Nawet największy kryzys w związku nie musi być apokalipsą. Bywa ratunkiem i lekiem, choć zawsze bardzo bolesnym. — Często wymaga od partnerów skonfrontowania się z problemami — mówi psychoterapeutka.
Daria (50 lat): — Co za bzdura, że „co cię nie zabije, to cię wzmocni”. Nas kryzys jako parę zabił. Dosłownie, bo ja wciąż leczę depresję, którą zdiagnozowano u mnie wkrótce po tym, jak oznajmiłam mężowi, że odchodzę. Najbardziej zabolało mnie to, że wzruszył ramionami, kwitując: no, OK. Nie walczył, nie chciał rozmawiać. Myślałam, że kogoś ma, myliłam się. Nasze uczucie się wypaliło. Zniszczyła nas codzienność, rutyna.
Obowiązki domowe, kredyty, nietrafione inwestycje. Od lat próbowałam kolejnych biznesów, które padały. Od kameralnej galerii sztuki, przez salon tajskiego masażu, aż po ekokawiarenkę. Doszło do tego, że nasze rozmowy dotyczyły jedynie spłaty kredytów, wożenia dzieci na zajęcia i zakupów. Ustaliliśmy z mediatorem opiekę naprzemienną, wystarczyła jedna sprawa rozwodowa. Wyprowadzałam się z naszego domu w kompletnej ciszy — mówi Daria.
Bartosz (39 lat): — Kiedy trzy lata temu wyjechałem na kontrakt do Hagi, mieliśmy z żoną nadzieję, że dzięki tęsknocie doświadczymy nowych uniesień. Razem od matury; wspólne życie i pasje, latami byliśmy nierozłączni. Ale po roku w Hadze tak tęskniłem za domem, że mi odbiło. Upijałem się, logowałem na aplikacje randkowe, raz zdradziłem żonę. Powiedziałem jej o tym, chciała odejść, błagałem o przebaczenie. Walczyłem. Wróciłem do Polski, zmieniłem pracę na gorzej płatną, ale za to na miejscu. Wybaczyła. Dziś jesteśmy silni jak nigdy przedtem.
Kryzys nazwałabym okazją do weryfikacji relacji — Joanna Godecka, psychoterapeutka
Wyobrażenia i weryfikacja
„Jak przetrwać kryzys”, „Co oznacza kryzys w relacji”, „Kryzys w związku: po roku, po siedmiu latach” — mnóstwo podobnych porad i historii można znaleźć na blogach, w podcastach, w social mediach. „Kryzys” stał się popularnym słowem wytrychem. Pojemnym i w sumie mało konkretnym.
— Kryzys nazwałabym okazją do weryfikacji relacji — mówi Joanna Godecka, psychoterapeutka, autorka bestsellerowych książek (m.in. „Szczęście w miłości” oraz „Nie odkładaj życia na później”). — Wiadomo, że gdy rozpoczynamy związek, często mamy pewne wyobrażenia. One wynikają z tej pierwszej fazy, w której duże znaczenie ma atrakcyjność partnera i to, co uważamy na jego temat. A potem…
No właśnie. Joanna Godecka opisuje narodziny kryzysu, posługując się metaforą motoryzacyjną: — Wyobraźmy sobie, że kupujemy wymarzony samochód. Z biegiem czasu okazuje się, że jednak on nie do końca nam odpowiada. Czasem piękny, luksusowy samochód może stanowić zbyt duże obciążenie finansowe albo jest wielkie ryzyko, że ktoś go ukradnie. Podobnie bywa w związkach. Nadchodzi moment, kiedy weryfikujemy nasze wyobrażenia na temat szczęścia. Szczególnie jeżeli na początku ulegamy iluzjom i wierzymy w związek idealny — mówi psychoterapeutka.
I dodaje, że kryzysy mają miejsce nie tylko w długotrwałych relacjach, ale na różnych etapach związku. Na przykład na samym początku cały czas spędzaliśmy we dwoje, a teraz ktoś zaczyna mieć potrzebę autonomii.
I konflikt gotowy
— Pewien mężczyzna uwielbia skoki ze spadochronem. Ma wielu kolegów, z którymi dzieli pasję. Jego partnerce to się nie podoba. Uważa, że kumple wywierają zły wpływ na ukochanego, wyciągają go z domu — relacjonuje psychoterapeutka. — Kryzys bierze się często stąd, że jedna osoba próbuje uzyskać większą autonomię, a druga nie jest z tego zadowolona. Takich historii mam w gabinecie sporo. Częściej kobietom zależy na większym obszarze wspólnych działań.
Co jeszcze? Czasami jedna osoba w relacji jest wiodąca, ale po pewnym czasie druga wychodzi na pierwszy plan. — I pojawiają się zgrzyty. Znam przykład pary, w której mężczyzna od wielu lat miał obniżone poczucie własnej wartości. Żona była aktywna, silna i jemu to się podobało. Jednak kiedy sam zaczął odnosić sukcesy, zarabiać spore pieniądze, przestał być ustępliwym małżonkiem. I konflikt gotowy — opowiada Joanna Godecka.
O kryzysie w relacjach często rozmawiają z gośćmi autorzy jednego z najpopularniejszych w Polsce podcastów, „W związku”: Paulina Koziejowska i Maciej Orłoś. — Jest nieunikniony — uśmiecha się Paulina Koziejowska. — Jesteśmy w parze różni i musimy się do siebie dopasować. W rzeczywistości nie ma dwóch identycznych połówek pomarańczy. Nie pomaga fakt, że żyjemy w kulturze silnie promującej „ja”: moje sprawy, moje potrzeby, moje zdanie. Ale jeżeli będziesz myśleć wyłącznie o sobie, to za chwilę się okaże, że mieszkasz z obcą osobą. Dlatego jestem przekonana, że w związku najważniejszy jest… związek — podkreśla.
