Wszystko, czego doświadczamy i co obserwujemy, wpływa na nasze wyobrażenie tego, jak „powinno się” kochać, tworząc wzorce i schematy, idealne obrazy. Co się dzieje, gdy to, do czego dążymy, jest nierealne? I gdy zaczynamy dostrzegać rozbieżność między tym, co myślimy i czujemy, a tym, jak postępujemy.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Na nasze wyobrażenie miłości wpływ ma wiele czynników. Psycholog Albert Bandura pokazał, że zachowań, emocji i reakcji społecznych uczymy się poprzez obserwację innych już w dzieciństwie. Psychiatra John Bowlby i psycholożka Mary Ainsworth dowiedli z kolei, że kształtujące się w niemowlęctwie style przywiązania mają ogromny wpływ na to, jak reagujemy na miłość i jak postrzegamy siebie w związku w dorosłości. Na to, jakie emocje miłość w nas wyzwala, wpływa też układ nerwowy — emocje mają bowiem podłoże biologiczne. Nie bez znaczenia są doświadczenia z przeszłości, stopień dojrzałości emocjonalnej oraz czynniki społeczne, czyli to, w jakim otoczeniu się wychowywaliśmy. Kochamy inaczej w zależności od płci, wieku, pochodzenia, a nawet statusu ekonomicznego.
Silnym „nośnikiem wzorców” jest również kultura — miłość to częsta bohaterka filmów, książek i utworów muzycznych. Dziś także media społecznościowe, które dyskretnie budują w nas solidne fundamenty nie zawsze korzystnych przekonań, bardzo często idealizują nie tylko samo uczucie, ale też zachowania kochanków. Myśląc o miłości, powinniśmy więc wziąć pod uwagę fakt, że to kolaż, który powstał w naszym umyśle w wyniku sumy wielu obrazów.
Czy kochalibyśmy inaczej, wychowując się w innej kulturze?
Choć liczne badania pokazały, że potrzeba miłości i bliskości jest uniwersalna, to sposób jej rozumienia i okazywania — już nie. Każda kultura ma własne normy dotyczące tego, jak „powinno się” kochać, mówić o emocjach i je wyrażać. W kulturze indywidualistycznej od miłości oczekuje się otwartości, autentyczności i okazji do samorozwoju. W opozycji do takiej bezpośredniości stoją Francuzi, którzy najbardziej cenią w miłości pasję, flirt i subtelność. Dla Japończyków nadrzędnymi wartościami są spokój i unikanie konfliktów, które najchętniej wyrażają poprzez troskę, uważność i lojalność. W Indiach związek ma służyć rodzinie i wspólnocie, a nie tylko osobistemu spełnieniu.
A w Polsce? Badania socjologa Janusza Mariańskiego pokazały, że Polacy oczekują od miłości zarówno pasji, jak i bezpieczeństwa. To trochę tak, jakbyśmy chcąc pokazać w tańcu siłę namiętności, zatańczyli makarenę. Co więcej, w polskim dyskursie nadal obecne są silne normy płciowe: kobieta powinna według nich być „emocjonalna i ciepła”, mężczyzna „opanowany i odpowiedzialny”. Według badań CBOS 85 proc. Polaków uważa miłość za główny powód zawarcia małżeństwa, ale tylko 35 proc. twierdzi, że „łatwo im mówić o emocjach w związku”. Kolejny paradoks. Bo jak tańczyć tango, wstydząc się bliskości?
Wyobrażenia kontra rzeczywistość
Wszystko, co nas otacza, czego doświadczamy i co obserwujemy, wpływa na nasze wyobrażenie tego, jak „powinno się” kochać. Utworzone w ten sposób wzorce i schematy mają to do siebie, że na co dzień raczej o nich nie myślimy — to procesy, które w naszym umyśle dzieją się po cichu, skracając czas podejmowania przez nas decyzji. Kiedy w miłości przestaje być kolorowo, to bez świadomej analizy naszych schematów możemy mieć poczucie, że nie spełniamy jakichś oczekiwań. Bo nagle okazuje się, że nasza miłość wcale nie jest łatwa — plączą nam się nie tylko nogi, ale też język. Potykamy się, upadamy, trudno jest się podnieść. Rozglądamy się dookoła, gdzie wszyscy beztrosko wirują po miłosnym parkiecie. To wtedy najczęściej pojawiają się męczące myśli, że „problem na pewno jest we mnie”.
To, że odwołujemy się do wzorców, jest dla nas naturalne. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy to, do czego próbujemy dążyć, jest nierealne. Co się dzieje, kiedy dochodzi do zderzenia idealnych schematów z nieco inną rzeczywistością i zaczynamy dostrzegać rozbieżność między tym, co myślimy i czujemy, a tym, jak postępujemy? Psycholog społeczny Leon Festinger opisał to zjawisko jako dysonans poznawczy. Umysł, próbując stale „pogodzić” sprzeczności, traci energię na utrzymywanie pozornego spokoju, co z czasem może prowadzić do obniżenia samooceny, poczucia winy, wstydu lub złości na siebie. W związku możemy odczuwać dysonans na przykład wtedy, gdy cenimy szczerość, ale kłamiemy, żeby nie pokazać swoich trudnych emocji.
