przedstawiciele rządu nie będą zasiadać w zarządzie Intela, cień administracji w dalszym ciągu będzie padać na procesy decyzyjne firmy, nawet bez formalnej reprezentacji. Decydenci mogą naciskać na NVIDIĘ, AMD i inne przedsiębiorstwa, by kupowały on Intela półprzewodniki, wywierać na firmę presję, by ta budowała fabryki w nierentownych lokalizacjach lub zmuszać ją do zatrudniania pracowników wybranych ze względu na lojalność polityczną, a nie kompetencje.
Zamiast zwycięzców, Trump wybiera przegranych
Przedłużający się upadek Intela podkreśla słabą logikę ekonomiczną stojącą za inwestycją Trumpa. W latach 90. firma była przodującym wytwórcą półprzewodników, a w 2000 r. na chwilę stała się nawet drugą najbardziej wartościową firmą na świecie. Dziś jednak nie mieści się nawet w pierwszej piętnastce producentów chipów pod względem kapitalizacji rynkowej.
Intel był również największym beneficjentem ustawy CHIPS, wykorzystując fundusze federalne do rozwoju nowych zakładów produkcyjnych w Arizonie. Budowa była jednak wielokrotnie opóźniana, a kierownictwo firmy obwiniało o to brak wykwalifikowanej siły roboczej. Sytuacja jest podobna także w przypadku zakładu w Ohio, który jest już w budowie — data jej ukończenia została przesunięta z 2025 na 2030 r.
Biorąc to pod uwagę, umowa Trumpa z Intelem wygląda na szczególnie nietrafioną. To, czego firma potrzebuje naprawdę, to nowe finansowanie, aby spełnić nabrzmiałe przez lata poważnych strat zobowiązania i sfinansować plan naprawy opracowany przez nowego dyrektora generalnego, Lip-Bu Tana.
Japoński konglomerat inwestycyjny SoftBank ogłosił niedawno, że zainwestuje w Intel 2 mld dolarów — nie wiadomo jednak, czy ruch ten jest oznaką prawdziwej wiary w przyszłość firmy, czy też próbą zdobycia przychylności podczas napiętych negocjacji celnych między USA a Japonią.
Często mówi się, że polityka przemysłowa polega na wybieraniu zwycięzców. Biorąc jednak pod uwagę ostatnie wyniki Intela, wygląda na to, że administracja Trumpa zajmuje się raczej wybieraniem przegranych. Chociaż niewielu kwestionuje znaczenie produkcji stali lub to, że półprzewodniki będą napędzać przyszły wzrost gospodarczy, państwowy kapitalizm Trumpa wzmacnia przemysł lub szerszą gospodarkę USA w niewielkim stopniu. Zamiast tego obnaża zagrożenia płynące z ingerencji rządu w rynek: marnotrawstwo pieniędzy podatników, wypaczone bodźce, osłabioną konkurencję oraz mniejszą dynamikę i innowacyjność.