Punkt zwrotny
Zdaniem Pauliny Koziejowskiej nie da się mieć fajnych związków bez poruszania trudnych tematów i bez czasem niełatwych rozmów. — Jeżeli chcemy stworzyć dobry związek, przygotujmy się na to, że kiedyś pojawi się kryzys. Trudno omówić wszystkie trudne tematy na pierwszych randkach, nawet jeżeli pięknie się komunikujecie — mówi dziennikarka.
Jeden odcinek podcastu poświęcili tematowi czterech jeźdźców apokalipsy. — Terapeuta dr John Gottman twierdzi, że zwiastują potężny kryzys, a w konsekwencji rozpad relacji. To: krytykowanie, defensywność, zamykanie się w sobie i pogarda. Kilku psychologów opowiadało nam o tym, że jak się pojawi ta najgroźniejsza, pogarda, to już nawet nie jest kryzys. To koniec związku — twierdzi Koziejowska.
Parom w kryzysie poleca terapię. Pod warunkiem, że chcą uratować związek. — Nikt nikogo nie może przecież zmusić do miłości. Jeśli jej nie ma, czasem lepiej się rozstać. A jeśli jest, ale nadchodzi kryzys, to on może być punktem zwrotnym. I zdarza się, że jest ratunkiem! — opowiada Koziejowska.
Nie jestem ci potrzebna
Bardzo częstym objawem kryzysu, ale też jego przyczyną, jest zdrada. Brak zdrady nie daje jednak żadnej gwarancji, że kryzys nie nadejdzie. Czy może stać się dla relacji szansą na rozwój?
— Owszem — przekonuje Joanna Godecka. — O, choćby niedawno był u mnie młody mężczyzna, który przeżył potężny kryzys z żoną. Kobieta zaczęła cierpieć na deficyt jego uwagi, bo on bardzo dużo pracuje. Opowiadał, jak wracał zmęczony do domu, a żona wiele razy pragnęła mu coś opowiedzieć. On jednak myślał tylko o projektach. W końcu kobieta spakowała walizkę. „Nie jestem ci potrzebna” — powiedziała na pożegnanie. Mężczyzna zgłosił się na terapię, przyznając się do wszystkich niedociągnięć. Miał nadzieję, że uda się mu je zmienić. I faktycznie wkrótce zaczął się z żoną coraz lepiej komunikować. Obecnie budują wspólnie dom. Kryzys pokonany.
— Kryzys niekoniecznie musi oznaczać koniec relacji. Często wymaga od partnerów skonfrontowania się z problemami — mówi Klaudia Przyłucka-Janasik, psycholożka i redaktorka naczelna czasopism „Charaktery” oraz „Psychologia w Praktyce”.
Uważa, że wielu parom z coraz większą łatwością przychodzi stwierdzenie tego stanu rzeczy. Niektórym pozwala to na chwilowe i pozorne odsunięcie problemu. — Pojawia się myśl, że jeśli już mamy kryzys, to normalne, że np. ze sobą nie rozmawiamy, często się kłócimy — dodaje psycholożka.
— Zdecydowana większość par trafiających do mojego gabinetu mierzy się z kryzysem spowodowanym brakiem komunikacji. Na przykład jedna osoba wszystko dusi w sobie, nie ma odwagi powiedzieć, co czuje, a druga wie, że coś nie gra, ale nadal robi to, co kogoś rani. Problem nabrzmiewa — ostrzega Joanna Godecka. — Nie pomaga, jeżeli partnerzy wykrzykują: „Bo ty mnie nigdy nie słuchasz”, „A ty mnie nie rozumiesz”. Takie zarzuty zmierzają do eskalacji konfliktu. Lepiej, jeśli będziemy mówić o emocjach, wtedy łatwiej znaleźć rozwiązanie.
Nigdy cię nie kochałem
Czasem kryzys staje się tak dojmujący i głęboki, że związku nie da się już uratować. — Najgorzej, gdy jedna osoba latami tłumi wszystkie negatywne emocje. Nie sygnalizuje partnerowi, co się z nią dzieje; uczucie przestaje istnieć. Mam obecnie w terapii kobietę, której partner przez 10 lat głównie milczał. I nagle wypalił: „Nie chcę już z tobą być. Nigdy cię nie kochałem”. Tam już nie było co zbierać… — opowiada Joanna Godecka.
Zwykle nie ma jednego winnego. Powodem nierzadko bywają kiepskie wzorce z domów rodzinnych. Ktoś jest z kontrolującego, nadopiekuńczego, tak też rozumie miłość oraz relację. A ktoś inny pochodzi z domu, gdzie porozumiewało się wyłącznie krzykiem.
Jak pracować nad związkiem w kryzysie? — Trzeba się przede wszystkim nim zająć, co wymaga ujrzenia prawdy. Często z powodu jakichś wewnętrznych obaw boimy się głośno mówić o tym, co czujemy. Wolimy zamiatać problemy pod dywan. A zobaczenie prawdy oznacza konfrontację z trudnościami, nazwanie ich, przegadanie. I chęć zmiany. U obu stron! — podkreśla Joanna Godecka.