Każdy, kto dorastał w latach 90., prawdopodobnie pamięta dreszczyk emocji związany ze ściganiem się w Mario Kart lub samodzielnym odkrywaniem sekretów w Pokémon Red. Te gry, do których odtworzenia potrzebne były ogromne konsole, zmuszały nas do pracy nad swoimi umiejętnościami.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
W dzisiejszych czasach dzieci żyją w świecie bitew w Fortnite, wydawania prawdziwych pieniędzy na przebrania w Robloxie i bezustannie otrzymują powiadomienia, aby coś ich nie ominęło. Przeskok między epokami ma wymiar nie tylko technologiczny, ale także psychologiczny. „Newsweek” porozmawiał z dwiema ekspertkami od zdrowia psychicznego, które uważają, że zmiany te zasadniczo wpłynęły na sposób, w jaki mózgi dzieci rozwijają się, przetwarzają zadania i reagują na nagrody.
Veronica Lichtenstein, licencjonowana doradczyni ds. zdrowia psychicznego i była nauczycielka, pamięta głęboką satysfakcję z przechodzenia gry w latach 90.
— To było prawdziwe zwycięstwo — powiedziała. — Musiałeś przejść przez wiele poziomów, zapamiętywać wzorce i w końcu widziałeś zakończenie. Miało się wtedy poczucie, że coś się osiągnęło. Mózg dawał tę solidną, trwałą dawkę satysfakcji, podobną do tej po ukończeniu trudnego projektu.
Jak wyjaśniła, wiele współczesnych gier zdecydowało się na całkowite odwrócenie tej formuły. Nowocześni deweloperzy zawierają w nich coraz więcej mikrotransakcji, które na pierwszy rzut oka wyglądają na darmowe. Systemy są celowo stworzone w sposób, który ma wywołać lekki dyskomfort — na tyle, by wydawanie pieniędzy wydawało się naturalnym rozwiązaniem. Wiele gier monitoruje każde działanie gracza, przekazując dane z powrotem do algorytmów, które następnie uruchamiają odpowiednio dobrane bodźce i „oferty specjalne” mające na celu powstrzymanie dzieci przed rezygnacją z gry.
— Wszystko to tworzy idealne pole do uzależnienia się — powiedziała Lichtenstein. — Nie ma prawdziwego „końca”, więc nigdy nie można zamknąć gry.
To zjawisko porównała do działania dopaminy, którą zapewnia nam niezdrowe jedzenie — szybkie, chwilowe uderzenia przyzwyczajają dzieci do ciągłej stymulacji, a nie powolnej, stałej satysfakcji znanej młodzieży z lat 90. Lichtenstein jest również zaniepokojona brakiem umiejętności krytycznego myślenia potrzebnych w dzisiejszych grach wideo. W latach 90. utknięcie na pewnym poziomie wymagało telefonu do przyjaciela bądź wielokrotnej porażki, aż w końcu się udało.
— Dzisiaj, jeśli ktoś utknie na danym poziomie, wystarczy szybkie wyszukiwanie w Google i dowiemy się, jak przejść dalej — powiedziała.
Przykładem przytoczonym przez jej syna są gry Pokémon — Pokémon Red i Green (z 1996 roku) oferowały jeden opcjonalny samouczek przed rozpoczęciem rozgrywki, natomiast w grze Pokémon Sun i Moon (z 2016 roku) samouczek przyjął formę trudnej rozgrywki, zajmującej graczom znacznie więcej czasu.
Melissa Gallagher, kliniczna pracowniczka socjalna i dyrektorka wykonawcza Victory Bay, widzi kontrast między grami z lat 90. a tymi dzisiejszymi przez inny pryzmat. Według niej, gry z lat 90. oferowały „ograniczoną rozrywkę” — początki i zakończenia były wyraźne, istniały naturalne punkty zatrzymania, a sama gra była czymś w rodzaju projektu, który zachęcał do interakcji społecznych.
Dzieci grały wraz z przyjaciółmi, a następnie wychodziły na dwór, odpoczywały lub zajmowały się czymś innym. Nie było obecnej dzisiaj presji mediów społecznościowych, niekończącego się scrollowania i systemów rankingowych. Gry z lat 90. wzmacniały zdrowe granice i pewność siebie, zamiast prowadzić do stałych porównań i rywalizacji.
— W dzisiejszych grach wszystko jest zadaniem, a potrzeba uzyskania miejsca w rankingu budzi kompleks niższości — powiedziała Gallagher w rozmowie z „Newsweekiem”. — To generuje presję, nieregularne wzorce snu i powoduje zbyt wiele hałasu w umysłach dzieci.
Gallagher zwróciła również uwagę, że filozofia projektowania gier w latach 90. koncentrowała się wokół zabawy i dojścia do końca, natomiast deweloperzy w XXI wieku coraz częściej koncentrują się na retencji i monetyzacji. Zrozumienie tej różnicy jest kluczowe dla rodzin próbujących dokonywać świadomych wyborów dla swoich dzieci.
— Gry z lat 90. są wyzwaniem dla budowania swoich umiejętności — podsumowała Lichtenstein. — Dzisiejsze gry są natomiast często testem odporności psychicznej. Wiele z nich zostało stworzonych z myślą o zdobywaniu danych, wykorzystywaniu ich i uzależnianiu graczy.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.