Czy do konfliktów na linii prezydent-premier, prezydent-szef MSZ, dojdzie nowy na linii marszałek Sejmu-Pałac Prezydencki? Jeśli Czarzasty zacznie stosować „marszałkowskie weto”, nie można tego wykluczyć. A z orędzia nowego marszałka można wnioskować, że powinien tego obawiać się szczególnie Karol Nawrocki.
- Newsweek w pakiecie Onet Premium
Dziękuję, że nas czytasz
Foto: Newsweek
We wtorek Sejm zgodnie z umową koalicyjną dokonał rotacji na stanowisku marszałka Sejmu: Szymona Hołownię zastąpił Włodzimierz Czarzasty. Komentatorzy w naturalny sposób spekulowali czym i czy czymkolwiek marszałkowanie Czarzastego będzie się różnić od tego Hołowni. Po trzech dniach urzędowania i pierwszym telewizyjnym orędziunowego marszałka z pewnością można już powiedzieć, że Sejm Czarzastego będzie inny niż ten marszałka Hołowni. W jaki sposób inny? Jak wszystko na to wskazuje będzie mniej konsensualnie i wyraziściej politycznie.
Miło już było
Hołownia, choć też potrafił wykorzystać funkcje marszałka, by złośliwie odpowiedzieć politykom PiS, ogólnie starał się sprawować swoją funkcję konsensualnie, tak jakby wierzył, że mimo polaryzacji politycznej mogą go polubić wszystkie sejmowe kluby. Nie zawsze się to udawało, jak np. wtedy, gdy elektorat lewicy uznał, że to lider Polski 2050 blokuje prace nad liberalizacją aborcji i przez pewien czas skupił na nim swój gniew. Ostateczny test dla takiego modelu prowadzenia obrad Sejmu, jakim były wybory prezydenckie, też nie wypadł dla Hołowni korzystnie.
Tymczasem Czarzasty, podejmując na początek urzędowania decyzję o zakazie sprzedaży alkoholu w Sejmie, pokazał, że nie boi się niepopularnych wśród posłów decyzji. Bo choć większości Polaków wydaje się dość oczywiste, że miejsce pracy nie jest miejscem, gdzie powinno się móc kupić i spożywać alkohol, to dla wielu posłów jest to najwyraźniej kontrowersyjne. Część z nich, głównie z Konfederacji, zaczęło atakować Czarzastego i bronić alkoholu w Sejmie, jakby utracili polityczny instynkt samozachowawczy i nie czytali jakie są dziś nastroje Polaków.
Czarzasty od 1 stycznia zamierza też uregulować sprawę kilometrówek — dziś koszty benzyny zwracane są posłom na deklaracje i trudno uwierzyć, by niektórzy faktycznie aż tyle wyjeździli, ile deklarują. Jeśli Czarzasty naprawdę będzie próbował to uregulować, można się spodziewać, że posłowie będą bronić kilometrówek bez paragonu jeszcze ostrzej i jeszcze bardziej groteskowo niż wódki w Sejmie.
Wszystko to wysyła posłom sygnał, że w Sejmie X kadencji miło już było za Hołowni, a pod kierownictwem Czarzastego Sejm czekają porządki przypominające posłom, że jest to ich miejsce pracy, wymagające — jak każde inne — pewnej dyscypliny.
Powrót sejmowej zamrażarki?
Komunikat „miło już było” dało się wyczuć też w orędziu marszałka — choć mówił też w nim o roli Sejmu jako miejsca debaty, gdzie reprezentowani muszą być wszyscy obywatele i ich poglądy oraz o współpracy z opozycją.
Jednocześnie zapowiedział, że będzie stosować „weto marszałkowskie” wobec „szkodliwych projektów legislacyjnych, służących populizmowi i rozregulowaniu zasad funkcjonowania państwa”. Zapowiedział, że jako marszałek będzie przyglądał się „czy projekty ustaw mają realne źródła finansowania, czy służą tylko grze politycznej i skłóceniu obywateli”.