Długotrwały stan dysonansu poznawczego może prowadzić do psychicznego zmęczenia, kryzysu emocjonalnego, konfliktu w relacji lub uczucia ogólnego wypalenia. Jeśli jednak uświadomimy sobie sprzeczność, możemy rozważyć zmianę — zacząć postępować zgodnie z przekonaniami, urealnić swoje wymagania wobec siebie i świata lub odejść z relacji czy otoczenia, które wymusza sprzeczności. Odbudowa wewnętrznego spokoju może przynieść ulgę i poczucie autentyczności, a także przyczynić się do wzrostu samoakceptacji i zaufania do siebie.
Emocjonalność z ludzkiej perspektywy
Pomocna może być też akceptacja, że miłość bez trudnych emocji jest tak samo prawdziwa jak instagramowe filtry czy filmowe efekty specjalne. Emocje, nawet te trudne, mogą być dla nas źródłem cennych informacji — możemy odkryć, że nasza miłość jest pełna i głęboka. Że wciąż nam zależy. Że dotykamy tematów, które z różnych przyczyn postrzegamy jako ważne. Że nie kochamy idealnie, tylko po ludzku. Jeśli spojrzymy na emocjonalność z nieco innej perspektywy, to może się okazać, że życie bez niej byłoby dużo trudniejsze. To właśnie umiejętność odczuwania i regulacji emocji sprawia, że miłość dojrzewa — z idealizacji w prawdziwą więź. Nie chodzi o to, by czuć tylko „dobre emocje”, ale by z ciekawością wsłuchiwać się również w te trudne.
Badania amerykańskiego psychologa Jamesa Grossa wykazały, że osoby, które tłumią emocje, czują więcej napięcia, a złość staje się u nich bardziej wybuchowa. Hamowanie ekspresji nie zmniejsza emocji, tylko „zamyka” ją w ciele. Ci, którzy potrafią nazwać emocje i wyrazić je w jasny sposób, rzadziej doświadczają destrukcyjnych konfliktów. Zamiast skupiać się na tym, żeby „nie czuć złości”, warto więc postarać się zrozumieć, skąd się wzięła i co chce nam powiedzieć.
Wytchnienie od miłosnych uczuć
Co może przynieść wytchnienie w sytuacji, kiedy czujemy się przytłoczeni falą miłosnych uczuć? W trudnych sytuacjach warto spróbować spojrzeć na problem z szerszej perspektywy. Liczne badania dowiodły, że stres (szczególnie ostry lub chroniczny) może prowadzić do zawężenia uwagi. Efekt jest taki, jakbyśmy próbowali sfotografować piękny krajobraz, skupiając się na jednym denerwującym szczególe. W takich momentach możemy oddalić perspektywę, uwzględniając szerszy kontekst relacji. Możemy popatrzeć na sytuację z dystansu, jak obserwator, i zadać sobie pytania: „Dlaczego tak się teraz czuję?” i „Co próbuję chronić?”.
Inną skuteczną metodą może być rozmowa. Kojące bywa nie tylko opowiadanie o swojej sytuacji, ale też usłyszenie, że nie tylko ja tak mam. Tak jak opowieści o różnych rodzinnych tradycjach otwierają nas na akceptację tego, że każdy dom ma swoje własne zwyczaje, tak poznanie historii innych związków może nam przypomnieć, że związki też się różnią. Że nie ma tutaj ideałów, zawsze dobrych rozwiązań ani perfekcyjnych reakcji.
Co o niedoskonałych relacjach mówią liczby? Statystyka zdradza, że kryzysy w szczęśliwych związkach wcale nie są rzadkością. Badanie „Jak kochają Polacy?” przeprowadzone przez ARC Rynek i Opinia pokazało, że aż 81 proc. par doświadczyło kryzysu. Wyniki raportu Gedeon Richter Polska „Anatomia relacji. O związkach twarzą w twarz” wykazały z kolei, że około 40 proc. par doświadczyło w trakcie trwania związku poważnego kryzysu, wymagającego długotrwałej pracy nad relacją lub pomocy specjalisty. Jeśli więc znajdujemy się w trudnej sytuacji, z której nie widzimy wyjścia, i ogarnia nas emocjonalne zmęczenie — zamiast się krytykować, możemy wcisnąć pauzę. Rozejrzeć się wokół, oddalić perspektywę. Przyjrzeć się wzorcom, do których się porównujemy. Odnaleźć swoje własne wartości i postarać się do nich wrócić.
…i od oczekiwań
Bezpieczna relacja powinna być źródłem pozytywnych emocji, ale też przestrzenią do nieskrępowanego dzielenia się tymi trudnymi. Związek romantyczny może nas wiele nauczyć, także o sobie — swoich granicach, lękach, mocnych stronach i czułych punktach. Odpuszczając walkę o „idealność” i dopuszczając do siebie cały wachlarz emocji, możemy zyskać energię na zgłębianie tej wiedzy, na lepsze poznanie siebie, swojej relacji i osoby, którą kochamy. Nie ma miłości idealnej, równej ani symetrycznej. Dajmy więc sobie szansę na wytchnienie od wszystkiego tego, co próbuje ją wsadzić w krępujące ramy, i pozwólmy sobie kochać po swojemu.