Jak takie „marszałkowskie weto” miałoby właściwie wyglądać? Marszałek nie może zablokować projektu ustawy, ale może nie kierować jej na obrady, trzymać ją w „sejmowej zamrażarce”. W przeszłości wielu marszałków tak robiło, Hołownia obiecywał skończyć z tą praktyką. Czarzasty zapowiada więc najpewniej: projekty, które mają tylko nakręcać polaryzację, nie będą trafiały pod obrady.
Żaden marszałek wcześniej nie zapowiadał tak zdecydowanie, że będzie korzystał z tego prawa, większość wcześniej robiła to raczej wstydliwie. Mrożenie zawsze było krytykowane przez opozycję jako przejaw niskich demokratycznych standardów i lekceważenie wyborców, którzy głosowali na opozycję. Teraz też można spodziewać się protestów, nie zdziwię się, jeśli posłowie PiS albo Konfederacji sprezentują za chwilę Czarzastemu do gabinetu zamrażarkę, pewnie jakąś z czasów głębokiego PRL-u, by podkreślić, że mrożenie to „powrót komuny”.
Czarzasty zakłada jednak pewnie, że elektorat koalicji w warunkach silnej polaryzacji odbierze zapowiedź „marszałkowskiego weta” jako przykład odpowiedzialności za państwo, chroniące je przed nieodpowiedzialnym zachowaniem totalnej opozycji z PiS. I może mieć rację.
Nowy obszar konfliktu z prezydentem?
Jak można zgadywać, ofiarą weta będą głównie padać projekty PiS, ale nie tylko. Z orędzia można wnioskować, że obawiać się powinien szczególnie prezydent. Bo to z ośrodka prezydenckiego wychodziły ostatnio inicjatywy ustawodawcze wchodzące w obszary, które znajdują się nie tylko zupełnie poza kompetencjami prezydenta, ale także poza społecznym konsensusem co do tego, czym prezydent powinien się zajmować.
Do prezydenta i jego ekspansywnego rozumienia swoich prerogatyw Czarzasty wprost zresztą odniósł się w swoim orędziu. Przypomniał, że w polskiej konstytucji to rząd rządzi, a prezydent reprezentuje państwo. Dał też do zrozumienia, że problemy ze szczegółową interpretacją tego, co to ma konkretnie znaczyć, wynikają nie z niedoskonałości jej przepisów, tylko „działań środowisk, które konstytucję łamią”.
Czy więc do konfliktów na linii prezydent-premier, prezydent-szef MSZ, dojdzie nowy na linii marszałek Sejmu-Pałac Prezydencki? Jeśli Czarzasty faktycznie zacznie stosować „marszałkowskie weto” wobec prezydenckich projektów, nie można tego wykluczyć. Czarzasty będzie przedstawiać konflikt z prezydentem jako obronę konstytucji, co w warunkach polaryzacji może zadziałać.
Czy lewica się na tym zbuduje?
Niezależnie od tego, czy Czarzasty zostanie wybrany na następną kadencję jako przewodniczący Nowej Lewicy, stanie się teraz najbardziej widocznym politykiem rządowej lewicy i jego działania jako drugiej osoby w państwie w dużej mierze określą to, jak do następnych wyborów postrzegana będzie jego partia.
Na pewno podejmując pierwsze potencjalnie niepopularne wśród posłów decyzje, zapowiadając „marszałkowskie weto” i obronę konstytucji przed prezydentem, Czarzasty pokazuje, że nie traktuje marszałkowania jako najwyższego honoru wieńczącego polityczną karierę, stanowiska, gdzie spokojnie i godnie czeka się na polityczną emeryturę.
Czy jednak ten nowy model marszałkowania pozwoli się zbudować lewicy? Czy nawet jeśli wyborcy koalicji rządowej przyklasną, że tak jak po Bodnarze przyszedł Żurek, tak po Hołowni bardziej zdecydowanie obchodzący się z prawicowo-populistyczną opozycją Czarzasty, to pomoże to lewicy? Na pewno, biorąc pod uwagę antypisowskie emocje w lewicowym elektoracie, Nowej Lewicy to nie zaszkodzi, ale do wzmocnienia poparcia może być potrzebne coś jeszcze.